Tag Archives: eAST aFRICAN POLITICS

ኢትዮጵያ፣ ጅቡቲ እና ወደብ

ብስራት ወልደሚካኤል
Afrosonb@gmail.com

አንድ መንግስት ዛሬ በሚሰራው ሁሉ ነገንም ያስባል፤ኢትዮጵያ ግን ለዚህ የታደለች አትመስልም፡፡ ለዚህም አሁን በስልጣን ላይ ባለው ስርዓት ላለፉት 23 ዓመታት ከተከናወኑ በርካታ ዘመን እና ታሪክ አይሽሬ ስህተቶች መካከል የሰሞኑን የኢትዮጵያ እና ጅቡቲ ስምምነትን ማየት በቂ ነው፡፡ ስምምነቱ በየትኛውም ዓለም ያሉ ሀገሮች ያልተፈፀመ እና ሊፈፀም የማይችል በኢትዮጵያ ግን እውን ሆኗል፤እስካሁን ምክንያቱ በግልፅ ባይታወቅም፡፡

ገዥው ስርዓት ለህዝቡ ቃል የገባውን ላለመፈፀሙ በተደጋጋሚ ከሚገልፃቸው ቃላቶች እና ምክንያቶች መካከል የአፈፃፀም እንጂ የፖሊሲ ችግር የለብኝም የሚለው ነው፡፡ እውነታው ግን ከሚናገረው በተቃራኒ የፖሊሲ እና የአፈፃፀም ችግር ይስተዋልበታል፡፡ በመጀመሪያ ፖሊሲ ሲነደፍ የሀገሪቱን አቅም፣ ፍላጎት፣ ነባራዊ ሁኔታ፣ የህዝቡ ፍላጎትና አኗኗር እንዲሁም ዓለም አቀፍ ሁኔታን ከግምት በማስገባት የዜጎችን እነ የሀገሪቱን ቁሳዊና ስነልቦናዊ አዎንታዊ ውጤት ታስቦ የሚዘጋጅ የተግባር ሰነድ ነው፡፡ በርግጥ ፖሊሲን ከየትኛውም ሀገር መኮረጅ ይቻል ይሆናል፤ ነገር ግን ውጤታማነቱ የሚለካው የፖሊሲው ትግበራ አፈፃፀም ነው፡፡

ፖሊሲ በራሱ ከሌሎች የተለየ ሙያዊ ስነምግባር የሚጠይቅ በመሆኑ የአስፈፃሚውንም አካል አቅምና ብቃት እንዲሁም የፖለቲካ ቁርጠኝነት የሚፈተሽበት ነው፡፡ ስለሆነም የፖሊሲ ችግር የለም፤የአፈፃፀም እንጂ ሚባል ከሆነ ፖሊሲውን ሊያስፈፅም የሚችል ብቃት ያለው አካል የለም ማለት ነው፡፡ ይህ ከሆነ ደግሞ ችግሩን ለማረም ከሁለቱ አማራጮች አንዱን መውሰድ ግድ ይላል፡፡ ይህም ሚነደፈው ፖሊሲ ከገሪቱ አቅምና ፍላጎት ጋር ሳይሆን ከስራ አስፈፃሚው(ከገዥው ፓርቲ አመራሮች) አቅምና ብቃት ጋር በሚስማማ መልኩ መንደፍ፤ አሊያም ፖሊሲ የማስፈፀም ችግር አለብኝ ብሎ ያለው አካል ፖሊሲ የማስፈፀም አቅምና ብቃት ላለው አካል በሰላም ስልጣን መልቀቅ ብቸኛው መንገድ ነው፡፡ አለበለዚያ በፖሊሲ ንድፍና አፈፃፀም ችግር ምክንያት የሚፈጠሩ ችግሮችን በዘፈቀደ ወዲያው ለማረም መሞከር የበለጠ ሀገርን እና ትውልድን ሊያጠፋ የሚችል ከባድ ስህተት እንዲፈፀም በር ሊከፍት ይችላል፡፡

በተለይ የአንዲት ሀገር የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ተወደደም ተጠላ መሰረታዊ የሚባሉ ሶስት ነገሮችን ፖለቲካዊ፣ ማኀበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታን ታሳቢ በማድረግ የሁለትዮሽ ተጠቃሚነት ላይ መሰረት ያደረገ ነው፡፡ ይህም አንዲት ሀገር ፍላጎቷን፣መብትና ጥቅሟን ለማስፈፀም የምትንቀሳቀስባቸው በመሆኑ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ የሀገሪቱ ሁሉ-አቀፍ ፖሊሲ ግልባጭ ተደርጎ ይወሰዳል፡፡ ለየት የሚያደርገው ፖሊሲው ከሀገር ውጭ ትኩረት ማድረጉ ብቻ ነው፡፡
dddበኢትዮጵያ እየተተገበረ ነው የሚባለው የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ በሐሳብ ደረጃ ከላይ ካለው በተቃራኒ ትኩረቱ ኢኮኖሚ ላይመሰረት ያደረገ ነው መባሉ ነው፡፡ ስለዚህ የትኛውም ዓለም ሀገርም ሆነ ዓለም አቀፍ ግንኙነት ሳይንስ ንድፈ ሐሳብና ትግበራ አንፃር እጅግ ጎዶሎ መሆኑን ያሳያል፡፡ ምክንያቱም ኢኮኖሚ በባህርይው ዛሬን እንጂ ነገን የማይል መሆኑ፣ስለአለውም ሆነ መጪው ጊዜ ፖለቲካዊና ማኀበራዊ ዓለም አቀፍ ሁኔታ እና ግንኙነት ቦታ በጥልቀት ከመገንዘብ ይልቅ ፋይናንስ ላይ የሚያተኩር ነውና፡፡ ከውጭ የሚገኝ የኢኮኖሚ ትብብር በራሱ ደግሞ ያለ ፖለቲካዊ ስራ እና ግንኙነት ሊሆን የማይችል ነው፡፡ ይሄ ደግሞ ገዥው እና አስፈፃሚው ስርዓት አርቆ የማሰብም ሆነ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ምንነት ትርጓሜና ተግባር ላይ ምን ያህል የአቅምና የፖለቲካ ቁርጠኝነት ችግር እንዳለ አመላካች ነው፡፡ የዚህ ውጤት ደግሞ ሀገሪቱንም ሆነ ህዝቡን ለአላስፈላጊ ከፍተኛ መስዋዕትነት መዳረጉ አይቀርም፤ ዳርጓልም፡፡

በቅርቡ 90 ሚሊዮን ከሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብመካከል 4.5 ሚሊዮን የሚሆነው የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልልህዝብ ከራሱ የከርሰ ምድር103 ሺህ ሜትር ኪዩብ ውሃ 800 ሺህ ለሚሆነው የጅቡቲ ነዋሪ ንፁህ የመጠጥ ውሃ በኢትዮጵያ ወጭ ሊቀርብ ነው፡፡ ይህም እ.አ.አ ባለፈው መስከረም 3 ቀን 2012 ዓ.ም. ስምምነት ከተፈፀመ የሰነበተውን ለወጉ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባለፈው ግንቦት 26 ቀን 2006 ዓ.ም. መፅደቁ በብዙዎች ዘንድ አግራሞት ፈጥሯል፤ሊፈጥርም ይገባል፡፡ ምክንያቱም ጉዳዩ ለኢትዮጵያ የሚያስገኘው ፖለቲካዊ፣ ማኀበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም መኖሩን የሚያመላክት ነገር አለ ወይ የሚለውን ጥያቄ እስካሁን በደፈናው ፖለቲካዊ ጥቅም ከሚል በስተቀር ኢኮኖሚያዊ ጥቅም የለም መባሉ በራሱ፤ ስርዓት እከተለዋለሁ ከሚለው ኢኮኖሚያዊ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ጋር ይጋጫል፡፡

በርግጥ እንኳን ቀጥተኛ ትስስር ካላት ከጎረቤት ሀገር ጅቡቲ ቀርቶ ከማንኛውም የውጭ ሀገር መልካም ግንኙነትና ጉርብትና መፍጠር ጠቃሚም ተገቢም ነው፡፡ ይበልጥ ጠቀሜታ ሊኖረው የሚችለው ግን የሁለቱንም ሀገራት ከጥርጣሬ የፀዳ የጋራ ተጠቃሚነት ላይ መሰረት ካደረገ ብቻ ነው፡፡ ይሄ ደግሞ ተለመደና ጤናማ ግንኙነትና ጉርብትና ነው፡፡ ከዚህ ውጭ የራስን ፖለቲካዊ፣ ተፈጥራዊና እና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም አሳልፎ በመስጠት የሚመሰረት ወዳጅነት በሀገሮቹ መካከል የነበረውን ግንኙነት በማሻከር በጥርጣሬ እንዲመሰረት በማድረግ ያልታሰበ ችግር የመፍጠር አጋጣሚ ይኖረዋል፡፡እስኪ ሰሞኑን በኢትዮጵያ እና ጅቡቲ መካከል በተደረገው ስምምነት አለ የተባለው ፖለቲካዊ ጥቅምስ እውን አለን? የሚለውን እና ነገ በኢትዮጵያ ላይ የሚኖረውንፖለቲካዊ፣ማኀበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖ በአጭሩ እንመልከት፡፡

ፖለቲካዊ ፋይዳ

በሁለት ሉዓላዊ ሀገሮች መካከል የሚደረግ ማንኛውም ስምምነት ሁለቱንም የጋራ ተጠቃሚነት ታሳቢ ያደረገ ማንኛውም ስምምነት በቀዳሚነት ፖለቲካዊ ፋይዳው ነው የሚታየው፡፡ ጅቡቲ ከኢትዮጵያ የሶማሌ ክልል አካል አንዱ፤በድሬዳዋ እና ጅቡቲ አዋሳኝ ከሆነው ሽንሌ ዞን ለ30 ዓመታት በ100 ኪሎ ሜትር የድንበር ርቀት ያለውን 20 ሄክታር መሬት ጨምሮ 4ሺህ ሄክታር የከርሰ ምድር ውሃ ያለበትን የተፈጥሮ ሃብት በነፃ እንድታገኝ ተደርጓል፡፡ ይህም ጅቡቲ ለዓመታት ፈተና የሆነባትን የንፁህ ውሃ አገልግሎት ከኢትዮጵያ ያለምንም ውጭ ማግኘቷ ከወደብ ጋር በተያያዘ በፖለቲካው ያላትን የበላይነት የሚያመላክት ነው፡፡ ምክንያቱም ኢትዮጵያ ከድህነት ወለል በታች ካሉ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎቿ በንፁህ የመጠጥ ውሃ አገልግሎት እጥረት እየተሰቃዩ ባሉበት ሰዓት ከ800 ሺህ ለማይበልጥ ጎረቤት ሀገር ሚዛናዊ ያልሆነ ወጪ እንድታደርግ አስገዳጅ ነገር መፍጠሯ እና እየፈጠረች መሆኗ ስምምነቱ አሉታዊ የፖለቲካ ፋይዳ እንዲኖረው አስችሏል፡፡

ሌላው የውሃ ቁፋሮው የሚካሄድበት የሽንሌ ዞን ነዋሪዎች እስካሁን ለ23 ዓመታት ንፁህ የመጠጥ ውሃ አገልግሎት በአግባቡ ሳያገኙ ዛሬ በአንድ ጊዜ ለጅቡቲ ህዝብ ጥቅም ሲባል ጭራሽ ነዋሪው እንዲፈናቀል መደረጉ በሶማሌ ክልልም ሆነ በሌላው ኢትዮጵያዊ ዘንድ ስርዓቱ የሀገርና የህዝብን ጥቅም የማስጠበቅ ፖለቲካዊ ቁርጠኝነቱ ጥያቄ ምልክት ውስጥ እንዲገባ ያደርገዋል፡፡ ይሄ ደግሞ በአካባቢው ሌላ ቅራኔ በመፍጠር በቀጠናው ለእስኩኑ በባሰ የፖለቲካ አለመረጋጋት የመፍጠር ዕድል ይኖረዋል፡፡ በርግጥ ገዥው ኢህአዴግ ፖለቲካዊ ጥቅም ይኖረዋል በሚል የጅቡቲ ወደብን በቀጣይነት በተረጋጋ ሁኔታ በዓመት እስከ 1 ቢሊዮን በሚጠጋ የአሜሪካን ዶላር ለመጠቀም ለመደለል ማሰቡ መጭውን ጊዜ ያለማገናዘቡን ከማመልከት በስተቀር በቀጣይ ጅቡቲ ውሳኔ ላይ ያን ያህል የጎላ ፖለቲካዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል ተብሎ አይታሰብም፡፡ እዚህ ላይ ኢህአዴግ ያለህዝቡ ፈቃድ ላለፉት 23 ዓመታት የኢትዮጵያን ተፈጥሯዊና ታሪካዊ የሆነውን የአሰብ ወደብን በአሁኑ ለጅቡቲ የሀገሪቱን የተፈጥሮሃብት ከክፍያ ነፃ በሆነ መንገድ እንደሰጠ ያኔ ለኤርትራ መስጠቱ ያመጣውን አሉታዊ ተፅዕኖ ዛሬም መድገሙ ገዥዎቹ አሁንም ከስህተት ፖለቲካዊ ውሳኔ ለመማርዝግጁ አለመሆናቸውን ያሳያል፡፡

ሌላው ኢህአዴግ ህዝብ ሳይመክርበትና ሳይወያይበት እንዲሁም ሳይፈቅድ የሀገሪቱን መሬት ከነተፈጥሮ ሃብቱ በነፃ አሳልፎ መስጠቱ ነገ በሁለቱ ሀገሮች መካከል በሚኖረው ጉርብትና እና ወንድማማችነት መካከል ችግር መፍጠሩ አይቀርም፡፡ ምክንያቱም ነገ በኢትዮጵያ የፖለቲክ መንግስት ስርዓት ለውጥ ቢፈጠርና ይህ ስምምነት አዲስ በሚመሰረተው የመንግስት ቢሻር፤ ለኢትዮጵያ ሌላ አዲስ የጎረቤት ሀገር በጠላትነት የመፍጠር ዕድሉ ሰፊ ነው፡፡ ምክንያቱም የተደረገው ስምምነት ሁለቱንም ሀገሮችና ህዝብ ተጠቃሚ ያደረገ ሚዛናኑን የጠበቀ ስምምነት አልተፈፀመምና፡፡ በርግጥ ኢህአዴግ በአንድ መነፅር ብቻ በመመልከት ለጅቡቲ የኃይል አቅርቦት መብራት እጅግ በቅናሽ ዋጋ ማቅረቡ እና ይህን ውሃ በነፃ መፍቀዱ በቀጣይ ለሚጠቀምበት የወደብ ኪራይ ማረጋጊያ እንደ ማታለያ ለመጠቀም አስቦ ሊሆን ይችላል፡፡ ይሄ ደግሞ ሌላው የዋህነትና ድፍረት ነው፡፡

ጅቡቲ በቀጠናው ካላት መልካዓ ምድራዊ ፖለቲካ አቀማመጥ አንፃር በአሁን ሰዓት ሁሉ ነገሯን በራሷ ትወስናለች ማለት ዘበት ነው፡፡ ቀጠናው በቀይባህርና እና ህንድ ውቅያኖስ ዓለም አቀፍ የንግድ መስመር ላይ እንደመገኘቷ፣ የቀጠናው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ምዕራባውያንንም ሆነ እንደ ቻይና እና ኢራን ያሉ እስያ ሀገሮችንም መሳቧ እርግጥ ነው፡፡ በተለይ ፈረንሳይ እና አሜሪካ በቀጠናው ሽብርተኝነትን ለመዋጋት በሚል ከአረብ ሀገራት ለሚያጓጉዙት ግዙፍ የቶታል፣ሞቢል እና የመሳሰሉ የነዳጅ ኩባንያዎቻቸው ደህንነት ጅቡቲን በእጅ አዙር መጠበቅና መንከባከብ ስለማይቦዝኑ፤ኢትዮጵያ አሁን ባደረገቸውና ለወደፊቱም ለማድረግ ባሰበችው የማታለል ተግባር ፈረንሳይና አሜሪካንም ጭምር መሆኑን ልታጤን ይገባል፤ይህ ደግሞ የላጭን ልጅ ቅማል በላት ዓይነት ተረት መሆኑ ነው፡፡
ስለዚህ ሚዛኑን ያልጠበቀውና ነገን ታሳቢ ያላደረገው የጅቡቲ ብቻ ተጠቃሚነት የውጭ ጉዳይ ስምምነት ለኢትዮጵያ አሉታዊ የፖለቲካ ፋይዳ እንጂ ከአጭር ጊዜም ሆነ ከረጅም ጊዜ አኳያ ሲሰላ ትርጉም አልባ ይሆናል፡፡ ስለሆነም ስምምነቱ ሙሉ ለሙሉ ከመተግበሩ በፊት ውሃ የሚቆፈርበት ቦታ ግልፅና ገለልተኛ በሆነ አካል የአካባቢ ተፅዕኖ ግምገማ በማካሄድ ራስን ከአላስፈላጊ ፖለቲካዊ ኪሳራ ማዳኑ የተሸለ ነው፡፡

ማኀበራዊ ፋይዳ

እንደማዕከላዊ መረጃ ኤጀንሲ ከሆነ ከኢትዮጵያ በህዝብ ብዛት ከኦሮሞ እና አማራ ክልል ነዋሪ ቀጥሎ በ3ኛ ደረጃ የሚገኘው እና 4.5 ሚሊዮን ነዋሪ ያለው የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል ህዝብ በቂ ንፁህ የመጠጥ ውሃ ሳያገኝራሷን ለቻለች ሉዓላዊ ጎረቤት ሀገር በኢትዮጵያ ወጪ መደረጉ ስርዓቱ ገዥነት ለጅቡቲ ነው ወይስ ለኢትዮጵያ ያስብላል፡፡ የሶማሌ ክልል ነዋሪ በ 5.6 እጥፍ ከጅቡቲ ህዝብ ይበልጣል፡፡ ይሁን እንጂ ኢህአዴግ መራሹ መንግስት እመራዋለሁ የሚለውን ህዝብ ፍላጎትና ፍጆታ ሳያሟላ፤በኢትዮጵያ ወጭ ለጅቡቲ ማኀበራዊ አገልግሎት የሚውል፤ ውሃ ከሚቆፈርበት የሶማሌ ክልል ሽንሌ ዞን ለድሬዳዋ እና ሐረር በቅርብ ርቀት ቢገኝም የሀብቱ ባለቤት የሆኑት የአከባቢው ኢትዮጵያውያን ነዋሪዎች በንፁህ የመጠጥ ውሃ አገልግሎት ችግር ሲሰቃዩ እስካሁን መፍትሄ ያላቸው የመንግስት አካል የለም፡፡

በአንፃሩ አዲስ አበባን ጨምሮ በአራቱም የሀገሪቱ አቅጣጫዎች ለሚገኙ ነዋሪዎችም ቢሆን ያለው የንፁህ የመጠጥ ውሃ አገልግሎት ችግር ከዕለት ወደ ዕለት እየተባባሰ ነው፡፡ በሌላ በኩል በመንግስት ይህን የማኀበራዊ አገልግሎት ችግር ለመፍታት ከቃላት ባለፈ በተግባር የተሰጠ መፍትሄ ሳይኖር በአሁን ወቅት የኢትዮጵያ አካል ላልሆነቸው ጅቡቲ አብዝቶ መጨነቅና ከድሃ ህዝብ ጉሮሮ በጀት ተነጥቆ መመደቡ ትልቅ የሞራል ኪሳራ ነው፡፡ ይህም የሚያሳየው የኢትዮጵያ መንግስት ለዜጎቹ ያለው ተቆርቋሪናትና ማኀራዊ አገልግሎት ያለው ተነሳሽነት ዝቅተኛ መሆኑን ነው፡፡

ይህ በእንዲህ እንዳለ ነገ የውሃ ጉድጓድ ቁፋሮውን ተከትሎ የሚፈናቀሉ ዜጎች ለማን ተጠቃሚነት በሚል ከቀያቸው ሊነሱ ነው? እኚህ ዜጎች የነሱ ችግር ሳይፈታ አላቂ የሆነውን የተፈጥሮ ሃብታቸውን ያለፈቃዳቸው ተነጥቀው ለተጨማሪ የማኀበራዊ ቀውስ መዳረጋቸው በጅቡቲና በአዋሳኝ ድንበር ባሉ ኢትዮጵያውን መካከል ቅሬታ መፍጠሩ አይቀርም፡፡ የዚህ ቅሬታ ደግሞ ወደ ግጭት በማምራት ለተጨማሪ ማበራዊ ቀውስ መዳረጉ ከወዲሁ መጤን ያለበት ጉዳይ ቢሆንም፤ በማን አለብኝነት ሊታለፍ መሆኑ ማጣፊያው የሚቸግር ሌላ መዘዝ ይዞ መምጣቱን ካለፉ ስህተቶች መማር ያስፈልጋል፡፡ ስለዚህ ኢትዮጵያ በራሷ ወጭ ለጅቡቲ በነፃ በምትሰጠው የንፁህ የመጠጥ ውሃ አገልግሎት ሀገሪቱም ሆነች ዜጎቿ ከማኀበራዊዘርፍ ከሚያገኙት ጉዳት በስተቀር ምንም ጥቅም የለም፡፡

                    ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ

በስምምነቱ መሰረት ኢትዮጵያ ያላትን የተፈጥሮ ሃብት ከመስጠቷ በተጨማሪ ሌላ የፋይናንስ ወጪ ለማድረግ መፈራረሟ ሊላ የኢኮኖሚ ኪሳራን ያስከትላል፡፡ ይህ መደረጉ በራሱ ሀገሪቱ እከተለዋለሁ፤ እየተከተልኩ ነው የሚለው የኢኮኖሚ ተኮር የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ጋር በእጅጉ ይቃረናል፡፡ ምክንያቱም ሀገሪቱ በኢኮኖሚ ለተጨማሪ ኪሳራ ከመዳረጓ በስተቀር የሚያስገኝላት አንዳች ጥቅምም የለምና፡፡
ኢትዮጵያ ይህን በማድረጓም ጅቡቲ ለኢትዮጵያ እየሰጠች ባለችው የወደብ ኪራይ

ላይ ተጨማሪ ክፍያ እንዳትጠይቅ የሚከለክል ነገር እንኳ ባለመኖሩ፤ነገ በቅናሽ የቀረበላትን የመብራት ኃይል አገልግሎት እና የጫት ንግድ በነፃ ማግኘት አለብን የሚል ሌላ ኢኮኖሚያዊ ጥያቄንም ይዞ ሊመጣ ይችላል፡፡ ምክንያቱም ኢትዮጵያ ሙሉ 90 ሚሊዮን ህዝብ ያላት ኢትዮጵያ 800 ሺህ ባላት ጅቡቲ ላይ ጥገኛ መሆኗን ሳትገነዘብ አትቀርም፤በኢህአዴግ የስልጣን አገዛዝ ሌላ የተሻለ አማራጭ የላትምና፡፡

የመገርመው ኢትዮጵያ ለጅቡቲ ከፍተኛ የወደብ ኪራይ ከመክፈሏ በተጨማሪ ለኢትዮጵያውያን ያልተሰጠው ከክፍያ ነፃ የኢንቨስትመንት መሬት እና በወደቡ አካባቢ ተገነቡ ከፍተኛ የመሰረተ ልማት ግንባታዎች በኢትዮጵያ ወጪ መከናወኑ ራሱ ሌላው ያልተመለሰ የኢኮኖሚ ኪሳራ ነው፡፡ ይሄ ደግሞ መቼም ከጅቡቲ ጋር ለሚኖረን ወዳጅነት ጥሩ መፍትሄ ሊሆን አይችልም፡፡ ምክንያቱም በዓለም አቀፍ ፖለቲካ ኢኮኖሚ እና ዓለም አቀፍ ግንኙነት መሰረት ዘላቂ ወዳጅ እና ዘላቂ ጠላት የሚባል የለምና፡፡ ያውም የዓለም የፖለቲካ ስርዓት በፍጥነት እየተቀያየረ ባለበት ሰዓት፤ እንዲህ ዓይነት ውሳኔ መወሰን እና መስማማት አሁን ከወጣውና ሊወጣ ከታሰበው በወጪ በላይ ተጨማሪ የገንዘብ ኢኮኖሚ ጥያቄን ይዞ መምጣቱ የተገመተ አይመስልም፡፡

                መፍትሄ

የኢትዮጵያ መንግስት አሁን የተፈራረመው (የውሃ ጉድጓድ ቁፋሮው መጀመሩ ቢነገርም) ሙሉ ለሙሉ ተጋባራዊ ከመሆኑ በፊት የሚኖረውን ፖለቲካዊ፣ማበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ ማጤን አለበት፡፡ ሌላው የሁለት ሀገሮችን ጠጋራ ተጠቃሚነት የማያረጋግጥ ማንኛውም ሰምምነት ነገ ማጣፊያው የሚቸግር ሌላ ችግር ማስከተሉ ከወዲሁ በመገንዘብ ወደ ዘላቂ መፍትሄ መሄዱ ብልህነት ነው፡፡ ለዚህም ኢህአዴግ ያኔ ያለ ህዝብ ፈቃድ ታሪካዊና ተፈጥሯዊ የሆነውን የባህር በር (አሰብ ወደብን) ራሱ አሳልፎ እንደሰጠ በማመን በዓለም አቀፍ ህግ መሰረት ለማስመለስ ግልፅ ውይይት እና ጥረት ማድረግ አለበት፡፡

ሌላው ከህግ አኳያ ስምምነቱ የህገ መንግስት ጥሰትም አለበት፡፡ እዚህ ላይ የሚያሳፍረው የሀገሪቱንና ህዝቧን ጥቅም በህግ ያስጠብቃሉ የተባሉት እንደራሴዎች በግልፅ ገዥ የሆነውን የሀገሪቱን ህግ ከአስፈፃሚው እኩል ጥሰው ስምምነቱን ማፅደቃቸው ነው፡፡ ይህም በህገመንግስቱ አንቀፅ 86(3) ላይ የውጭ ግንኙነት መርሆች በሚለው ስር “የሀገሪቱ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ በጋራ ጥቅምና በእኩልነት ላይ የተመሰረተ መሆኑን እንዲሁም በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚደረጉ ስምምነቶች የኢትዮጵያን ጥቅም የሚያስከብሩ መሆናቸውን ማረጋገጥ::” ይላል፡፡ ነገር ግን ስምምነቱ የማኀበራዊ እሴት መጠበቂያ የሆነው ህገ መንገስት በግልፅ በዚህ መልክ ተጥሶ የጅቡቲን ጥቅም ማስጠበቁን አስፈፃሚዎችም አልካዱትም፡፡ ይሁን እንጂ ፓርላማው ራሱ የህገመንግስት ጥሰትን በመፈፀም ተባባሪ መሆኑን አሳይቷል፡፡ ስለዚህ የፀደቀው አዋጅ ተፈፃሚ ከመሆኑ በፊት የሀገሪቱንም ሆነ የሁለቱን ሀገሮች የጋራ ጥቅም በሚያስጠብቅ መልኩ ሊሻሻል አሊያም ሊሻር ይገባዋል፡፡ አለበለዚያ ህግ ተርጓሚዎች እና አስከባሪዎች ጉዳዩን ወደ ህግ በመውሰድ ተገቢው እርምት እንዲወሰድ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል፡፡

የገዥው ፓርቲ ወገንተኝነትን ትቶ የሀገሪቱን እና የህዝቡን ጥቅም ሊያስጠብቁ የሚችሉ ዓለም አቀፍ ኢትዮጵያውያን ዲፕሎማቶችን፣ የታሪክና የህግ ባለሙያዎችን፣ ሀገር ሽማግሌዎችን፣ የኃይማኖት አባቶችን እና ፖለቲከኞችን ያካተተ ግብረ ኃይል በማቋቋም ተግባራዊ እንቅስቃሴ መጀመሩ የሚያዋጣ መንገድ ነው፡፡ ኢህአዴግ ይሄን ማድረግ ፍላጎትና አቅም የለኝም የሚል ከሆነ ስልጣኑን በፈቃዱ ለቆ ለሰላማዊ የስልጣን ሽግግር በር መክፈት አሊያም ሌሎች ኢትዮጵያውያን ተከታትለው እንዲያስፈፅሙ አስፈላጊውን ድጋፍ ማድረግ የተሻለና የሰለጠነ አማራጭ መፍትሄ ነው፡፡ ለዚህም ሁሉም ዜጋና እና በቀጥታ የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ትኩረት ሊሰጡት ይገባል፡፡
የኢትዮጵያ ህዝብ አሁን ካለው 90 ሚሊዮን ከአስርና ሃያ ዓመታት በኋላ ቁጥሩ በከፍተኛ ደረጃ ጨምሮ ከ120-150 ሚሊዮን ሲደርስ ችግሩ ከአሁኑ እጅግ የባሰ ይሆናል፡፡ ያኔ የጅቡቲን ወደብ በኪራይመጠቀም ቀርቶ፤ ጅቡቲ በፈቃዷ የኢትዮጵያ መንግስት አንዷ ፌደራላዊ አካል ብትሆን እንኳ ችግሩን መቅረፍ አይቻልም፡፡ ስለዚህ በየዓመቱ በተለያየ መንገድ የኢትዮጵያን ጥቅምና ፍላጎት ለጅቡቲ አሳልፎ እየሰጡ እሽሩሩ ማለቱ ለሌላ ተጨማሪ ችግር በር ከመክፈቱ በስተቀር ለአጭርም ሆነ ለረጅም ጊዜ መፍትሄ ሊሆን አይችልም፡፡

በተደጋጋሚ ተጨማሪ ወጭና ስጋት የማይፈጥር ዘላቂ መፍትው ግልፅና አጭር፤ያም ሀገሪቱ በህገ ወጥ መንገድ ያጣችውን ታሪካዊና ተፈጥሯዊ የሆነውን የአሰብ ወደብንማስመለስ ነው፡፡ ከዚህ ውጭ እንደ ኬኒያ፣ ሶማሊ ላንድ እና ሱዳን ወደቡን በአማራጭነት ማሰቡ ደግሞ ከጅቡቲ የባሰ ፖለቲካዊ፣ ማኀበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግር ይዞ መምጣቱ የማይቀር ስለሆነ፤መፍትሄው ኢትዮጵያ የራሷን የባህር በር በዓለም አቀፍ ህግ መሰረት በማስመለስ የወደብ ባለቤት መሆን ብቻ ነው፡፡

Advertisements

የደቡብ ሱዳን ቀውስ በቀጠናው ላይ ያለው ተፅዕኖ

Bisrat Woldemichael
afrosonb@gmail.com

ሱዳን በምስራቅ አፍሪካም ሆነ በአፍሪካ ካሉት ሰፊ ግዛቶች መካከል ቀዳሚዋ ነበረች፡፡ ሱዳን ለረጅም ጊዜ በእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ስር የወደቀች ብትሆንም፤ ነፃነቷን ካገኘች በኋላ ግን የአረብ ሊግ አባል ሀገር ከመሆን በተጨማሪ በሼሪአ የእስልምና አስተምህሮ ህግ መተዳደር ጀመረች፡፡ ይሁን እንጂ በዜጎቿ መካከል እኩልነትንም ሆነ ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል ማምጣት ባለመቻሏ ከ30 ዓመታት በላይ ለከፍተኛ የእርስ በርስ ግጭት ተዳርጋ መቆየቷ የቅርብ ጊዜ ትውስታ ነው፡፡

በተለይ ሱዳን የአረብ ሊግ አባል ሀገር እንደመሆኗ መጠን ኢትዮጵያን ከቀይ ባህር ማስወጣት እና ወደብ ማሳጣት ከየመን በስተቀር የግብፅና እና የሌሎች አረብ ሀገሮች የረጅም ጊዜ ዕቅድ እንድታስፈፅም ትልቅ ተልዕኮ ተሰጥቷት ነበር፡፡ በዚህም ተልዕኮ የኤርትራውን ህግአኤ (ሻዕብያ) እና የዛሬው ህወሓት/ኢህአዴግን ዋና ቢሮ በመከፍትና በተለያዩ የገንዘብና ቁሳቁስ በመደገፍ ሀገሪቱ እርስ በርስ እንድትታመስ ትልቅ ስራ ሰርታለች፡፡

ሱዳን ኢትዮጵያን ለመጉዳት እየወሰደች ያለችውን እርምጃ እንድታቆም እና እንደ ጥሩ ጎረቤት ሀገር በሰላም ተባብሮ መኖሩ እንደሚያዋጣ በቀድሞ የኢትዮጵያ ፕሬዘዳንት ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያም ለሱዳን አመራሮች መልዕክት እና የቀጥታ ውይይት ተደረገ፡፡ ይሁን እንጂ ሱዳን ከአባይ ወንዝ ጋር በተያያዘ ግብፅ እና ሌሎች የአረብ ሀገሮች የሰጧትን ተልዕኮ በመደገፍ አጠናክራ ቀጠለችበት፡፡ በዚህም መንግስቱ ኃይለማርያምን ጨምሮ የወቅቱ የኢትዮጵያ መሪዎች ተደጋጋሚ ማሳሰቢያ እና ማስጠንቀቂያ ለሱዳን ከመስጠት አልቦዘኑም፤ ሱዳን ግን ቀጠለችበት፡፡
በድርጊቱ የተበሳጩት ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያም እና ሌሎች አመራሮቻቸው ለሱዳን የሚሆን አፀፋ ለመመለስ ተግባራዊ የፖለቲካ እንቅስቃሴ መውሰዱን የመጨረሻ አማራጭ አደረጉ፡፡ በዚህም በሱዳን ፈላጭ ቆራጭ የሆኑት እና እራሳቸውን አረብ ነን የሚሉት የሰሜን ሱዳን ተወላጆች በተፈጥሮ ሃብት የበለፀጉ የደቡብ ሱዳን ነዋሪዎችን መጨቆን እንደ ባህል መውሰዳቸው ለወቅቱ ኢትዮጵ መዎች እንደ አንድ የፖለቲካ ትርፍ ወሰዱት፡፡

sed በነዳጅና በሌሎች የተፈጥሮ ሃብት የበለፀጉት ደቡብ ሱዳኖች እንደ ሰሜኑ ሱዳን ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ነፃ ቢወጡም በራሳቸው ሰሜን ሱዳኖች የባሰ ባርነት ውስጥ መውደቃቸውን አምርረው የሚቃወሙ በዶ/ር ጆን ጋራንግ የሚመራ ጥቂት የደቡብ ሱዳን ተወካዮች ወደ ኢትዮጵያ የግብዣ ጥሪ ተደረገላቸው፡፡ በዚህም ከወቅቱ የኢትዮጵያ አመራሮች ጋር ባደረጉት ውይይት ልኡካኑ ከሰሜን ሱዳን በመለየት የመብቶቻቸውና የተፈጥሮ ሃብቶቻቸው ተጠቃሚ ለመሆን ትግል ማድረግ እንደሚፈልጉ አረጋገጡ፡፡ ኮሎኔል መንግስቱም ኢትዮጵያ ለየትኛው ጭቁን የአፍሪካም ሆነ የዓለም ህዝብ ኢትዮጵያ ድጋፍ ማድረግ የተለመደ በጎ ዓላማዋ ስለሆነ፤ እናንተንም አቅም በፈቀደ እንረዳችኋለን ሲሉ አረጋገጡላቸው፡፡

እነ ዶ/ር ጆን ጋራንግም ወዲያው ወደ ሱዳን እንደተመለሱ ደቡብ ሱዳንን ከሱዳን ለመለየት በሚደረገው ትግል ለመሳተፍ ፈቃደኛ ለሆኑ ደቡብ ሱዳኖች በምስጢር ጥሪ አደረጉ፡፡ እጅግ በሚገርም ሁኔታ ወዲያውኑ ከ100 ሺህ በላይ ፈቃደኛ የደቡብ ሱዳን ወጣት እና ጎልማሳ ወንዶች ፈቃደኛነታቸውን አረጋገጡ፡፡ ያኔ የዛሬዋ ደቡብ ሱዳን ከሱዳን የመለየቷ ጥንስስ እውን ሆነ፡፡ ከዚያም የደቡብ ሱዳን ንቅናቄን የሚመሩት ልኡካን በአዲስ መልክ አመራር እንዲመረት ከላደረጉ በኋላ የበላይ መሪ እንዲሆኑ ዶ/ር ጆን ጋራንግ ከሌሎች አመራሮች ጋር ተመርጠው ወደ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ጀመሩ፡፡ በወቅቱ ወደ ትግሉ ለመግባት ፈቃደኛ እንደሆነ የተነገረላቸው 100 ሺህ ደቡብ ሱዳናውያንን ለማስታጠቅም ሆነ ለማሰማራት ምቹ ሁኔታም ሆነ የአቅርቦት ዝግጅት አልነበረም፡፡

ውጥናቸው እንዲሳካ የተለያዩ ሀገሮችን በተለይም ምዕራብ እና ምስራቅ አውሮፓ ሀገሮችን ከመማፀን ጎን ለጎን በቅድሚያ ቃል የገባችላቸው ኢትዮጵያን ተግባራዊ ድጋፍ ጠየቁ፤ ደቡብ ሱዳኖች፡፡ ኢትዮጵያም ለእሷ ሱዳንን ለመበቀል እና ጥሩ ወዳጅ የሆነች ጎረቤት ሀገርን ለመፍጠር በሚደረገው እንቅስቃሴ የራሷን አሻራ ለማኖር የገባችውን ቃል በመጠበቅ ከ80 ሺህ የማያንሱ የደቡብ ሱዳን የትግል አባላት በተለያ ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው ስልጠና እና ሌላ ሙያዊ ድጋፍ ከነ አስተዳደራዊ ቢሮ ድጋፍ አደረገች፡፡ ይሄ ደግሞ ለደቡብ ሱዳኖች ያልተጠበቅ ትልቅ ስጦታ መሆኑን በማመን ለትግሉ ፈቃደኛ የሆኑት በጋምቤላ እና ቤኒሻንጉል (ያኔ ኢሉባቦር እና ወለጋ በሚባለው ክፍለ ሀገር) በኩል ገብተው አስፈላጊው ድጋፍ ተደረገላቸው፡፡

ሱዳንም የራሷን አወርድ ብላ የብብቷን ጣለች እንዲሉ፤ ኢትዮጵያ ለመጉዳት ብዙ ስትደክም ባልጠበቀችው ሁኔታ የደቡብ ሱዳን ተዋጊዎች ተጠናክረው ሲቀጥሉ፤ ሌሎች እንደ ዳርፉር፣ ደቡብ ኮርዶፋ እና ብሉ ናይል በሚባሉ አካባቢዎች በርካታ ታጣቂዎች ትግል በማድረግ ሱዳንን ቁም ስቅል አሳዩ፡፡ በዚህም ሱዳን ከስህተቷ ሳትማር ኢትዮጵኝ ለመገነጣጠል ለሚደክሙት ድጋፏን መስጠት ቀጠለች፡፡ ኢትዮጵያም አፀፋውን አጠናክራ ቀጠለች፡፡

በመጨረሻም የደቡብ ሱዳን የትግል መሪው ዶ/ር ጆን ጋራንግ በሱዳን በመሪዎች ቅንብር በአውሮፕላን ከሱዳን ወደ ኬንያ አቅጣጫ ሲጓዙ ቢገደሉም፤ ትግሉ ግን ለፍሬ በቅቶ ከ3 ዓመት በፊት ደቡብ ሱዳን የአፍሪካ እና የዓለማችን አዲስ ሀገር ሆና ብቅ አለች፡፡ በዚህም ኢትዮጵያን እንደ ሁለተኛ ቤታቸው ከመቁጠር በተጨማሪ አዲስ አበባ እና ምዕራብ ኢትዮጵያ የራሳቸው ያሁል በነፃነት ተንቀሳቅሰው ህልማቸውን እውን አደረጉ፡፡

ሱዳንም ኢትዮጵያን ከታሪካዊ እና ተፈጥሯዊ የባህር በር በተጨማሪ ልጆቿ ኤርትራውያንን ከነ ምድሯ እንድታጣ ለሰራችው ነዳጅን ጨምሮ በተፈጥሮ ሃብት የበለፀገችውን ደቡብ ሱዳንን በማጣት የሰሜን በረሃን ይዛ ቀርታለች፡፡ በዱብ ሱዳኖች የተጀመረው የትጥቅ ትግል አሁንም ሳያበቃ ዳርፉር፣ ደቡብ ኮርዶፋ እና ብሉ ናይል የተሰኙ ግዛቶቿም ከደቡብ ሱዳን መገንጠል በኋላ አሁንም ከሱዳን ለመገንጠል እየታገሉ ይገኛሉ፡፡ ይሁን እንጂ ደቡብ ሱዳን ህልሟ እውን ሆኖ ራሷን የቻለች ሀገር ብትሆንም፤ የተመኘችውን ሰላም እና የተፈጥሮ ሃብቷ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ ስትደክም፤ የስልጣን ጥም እና ሙስና ባናወዛቸው መሪዎቿ ከ2 ዓመት በላይ ሰላም ልትሆን አልቻለችም፡፡
በአሁን ሰዓት ገና ነፃነቷን ከተጎናፀፈች 3 ዓመታት ያላለፋት ደቡብ ሱዳን በፕሬዘዳንቷ ሳልቫ ኪር እና በምክትላቸው ዶ/ር ሬክ ማቻር መካከል በተፈጠረ አለመግባባት ከአንድ ሺህ በላይ ዜጎቿ ህይወት ሲያልፍ፤ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ደግሞ ተሰደዋል፡፡ በተለይ ሱዳን ነፃነቷ ባወጀች በአመቷ በቢሊዮን የሚቆጠር የአሜሪካን ዶላር በመሪዎቿ ከሀገሪቱ ካዝና በሙስና መዘረፉን ተከትሎ ፕሬዘዳንቷ ሳልቫ ኪር ሌቦቹ አመራሮች የወሰዱት የሀገርና የህዝብ ገንዘብ በአስቸኳይ እንዲመልሱ ማስጠንቀቃቸው አልቀረም፡፡ ይሁን እንጂ የተመለሰው ከተወሰደው ረብ ያህል እንኳ እንዳልሆነ በመገንዘብ ሚኒስትሮቻቸውን እና ምክትላቸውን ሙሉ ከሙሉ ከስልጣን በማባረር የሚኒስትሮቹ ምክትሎች ለተወሰነ ጊዜ እንዲሰሩ ተደርጓል፡፡

ከሙስናው መዘዝ በተጨማሪ የስልጣን መቀናቀን እና ውክልና በማየሉ በፕሬዘዳንት ሳልቫ ኪር እና በምክትላቸው ዶ/ር ሬክ ማቻር መካከል ሰፊ ቅራኔ በመፈጠሩ፤ የተወሰኑ የሬክ ማቻር ደጋፊዎች ታሰሩ፡፡ ይሄም በሀገሪቱ የበለጠ ውጥረት በመፍጠሩ አለመግባባት ከግልሰቦች ይልቅ ወደ አመራሮቹ ጎሳ አመራ፡፡ በዚህም ፕሬዘዳንት ሳልቫ ኪር የወጡበት ዲንቃ ጎሳ እና ምክትላቸው ሬክ ማቻር የወጡበት ኑዌር ጎሳ መካከል ከፍተኛ የእርስ በርስ የጎሳ ግጭት ተከሰተ፡፡ በዚህም በርካታ ደቡብ ሱዳናውያን ህይወታቸው ሲያልፍ፣ ሌሎች በርካቶች ደግሞ ቆስለዋል፣ ሀገር ጥለውም ተሰደዋል፡፡

እስካሁን በይፋ ባይታወቅም ውስጥ ውስጡን ግን ኢትዮጵያ ውስጥ በስልጣን ያለው ኢህአዴግ ከግጭቱ ጀርባ ለኑዌር ተወላጁ ምክትል ፕሬዘዳንት ለነበሩት ሬክ ማቻር በተናጠል ድጋፍ እንደሚያደርግ መነገሩ ደግሞ ለቀጠናው አለመረጋጋት ትልቅ አስተዋፅዖ አድርጓል፡፡ በዚህም ፕሬዘዳንት ሳልቫ ኪር ሁለተኛ ቤታችን ከሚሏት ኢትዮጵያ ይልቅ ፊታቸውን ወደ ግብፅ በማድረግ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትራቸው አመካኝነት ደቡብ ሱዳን ከግብፅ ጋር የመከላከያ ጦር ስምምነት መፈራረማቸው ለኢትዮጵያ ትልቅ ስጋት መፍጠሩ አልቀረም፡፡ በተለይ በኢትዮጵያ በቋንቋ ዘር እና ጎሳ ከፋፍሎ የሚገዛው ኢህአዴግ ጎረቤት ሀገር ላይም ተመሳሳይ የተሳሳተ ‹ፖሊሲ መከተሉ ነገ ሀገሪቱን ትልቅ ዋጋ ሊያስከፍላት እንደሚችል ተገምቷል፡፡
በተለይ ኢትዮጵያ በአሁን ሰዓት የአባይ ወንዝን መገደቧ በግብፅ ዘንድ ከፍተኛ ተቃውሞና ጥርጣሬ ፈጥሮ ሳለ፤ የጎረቤት ሀገሮችን ማስቀየም ለግብፅ ጥሩ የፖለቲካ መጫወቻ መድረክ ሊፈጥር እንደሚችል የሰጉ አልታጡም፡፡ በተለይ የኢትዮጵያው ኢህአዴግ ለደቡብ ሱዳኑ የኑዌር ተወላጅ ለሆኑት ሪክ ማቻር ድጋፍ ያደርጋል ተብሎ የሚጠረጠረው፤ በሀገራችን ጋምቤላ በኑዌርና አኝዋክ መካከል ሆን ብሎ ግጭት በመፍጠር ሀገረ ውስጥ ኑዌሮች በአኝዋክ ጋምቤላዎች ላይ የበላይ እንዲሆኑ ማድረጉን በማውሳት የበለጠ ጥርጣሬው እንዲታመን አስችሎታል፡፡ በሌላ በኩል የለም! ኢህአዴግ ድጋፍ እያደረገ ያለው ለፕሬዘዳንቱ ጄነራል ሳልቫ ኪር ነው የሚሉም አልታጡም፤ ምንም እንኳ ጥርጣሬዎች በገሃድ የታዩ አሳማኝ እርምጃዎችን ዋቢ ያደረጉ ናቸው ባይባልም፡፡

sudaበቅርቡ በሳልቫ ኪር እና በሬክ ማቻር መካከል የተፈጠረውን ግጭት ለማርገብ ኢትዮጵያ ከፍተኛ እንቅስቃሴ እያደረገች መሆኑ ደግሞ ጥርጣሬው በጥርጣሬ እንዲታይ ማድረጉ አልቀረም፡፡ በዚህም ግጭቱ እንዲበርድ እና መፍትሄ እንዲያገኝ ሁለቱም ተቀናቃኞች በቅርቡ አዲስ አበባ ላይ የተኩስ አቁም ስምምነት ቢፈራረሙም ወዲያው ተግባራዊ አላደረጉም ነበር፡፡ በተለይ የአማፂዓኑ መሪ ዶ/ር ሪክ ማቻር እና ሳልቫ ኪር ስምምነቱን ጨርሰው ወዲያው ሀገራቸው እንደገቡ፤ ዶ/ር ሪክ ማቻር ስምምነቱን የፈረሙት የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ አስፈራርተውኝ ነው የሚል መግለጫ ለአንድ የኬንያ ሚዲያ ሰጥተዋል መባሉ፤ግጭቱ በዘላቂነት ሊበርድ እንደማይችል አመላካች ነው፡፡

በአሁን ወቅት በምስራቅ አፍሪካ ባለው የፖለቲካ አለመረጋጋት፣ የደቡብ ሱዳን ግጭት የሚቀጥል ከሆነ በተለይ ለኢትዮጵያ እጅግ ፈታኝ አሉታዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል፡፡ ተፅዕኖው ግብፅ እና የኢህአዴግም ሆነ የኢትዮጵያ ተቀናቃኞች አጋጣሚውን በመጠቀም ኢትዮጵያ ውስጥ አለመረጋጋት ሊፈጠር እንደሚችል የፖለቲካ ተንታኞች ያስረዳሉ፡፡ ስለዚህ በስልጣን ላይ ያለው ኢህአዴግ የደቡብ ሱዳን ግጭት እንዲበርድ ለየትኛውም አካል መወገን እንደሌለበት እና ሁለቱም ተቀናቃኞች በመተማመን ላይ የተመሰረተና ተግባራዊ መሆን የሚችል የሰላም ስምምነት በመፈራረም ለቀጠናው ሰላም የበኩላቸው ሊወጡ እንደሚገባ ይመከራል፡፡ ይህ ካልሆነ ግን ምስራቅ አፍሪካ በሶማሊያ፣ በሱዳን እና በኢትዮጵያ ካሉት የእርስ በርስ ግጭቶች በተጨማሪ የደቡብ ሱዳን መጨመር በቀጣይ ለአህጉሪቱ አፍሪካም ሆነ ለቀጠናው ሀገሮች ፖለቲካዊ፣ኢኮኖሚያዊ፣ ማኀበራዊና አካባቢያዊ አሉታዊ ተፅዕኖ ማሳደሩ አይቀሬ ነው፡፡

የኢትዮጵያ እውነታ እና ቀጣይ ዕጣ ፈንታ

ብስራት ወልደሚካኤል
afrosonb@gmail.com

ኢትዮጵያን በገሃዱ ዓለም ላያትና በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ለተመለከታት እራሱን በሁለት የተለያየ ዓለም ውስጥ ሆኖ ያገኘዋል፡፡ ለዚህም በኢቴቪ የሚመለከቷት ኢትዮጵያ አረንጓዴ፣ ለምለም የጥጋብ ምድር፣ የህዝቡን ኑሮ እየቀየሩ ያሉ የተንቆጠቆጡ ህንፃዎች፣ መንግስት በፈጠረላቸው ምቹ ሁኔታ የበለፀጉ ምንዱባንን፣የተለያዩ በስኬት በተጠናቀቁ የልማት ፕሮጀክቶች የሚደሰቱ ነዋሪዎች፣የገዥው ፓርቲ ታታሪነትና የሌሎች ተፎካካሪ ፓርቲዎች ድክመት፣…ይመለከታሉ፡፡ ይህም ብቻ አይደለም፤ ኢትዮጵያዊነት ሁሉ ፈተና ውስጥ የገባበት ዓይነት ሁኔታንም መመልከት እተለመደ መጥቷል፡፡
በገሃዱ ዓለም ያለው ትክክለኛው ኢትዮጵያ እውነታን ለተመለከተና እየተመለከተ ላለ ከላይ ከተጠቀሰው በእጅጉ ይለያል፡፡ ምንም እንኳ አብዛኞቹ የህንፃ ባለቤቶች የገዥው ስርዓት ቁንጮዎች፤ በተለይ በአዲስ አበባ የህወሓት ቁልፍ ሰዎች ንብረት ሲሆን አልፎ አልፎ ግን የስርዓቱ ታማኝ እና የነባር ነጋዴዎችም ህንፃ መኖሩ ባይካድም፡፡ የሀገሪቱም የኑሮ ምቾትና ዕድገት እየተለካ ያለውም የህዝብን ሀብት በሙስና በሚበዘብዙ ባለስልጣናትና ከላይ በተጠቀሱ ነጋዴዎች ልኬት ነው፡፡
በተለይም አሁን ያለውን የአብዛኛውን ኢትዮጵያዊ ነባራዊ ሁኔታ የተመለከትን እንደሆነ፤ በህልም ዓለም ተስፋ ውስጥ የሚዋኝ አካልን መመልከት አዲሰ አይደለም፤ ብሩ ቀንን በመናፈቅ፡፡ ከዛ ውጭ በስደት ዓለም ባሉ ቤተሰቦቻቸው ድጎማ ህይወታቸውንእያቆዩ ያሉትን እንደ ዕድለኛ በመቁጠር፡፡በርግጥ የመንገድ መሰረተልማት ጥገናዎች እየተከናወኑ ነው፤ አንድ ፖለቲካና ኢኮኖሚ ጠንካራ ማኀበረሰብ የመመስረት የፍቅር መንገድ ባይገነባም ቀድሞየነበረውን ፍቅርና አንድነት ለማፍረስ የሚወጣው ወጪ፣የሚባክነው ጊዜና ጉልበት ሲሰላ ብዙ ውጤታማ የማኀበረሰብ አገልግሎት ፕሮጀክቶችን መገንባት ይቻል ነበር፡፡
ቀሪው የኢትዮጵያ ህዝብ ግን ተሻለ ቀንን በጨለመ ተስፋ ውስጥ ሆኖ፤ ግማሹ በአስከፊው የሞት መንገድ የእግር ስደትን ምርጫው አድርጓል፡፡ በእግር ከሚሰደዱት ደግሞ ብዙዎቹ መንገድ ላይ ህይወታቸው ሲያልፍ፣ የቀሩት ግን እጅግ ከዘግናኝ ፈተና በኋላ ያሰቡበት ይደርሳሉ፡፡ የUNCHR መረጃዎች እና የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ከሆነ፤እያየሁ ከምሞት በተስፋ እየተጓዝኩ ልሙት በሚል ምሬት አሁንም የስደተኞች ቁጥር በእጅጉን ጨምሯል፡፡ በየሄዱበት ሀገርም ጥገኝነት ከመጠየቅ ለዘመናት ያለምንም ስራ ፈቃድ ተደብቆ ቀናትን እስከማሳለፍ ድረስ፡፡ የዚህ ሁሉ መሰረቱ ደግሞ ያለው የፖለቲካ ስርዓት ውጤት መሆኑ ከማንም የሚደበቅ አይደለም፡፡ በአሁን ሰዓት በሀገሪቱ በተለያየ አቅጣጫዎች ቀን የሚጠብቁ የታመቁ ስሜቶች በስፋት እየተስተዋሉ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት በመላ ሀገሪቱ ከፍተኛ ውጥረት እየተፈጠረ ሲሆን ፤ከወዲሁ በሁሉም ባለድርሻ አካል መፍትሄ ካልተበጀለት ነገ ምን ሊፈጠር እንደሚችል ደግሞ ከወዲሁ መገመት አያስቸግርም፡፡ በተለይ የማኀበራዊ፣ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ቀውሶች ተባብሰው መቀጠላቸው ችግሮችን የበለጠ ውስብስብ አድርጎታል፡፡

ማኀበራዊ ሁኔታ

በአሁን ወቅት በተለያየ የሀገሪቱ አካባቢ የማኀበራዊ ቀውስ ችግሮች ይታያለሁ፡፡ ከነዚህም መካከል ዜጎች የመኖሪያ ቤትም ሆነ የመኖሪያ ቤት የመስሪያ ቦታን ለማግኘት እንደድሮ ኢትዮጵያዊ ዜግነት መኖር ብቻውን በቂ አይደለም፡፡ ከዜግነት ይልቅ የገዥው ፓርቲ አባል ወይንም ዋነኛ ደገፊ መሆን ይጠበቅበታል፡፡ አለበለዚያ መሬት የመንግስት ነው በሚል ፈሊጥ መንግስት ማን እንደሆነ እንኳ ለመለየት አስቸጋሪ በሆነበት በዚህ ወቅት እጅግ ውድ በሆነ የሊዝ (የመሬት ኪራይ) ክፍያ ማዘጋጀትን ይጠይቃል፤ይሄ ደግሞ ሀገር ውስጥ ለሚኳትን ኢትዮጵያዊ በቀላሉ የሚሞከር አይደለም፡፡pic3
ከመጠለያ በመቀጠል የጤና ዋስትና ጉዳይም እንዲሁ ከዕለት ወደዕለት እየተባባሰ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ዋነኛ ምክንያት የባለሙያዎች ለህዝቡ ያላቸው ተደራሽነት አነስተኛ መሆን እና በሙያው በቂ ክህሎትአለመኖር፣ በበቂ ሁኔታ የህክምና ቁሳቁስ በየህዝብ ህክምና ተቋማት በበቂ ሁኔታ አለመኖር ዋነኛው ችግር ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ሐኪሞች በሙያቸው ከተመረቁ በኋላ ለሚሰጡት አገልግሎት ተመጣጣን ክፍያ አለማግኘት ፣ በጤና ተቋማት በቂ የውሃ፣ የመብራትና ተያያዥ ግብዓቶች በበቂ ሁኔታ አለመኖር ተጠቃሾች ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ እነኝህ ችግሮች እያሉ እንኳ መንግስት በጤና ሽፋን እና አገልግሎት ውጤታማ ነኝ ይላል፡፡ እውነታው ግን በየጊዜው ከህክምና ጋር በሚፈጠሩ ችግሮች የሚሞቱ ህፃናትና እናቶችን ቁጥር ቀንሰናል በሚል የመረጃ መጋገር በስተቀር ችግሩ አሁንም እንዳለ ነው፡፡
በየቀበሌው የተለያዩ አነስተኛ የጤናአገልግሎት መስጫ ተቋማት መገንባታቸው በአዎንታዊ ጎን የሚታይ ቢሆንም፤ ከቤተሰብ ምጣኔ አገልግሎት በስተቀር አገልግሎት ሰጪ ባለሙያዎች ላይ እና የህክምና መገልገያ መሳሪያዎች ላይ በቀላሉ መሻሻል የሚገባቸው በርካታ ችግሮች ይስተዋላሉ፡፡ በዕርዳታ የመጡ የህክምና መገልገያ ማሽኖች እንኳ ገና ስራ ሳይጀምሩ ተበላሽተዋል ተብለው የትና መቼ እንዲሁም ለማን አገልግሎት እንደሚሰጡ የማይታወቅበት ደረጃ ላይ ተደርሷል፡፡ ለዚህም በሀገሪቱ ትልቁ ሆስፒታል ጥቁር አንበሳ የነበሩ የኩላሊት ማጠበያ ማሽን፣ የካንሰር ምርመራ እና ህክምና ፣ ፊዚዮቴራፒ እና ሲቲስካን የት እንዳሉ አይታወቁም፤ ዜጎች ግን በከፍተኛ ወጪ ወደ ውጭ ሀገር ሄደው ይታከማሉ፤አቅሙ የሌላቸው ደግሞ መኖር አየቻሉ ህይወታቸው ያልፋል፡፡ ደረጃቸውን የጠበቁና የአገልግሎት መቆያ ጊዜያቸውተጠበቀ መድኃኒቶች አለመኖርና አገልግሎት ጊዜያቸው ያለፈባቸው ምንም ለማያውቁ ታካሚዎች እየተሸጠ መሆኑም ሌላው ራስ ምታት ነው፡፡
የኃይማኖት ነፃነት ማጣት ጉዳይም በሰፊው እየታየ ያለ አንዱ የማኀበራዊ ቀውስ ክስተት ነው፡፡ ለዚህም በኢትዮጵያ ሙስሊሞች እና ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ክርስቲያኖች ላይ በተደጋጋሚ እየተፈፀመ ያለው የፖለቲካ ጣልቃ ገብነት ሀገሪቱን ውጥረት ውስጥ መክተቱ አልቀረም፡፡ በተለይ ገዥው ስርዓት በሁሉም ኃይማኖቶች መሪዎች የኢህአዴግ ሰዎች እንዲሆኑለማድረግ የሚያደርገው እንቅስቃሴ ከኃይማኖቱ ተካታዮች ቅሬታ ቢፈጥርምይህንን በግልፅ ተቃውሞ የጀመሩት ግን ሙስሊሞች ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ ተያያዥ ችግሮች እስካሁን ችግሩ አልተፈቱም፤በተለይ የሙስሊሙ ማበረሰብ ጥያቄው ባለመመለሱ ተቃውሞውእንደቀጠለ መሆኑ ግልፅ ነው፡፡ ጭራሽ ከመንግስት የማይጠበቅ ሙስሊሙን እና ክርስቲያኑን ሊያጋጩ የሚችሉ እንደ “ጅሃዳዊ ሃረካት” የመሳሰሉ የተለያዩ ዘጋፊ ፊልሞች ተሰርተው በኢቴቪ በመሰራጨት ህዝቡን ስጋት ውስጥ ቢጥሉም፤ በክርስት እና በእስልምና ኃይማኖት ተከታዮች መካከል የነበረውን ኢትዮጵያዊ አንድነት ለመፈታተን እየተሞከረ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳ በኃይማኖቱ ተከታዮች ተቀባይነት ባይኖረውም፡፡
የትምህርት ጥራት በተለይም እንደቀድሞው በሀገር አቀፍም ሆነ ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪ የሆኑ ተማሪዎችን የማፍራት ዕድሉ ቢኖርም ስርዓቱ በዘርፉ የሚከተለው ፖሊሲ እውን ሊያደርግ አልቻለም፡፡ ከዚህ በተጨማሪ በየከፍተኛ የትምህርት ተቋማት የአካዳሚክ ነፃነት መጥፋት እና በማስተማርም ሆነ በአስተዳደራዊው ዘርፍ የስርዓቱ ታማኞች ብቻ እንዲኖሩ የሚደረገው ጥረት ደግሞ የትምህርት ጥራቱን በመጉዳቱ የሚፈለገውን ውጤታማ የተማረ ኃይል ማፍራት እንደሎተሪ የሚቆጠርበት ጊዜ ተደርሷል፡፡ በዚህም ምክንያት ለዓመታት ለፍተው በየዓመቱ ከተለያዩ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የሚመረቁ ተማሪዎች ስራ አጥ ሆነው መኳተናቸው እና ለድንጋይ ጠረባ መታጨታቸው ፖሊሲውና ስርዓቱ የፈጠሩት ችግር ለመሆኑ ምስክር አያሻም፡፡
በሀገሪቱ ያለው የኑሮ ውድነት በተለይም የምግብ ዋጋ መናር፣በቂ የትራንስፖርት አገልግሎት አለመኖር፣ የውሃ፣ መብራት እናየስልክተደጋጋሚ መቋረጥ እና ተደራሽነት በአግባቡ አለመኖር ሌላው ችግር ነው፡፡ ከሁሉም በላይ ዜጎች እርስ በርስ በችግሮቻቸው ዙሪያ እንኳ እንዳይወያዩ እና መፍትሄ እንዳያበጁ አንድ ለአምስት በሚል ሁሉም ዜጋ በኢህአዴግ ጥብቅ ቁጥጥር ስር እንዲሆን ተደርጓል፤ እየተደረገም ነው፡፡ ዕድሮችና የኃይማኖት ተቋማት ከማኀበራዊ አገልግሎት ይልቅ የገዥው ስርዓት ፖለቲካ ማራመጃ እስከመሆን በመድረሳቸው የተቋቋሙለትን ዓላማ በመሳት ህዝባዊ አመኔታ በማሳጣት እና ጥርጣሬ በመፍጠር ዜጎችን እሴት አልባ የማድረግ ማኀበራዊ ቀውስ ተፈጥሯል፡፡

የኢኮኖሚ ሁኔታ

የሀገሪቱ የንግድ ስርዓትና ገበያ በጥቂት ግለሰቦች እና ድርጅቶች በመውደቁ የኢኮኖሚውን መስክ አደጋ ላይ ጥሎታል፡፡ እዚህ ላይ ትውልደ ኢትዮጵያዊ በዜግነት ግን ሳውዲዓረቢያዊ የሆኑትሼህ መሐመድ ሁሴን አሊ ዓላሙዲን ብንመለከት የኢህአዴግ ቀኝ እጅ ሲሆኑ፤ ከሀገሪቱ ባንክ ከፍተኛው ብድር የተሰጣቸው ግለሰብም ናቸው፡፡ይሁን እንጂ በግለሰብ ደረጃ በርካታ ቦታዎችንና የተፈጥሮ ሃብቶችን ሆን ተብሎ ከዜጎች ተነጥቆ ግለሰቡ በሞኖፖል እንዲዙ ተደርጓል፡፡ ነገር ግን ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በብድር መልክ የወሰዱትን ከፍተና ብድር በአግባቡና በወቅቱ እንዳልመለሱ ቢነገርም የተወሰደ እርምጃ ግን የለም፡፡
ሌሎች ከስርዓቱ ጋር ድንገት ብቅ ያሉ በተለይ የህወሓት ልዩ ጥበቃና ድጋፍ የሚደረግላቸው በርካታ ግለሰቦችም ድንገት ከሰማይ እንደወረደ የተሰጣቸው ምንጩ ባልታወቀ ሃብት በአንዴ የህዝብን ኑሮ በመፈታተን የኢኮኖሚ ቀውስ እንዲፈጠር ዋነኛ ምክንያት ሆነዋል፡፡
በድርጅት ደረጃ የተመለከትን እንደሆነ ደግሞ የገዥው ኢህአዴግ የንግድ ድርጅቶች የሆኑት የህወሓቱ ኤፈርት፣ የኦህዴዱ ዲንሾ፣ የብአዴኑ ጥረት እና የደኢህዴኑ ወንዶ የተባሉ ግዙፍ የንግድ ኩባንያዎች የሀገሪቱን የገበያ ስርዓት በማወክ ከዚህ ቀደም ዜጎች በአግባቡ ሲያገለግሉ ነበሩና የተረጋጋ የንግድ ስርዓት የፈጠሩት በርካታ ነጋዴዎች ከገበያ ውጭ እንዲሆኑ ተደርጓል፡፡ ነባር ነጋዴዎችም ከስርዓቱ የንግድ እና የግብር ኢፍትሃዊ ስርዓት በመሸሽ በደቡብ ሱዳን፣ በደቡብ አፍሪካ እና በዱባይ ገንዘባቸውን ማንቀሳቀስ መጀመራቸው የውጭ ባለሃብቶችስ በኢትዮጵያ እንዴት ደፍረው ኢንቨስት ሊያደርጉ እንደሚችሉ ለመገመት ያስቸግራል፡፡
በአነስተኛና መካከለኛ ንግድ የተሰማሩ ግለሰቦች ላ ደግሞ ስርዓቱ የራሴ የሚላቸውን ሰዎች ለማሳደግ ሲል እጅግ የማይመጣጠን ከፍተኛ ግብር በመጣል ከገበያ ውጭ እንዲሆኑ እየተደረገ ሲሆን፤ ችግሩን ተቋቁመው የሚሰሩትም የደህንነት ስጋት እንደተጋረጠባቸው ይነገራል፡፡ በዚህም ነጋዴው በራሱ ላይ የሚፈጠረውን ችግር በቀጥታ ወደ ሸማቹ ህብረተሰብ ማውረዱ አልቀረም፡፡pic2
በተለይ በአሁን ወቅት እጅግ ፈተኛ በሆነ ወቅት ከዓለም ገበያ ዋጋ ጋር ባልተመጣጠነ መልኩ ከጎረቤት ሱዳን በቅርብ ርቀት ተጉዞ የሚመጣው ነዳጅ በየጊዜው ከፍተኛ የዋጋ እየተደረገ ሲሆን ፤ይህም በቀጥታ የሀገሪቱ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ላይ የራሱ የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ አሳርፏል፡፡ መንግስት ነዳጅ ላይ ለረጅም ዘመናት ሲደረግ የነበረውን ድጎማ ከማንሳቱ በተጨማሪ ሌላ ዋጋ መጨመሩ እስካሁን እንቆቅልሽ ሆኗል፡፡ በተለይ በአዲስ አበባ በአንበሳ የከተማ አውቶብስ ላይ እንኳ በአንዴ እስከ 25 ሳንቲም ጭማሪ ተደርጓል፡፡ በቤት ፍጆታ፣ በአገር አቋራጭ፣ በጭነት እና በከተማ የታክሲ አገልግሎት ላይ ከፍተኛ የነዳጅ ዋጋ ጭማሪ ደግሞ ሌላው ችግር ነው፡፡
የሸቀጦች ዋጋ በየጊዜው መጨመር ደግሞ የበለጠ በኢትዮጵያ ላይ መኖር እጅግ ከባድ እንዲሆን አድርጎታል፡፡ የነኚህ ድምር ውጤት በመላ ሀገሪቱ ላይ ከፍተኛ የኢኮኖሚ አለመረጋጋትን ፈጥሯል፡፡ በዚህም ምክንያት ዜጎች በቀን አንዴ መመገብን እንደመልካም አጋጣሚ የሚቆጥሩ ዜጎች መኖራቸው ሀገሪቱ በገሃዱ ዓለም ወዴት እየሄደች እንደሆነ ለማወቅ የግድ ሊቅ መሆንን አይጠይቅም፡፡ በተለይ እ.አ.አ.በ2013 ዓለም አቀፍ ጥናቶች እንሳታወቁት ከሆነ፤ዜጎቿ በቂ እና የተመጣጠነ ምግብ ከማያገኙ የዓለም ሀገሮች መካከል ኢትዮጵያውያ አንዲትን ሀገር ብቻ በመቅደም የመጨረሻ ደረጃ ላይ የምትገኝ አድርጓታል፡፡ ስለዚህ በምግብ እንኳ ዜጎች እራሳቸውን እንዲችሉ እየተደረገ ያለው አሰራር በ23 ዓመታት እንኳ ውጤታማ አለመሆኑ ዋነኛ የፖሊሲ ችግር መሆኑን ያመላክታል፡፡

የፖለቲካ አለመረጋጋት

ከቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ ሞት በኋላ በገዥው ስርዓት ባሉ ፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል አለመረጋጋትመፈጠሩ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ መንገድ ዜጎችም በፖለቲካ ህይወታቸው እንዳይረጋጉ መደረጉ ሀገሪቱን ከድጡ ወደማጡ ወስዶታል፡፡ ይህን ተከትሎ የገዥው አመራሮች ተፎካካሪያቸውም ላይ ሆነ ችግሮቻቸውን የሚናገሩትን እንደጠላት በመቁጠር የነበረውን አለመረጋጋት ይበልጥ አባብሶታል፡፡ በአሁን ሰዓት አይታወቅም፤አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ የጠቅላይ ሚኒስትርነቱን መንበር ቢቆናጠጡም፤ በተግባር ሀገሪቱን በትክክልም ማን እየመራት እንደሆነ በርግጠኝነት መናገር ይከብዳል፡፡ በዚህም ስርዓቱ ወይም መለኮት አሊያም አየር እስኪመስል ድረስ ሁለት እና ከዛ በላይ ሆናችሁ በምታደርጉት እንቅስቃሴ ሁሉ እኔም እገኛለሁ/መገኘት አለብኝ ዓይነት አስተሳሰብ ተፀናውቶት ዜጎችን መፈናፈኛ አሳጥቷቸዋል፡፡ ይሄም በኢትዮጵያ ሌላ ዘግናኝና የአፈና ስርዓት መንገሱን ያሳያል፡፡
ስርዓቱን የሚዘውሩትም ቢሆኑ መሰረታቸውበጠባብ ፖለቲካዊ ዘረኝነት ቡድን ላይ የተንጠለጠለ በመሆኑ፤በተለይ ወጣቶች በሀገር አቀፍም ሆነ በዓለም አቀፍ እንኳ ተወዳዳሪ ሆነው እንዳይታዩ በቅድሚያ በዘርና በቋንቋ በመከፋፈል የኢትዮጵያዊነት ስነልቦናውንጎድተውታል፡፡ በዚህም ምክንያት ወጣቱ እራሱን አጥብቦ በብሔር ስም በጠባብ ወሰን ውስጥ እንዲቀር በማድረጉ ተወዳዳሪ መሆን ያልቻሉ በርካታ ወጣቶች ቢመረቁም አብዛኞቹ ስራ አጥ ናቸው፡፡ ከዚህ በተቃራኒ ደግሞ የስርዓቱ ጠባቂና አቀንቃኝ አንድ የወረዳ አስተዳደር ከውሎ አበል ውጭ እስከ 4,000 ብር ወርሃዊ ደመወዝ ሲከፈለው ለበርካታ ዓመታት ተምሮ ዜጎችን የሚቀርፅ አንድ ፕሮፌሰር ደመወዝ ደግሞ ያለምንም የቀን ውሎ አበል ወርሃዊ ደመወዙ ከ5,000 ብር አይበልጥም፡፡ 7 ዓመታትን በትምህርት ያሳለፉ የህክምና ተማሪዎችም ያለምንም ውሎ አበል ወርሃዊ ደመወዛቸው በአማካይ ከ3,000 ብር አይበልጥም፡፡
በተለይ በአሁን ወቅት ኢትዮጵያውያን የህክምና ዶክተሮች ከ4,400 እንደማይበልጡ፤ ከነዚህም ውስጥ በሀገር ውስጥ ለ90 ሚሊዮን ህዝብ አገልግሎት እየሰጡ ያሉት ከ700 እንደማይበልጡ ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡ ቀሪዎቹ 3,700 ዶክተሮች የፖለቲካውና በኢኮኖሚው ጫና ምክንያት በስደት እየኖሩ ይገኛሉ፡፡
ዜጎች በፖለቲካዊ አመለካከታቸው አሸባሪ የሚል ቅፅል ስም እየተሰጣቸው በእስር የሚማቅቁ በርካቶች ሲሆኑ፤ የወጣቶች ቁጥር ደግሞ አብላጫውን አሀዝ ይይዛል፡፡ በዚህም ምክንያት ብልሹ አሰራርን እና በዜጎች መካከል የሚፈጠር አድሎዓዊ አሰራርን የሚቃወሙ፣ በህግ የተሰጠ እና ተፈጥሯዊ መብቶች ለዜጎች እንዲከበሩ አበክረው የሚጠይቁና የጠየቁ ፖለቲከኞችና ጋዜጠኞች ለእስር ተዳርገዋል፡፡ ከነዚህም መካከል ከጋዜጠኞች እስክንድር ነጋ፣ ውብሸት ታዬ፣ ርዕዮት ዓለሙ፣ ሰለሞን ከበደ እና ዩሱፍ ጌታቸውን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ከፖለቲከኞች ደግሞ አንዱዓለም አራጌ፣ በቀለ ገርባ (የእስር ጊዜው ቢጠናቀቅም እስካሁን ያልተፈታ)፣ ናትናኤል መኮንን፣ ኦልባና ሌሊሳን በጥቂቱ ማንሳት ይቻላል፡፡pic1
በቅርቡ ደግሞ መጪውን ምርጫ 2007ዓ.ም. ታሳቢ በማድረግ በሰፊው የነፃውፕሬስ ጋዜጠኞችን እና ፖለቲካኞችን ለማሰር አሊያም ለመወንጀል በህዝብ ግብር በሚተዳደሩ መገናኛ ብዙኃን ማስፈራሪያውና ዛቻው ተጠናክሮ ቀጥሏል፡፡ በሌላው የዓለም ሀገር የህዝባዊ አስተዳደር ምርጫ የሚደረገው ህዝቡ የሀገሪቱ ከፍተኛ የስልጣን ባለቤቱ መሆኑን ከማረጋገጥ ባለፈ የዜጎችን እስር፣ ግድያ ስደትና ጭንቀት ለመቀነስ ነው፡፡ በአንፃሩ በኢትዮጵያ ምርጫ ሲመጣ ደግሞ በተለይ በገዥው ፓርቲ የሚፈፀም እስር፣ ግድያ፣ ስደት እና ጭንቀት ከሌሎች ግዚያቶች በበለጠ ተጠናክሮ የሚቀጥልበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ ለዚህም ከሰሞኑ በገዥው አመራሮችና ዋነኛ የጥቅም ተጋሪ ደጋፊዎቻቸው በአደባባይ የሌለውን እና ያልተፈጠረውን የቀለም አብዮት በሚል ዲስኩር የሚፈፀሙ ማስፈራሪያዎች እና ዛቻዎች ምርጫ 2007 ዓ.ም. ከመድረሱ በፊት ሊወሰድ ስለታሰበው እኩይ ተግባር አመላካች ነው፡፡ ስለዚህ ንፁሃን ዜጎች በምርጫ ወቅት በሰበብ አስባቡ የሚታሰሩ፣ የሚገደሉ፣ የሚሰደዱና የሚሰቃዩ ከሆነ ምርጫው ከገንዘብ፣ ከጊዜና ከውድ የሰው ህይወት ብክነት በስተቀር አስፈላጊነት አጠያያቂ ነው፡፡
ከላይ በተጠቀሱት ምክንያቶች በመላ ሀገሪቱ አሁን ያለው የፖለቲካ ድባብ እጅግ ውጥረት የበዛበት፣ ያልተረጋጋና እና አስፈሪ ሁኔታ መኖሩን ከማመላከት በተጨማሪ፤ በገዥው ፓርቲ ባሉ አመራሮች መካከልየራስ መተማመን ስሜት አለመኖሩን እና እርስ በርስ እንኳ አለመተማመን እና አለመረጋጋትንም ያሳያል፡፡ በዚህም ምክንያት በአራቱም የሀገሪቱ አቅጣጫዎች የሰላማዊ የፖለቲካ ትግሉ ታፍኗል በሚል ወደ ትጥቅ ትግል የገቡ አልታጡም፡፡ ለዚህም የትግራዩ ትህዴን፣የአፋሩ አርዱፍ፣ የኦሮሚያው ኦነግ፣ የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልሉ ኦብነግ፣በደቡብ የሲዳማው ሲአግ፣ በጋምቤላ እና በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ያሉትን እና ሌሎች ሀገር አቀፍ የትጥቅ ትግል የሚያደርጉ እንደነ አርበኞች ግንባር እና ግንቦት ሰባትን ማንሳት ይቻላል፡፡
በአጠቃላይ ከሐረሪ ክልል፣ ከድሬዳዋ እና አዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር በስተቀር በሁሉም የሀገሪቱ ክልሎች የትጥቅ ትግል እየተደረገ ይገኛል፡፡ የዚህ ሁሉ መነሻው ደግሞ በሀገሪቱ ለሁሉም ዜጎች እኩል የሆነ የውድድር መድረክ አለመኖሩ፣ ህዝባዊ ነፃ የመንግስት (ዴሞክራሲያዊ) አስተዳደር አለመኖሩ፣ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች አለመከበር፣ ነፃነትና ገለልተኛ ህዝባዊ ወይም መንግስታዊ የዴሞክራሲ ተቋማት ባለመኖራቸው የተፈጠረ ነው፡፡ ምናልባት የተጠቀሱት ችግሮች አፋጣን መፍትሄ ካላገኙ እና ልክ እንደ ሱዳን ሀገሪቱ ወደ ብሔራዊ እርቅ ካልገባች ውሎ ቢያድርም የታፈነው ህዝባዊ ተቃውሞ ወደ አደባባይ አመፅ ሊቀየር ይችላል፡፡ አሁን ለው የዓለም ነባራዊ ሁኔታ ደግሞ ሰላማዊ የአደባባይ ህዝባዊ አመፁን በቀላሉ በጦር መሳሪያ ብቻ ለማቆም ቢሞከር እንኳ ካለው አስከፊ ችግር የተነሳ ህዝባዊ አመፁ ተጠናክሮ ከመቀጠል ባለፈ ሊቆም አይችልም፡፡
ሌላው በሀገሪቱ ህግ ተቋቁመው የፖለቲካ ትግል የሚያደርጉ እና እያደረጉ ያሉት ከፍተኛ ዋጋ እየከፈሉ ቢሆንም፤ እርስ በርስ ተስማምተው በሚያሰራቸውቸው አጀንዳ እንኳ አንድ ሆነው መስራት ባለመቻላቸውበሀገሪቱ እና በህዝቡ የነፃነት እንቅስቃሴ ላይ ጥቁር ጥላ ማጥላታቸው አልቀረም፡፡ ምክንያቱም በፖለቲካ ፓርቲዎች ስም በገዥው ስርዓት የሚደገፉ እንዳሉ ሆነው ለህዝብ ቆመናል የሚሉየተፎካካሪ የፖለቲካ ድርጅቶች መካከል ያለው የስልጣን ጥም በፈጠረው አለመተማመን እና ጥርጣሬ የራሳቸውንም ሆነ የተከታዮቻቸውን ዕጣ ፈንታቸው እስርና ግድያ ማድረጉ የአደባባይ ምስጢር ነውና፡፡ በአጠቃላይ አሁን ባለው የሀገሪቱ ተጨባጭ ሁኔታ የማይካድ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማኀበራዊ ቀውስ ተፈጥሯል፡፡ ይሄንንም ለማሻሻል ሁሉም ኢትዮጵያዊ ከእርስ በርስ ጥላቻ፣ ቂም በቀል፣ጥርጣሬና አለመተማን በመውጣት ፤ሁሉም ኢትዮጵያዊበመፈቃቀርና በመከባበር ለሁሉም ዜጋ መብትና ጥቅም በአንድነት መቆም ይኖርበታል፡፡ አለበለዚያ የህዝቡ ሰቆቃና መከራ እየቀጠለ መጪውን ጊዜ ዕጣ ፈንታ የበለጠ አስከፊና አስፈሪ ያደርገዋል፡፡

 

The Former Ethiopian President Dr. Negaso Gidada arrested

The former Ethiopian president Dr. Negaso Gidada has been detained this afternoon in a police station in Gulelie Subcity polis commandDr. Negaso1 district, Addis Ababa.

Dr. Negaso Gidada is the chair person of the Unity for Democracy and Justice Party (UDJ), one of the most important opposition political parties working under the narrowest political landscape in Ethiopia.

The party has been in a peaceful struggle campaign, “Millions of Voices for Freedom” since 3 months ago. On the coming Sunday, the campaign is expected to be completed with public demonstration. Now September 26,2013 Dr. Negaso after 5:00 hours jailed  released from police station with out any charge as he told us.

%d bloggers like this: