Tag Archives: Addis Ababa City

የነኦቦ በቀለ ገርባ መግለጫና አዲስ አበባ 

አቻምየለህ ታምሩ

ከዚህ በፊት በተደጋጋሚ እንደጻፍነው አዲስ አበባ ፊንፊኔ አይደለችም። ፊንፊኔ ወይንም ፍልውሃ አዲስ አበባ ውስጥ ዛሬም ድረስ የምትገኝ አንድ ትንሽ መንደር እንጂ በሁለንተናዊ መልኩ ሰፊና ግዙፍ ከሆነችዋ አዲስ አበባ ጋር አንድ አይደለችም። እነኦቦ በቀለ ገርባ በዛሬው መግለጫቸው አዲስ አበባን ፊንፊኔ አድርገው ለማቅረብ ቢኖክሩም ያቀረቧቸውን መንደሮች ስም ዝርዝር ለሰማ ግን እነ ኦቦ በቀለ አዲስ አበባ ማለት ፊንፊኔ ማለት እንዳልሆነ ሳይታወቃቸው ነግረውናል። 

Addis Ababa municipality office
ፎቶ፡ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር

እነ ኦቦ በቀለ የአዲስ አበባን ጉዳይ በተመለከተው ባወጡት በዛሬው መግለጫቸው፤ 
«ዛሬ ፊንፊፌ ከተማ የምትገኝበት ስፍራ የኤካ፣ የጉለሌና የገላን የኦሮሞ ጎሳዎች የዕምነት፣ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ማዕከል እንደነበረች ማንም የሚክደው አይደለም። ነገር ግን እነዚህ ጎሳዎች የመኖሪያ፣ የእርሻና የግጦሽ መሬታቸውን በኃይል ተነጥቀው እንዲጠፉ ተደርገዋል» ሲሉ ተናግረዋል። 

እነ ኦቦ በቀለ ገርባ ይህንን የውሸት ታሪክ የተማሩት ከኦነግ የፕሮፓጋንዳ ጸሐፊዎች ነው። ኦቦ በቀለ እንደ ዩኒቨርሲቲ መምህር ይህ የኦነግ ፕሮፓጋንዳ እውነት ስለመሆኑ መጽሐፍትን አገላብጠው ወይንም ምርምር ሰርተው አላጣሩትም። ጥናትና ምርምር ሳያካሂዱ ተረት እየደገሙ ትውልድ ሊያሳስቱበት ይችላሉ ይሆናል፤ የአገራችንን ታሪክ ላነበብንና ለመረመርን ሰዎች ግን ይህ የነ ኦቦ በቀለ ገርባ የውሸት ታሪክ አታውቁም ደንቆሮ ናችሁ ብሎ ከመስደብ አይተናነስምና ዝም ብለን ልናየው አንሻም። ስለሆነም የመረመርነውን ዶሴ ልንመዝ ተገደናል። ዶሴው ሲወጣ እነ ኦቦ በቀለ ገርባ የሚነግሩን የፈጠራ ታሪክ ቅቡልነት እስከምን ድረስ እንደሆነ እንደሚከተለው ይታያል።

የዐፄ ዳዊት ከተማ በረራ በግራኝ ወረራ ከወደመች ከሁለት መቶ አመታት በኋላ ሸዋን ጎብኝተው ታሪክ ጽፈው ካለፉ የውጭ አገር ሰዎች መካከል ጀርመናዊው ቄስ Johann Ludwig Krapf ቀዳሚው ነው። ቄስ Johann Krapf እ.ኤ.አ. በ1840ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ሸዋን የጎበኘ ሲሆን ከንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ጋር በተለያዩ ዘመቻዎች አብሮ በመጓዝ የተለያዩ የሸዋን አካባቢዎች ጎብኝቷል። Krapf እ.ኤ.አ. በ1840 ዓ.ም. ከንጉሡ ጋር በእግሩ ረግጦ ካለፈባቸው የሸዋ አካባቢዎች መካከል የዛሬው የአዲስ አበባ አካባቢ አንዱ ነው። Krapf ይህን የአዲስ አበባ አካባቢ በ1840ዎቹ ከጎበኘ በኋላ እ.አ.አ. በ1860 ዓ.ም. ከጀርመን ወደ እንግሊዝኛ ተተርጉሞ በታተመው «Travels, researches, and missionary labours, during an eighteen years’ residence in Eastern Africa» መጽሐፉ ገጽ 25 ላይ ዛሬ አዲስ አበባ በተባለው አካባቢ እነ ማን ይኖሩበት እንደነበር እንዲህ ብሏል፤
«The first campaign which I thus made in January and February 1840 led me into the territories of the tribes of the Abeju, Woberi, Gelan, Dembichu, Finfini, and of the Mulofalada, Metta Robi, Wogidi, Metta and Kuttai, all Gallas» 
ይህ የ Krapf ጽሑፍ ወደ አማርኛ ሲመለስ፤ «በጥር እና የካቲት 1833 ዓ.ም. የጀመርነው የመጀመሪያው ዘመቻ የአብቹ፣ የገላን፣ የወበሪ፣ የደምብቹ፣ የፊንፊኔ፣ የሞሎፋላዳ፣ የሜታ ሮቢ፣ የወግዲ፣ የቤኤና የጉታይ ኦሮሞ ጎሳዎች በሚኖሩበት ወሰደኝን» እንደማለት ነው። 

ይህ የKrapf ምስክርነት የሚነግረን ፊንፊኔ፣ የካ፣ ጉለሌና ገላን የተባሉት ቦታዎች በየራሳቸው የኦሮሞ ጎሳዎች የሚኖሩባቸው መንደሮች እንደሆኑ እንጂ እነ በቀለ ገርባ ሊነግሩን እንደፈለጉት ፊንፊኔ የካ፣ ጉለሌና ገላን የተባሉ የኦሮሞ ጎሳዎች የመኖሪያ፣ የእርሻና የግጦሽ መሬት እንደነበረች አይደለም። በሌላ አነጋገር ፊንፊኔ ልክ እንደ የካ፣ ገላንና ጉለሌ ራሷን የቻለች መንደር፤ የየካ፣ የገላንና የጉለሌ ጎሳዎች አካል ያልሆነ የራሷ ጎሳ ይኖርባት የነበረች እንጂ የየካ፣ የጉለሌና የገላን ጎሳዎች የመኖሪያ፣ የእርሻና የግጦሽ ቦታ አልነበችም። ለዚህም ነበር አዲስ አበባ ማለት ፊንፊኔ ማለት አይደለም ስንል የከረምነው። አዲስ አበባ ፊንፊኔ/ፍል ውሃ ፣ ገላን፣ የካ፣ ጉለሌ፣ አቧሬ፣ ግንፍሌ፣ ወዘተ የሚባሉ መንደሮችን በውስጧ የያዘች ከተማ ናት እንጂ በፊንፊኔ ልክ ተሰፍታ በፍል ውሃ ልክ የታጠረች አንድ ትንሽ መንደር አይደለችም። በKrapf ምስክርነት መሠረት አዲስ አበባን ፊንፊኔ ብሎ መጥራት አዲስ አባን ገላን ብሎ እንደመጥራት፤ ከጉለሌ ጋር እኩል እንደማድረግና ከየካ ጋር እንደማስተካከል ነው። ለዚያም ነው አዲስ አበባን ፊንፊኔ ብሎ መጥራቱ ምንም አይነት የታሪክ ተጨባጭነት የማይኖረው። 

Krapf አዲስ አበባን አካባቢ በጎበኘበት ወቅት በአካባቢው ፊንፊኔ፣ የካ፣ ጉለሌና ገላን የሚባሉ መንደሮች እንደነበሩ ብቻ ጠቅሶ አያበቃም። በፊንፊኔ፣ በየካ፣ በጉለሌና በገላ የሚኖሩት የኦሮሞ ጎሳዎች የቱለማ ኦሮሞዎች እንደሆኑ ይነግረንና እነዚህ ኦሮሞዎች ወደነዚህ ቦታዎች መቼ እንደሰፈሩም ጭምር በገጽ 234 ላይ እንዲህ ሲል ጽፏል፤ 
<>
ይህ ታሪክ ባጭሩ ወደ አማርኛ ሲመለስ፤ «የቱለማ፣ የከረዩና የሜጫ ኦሮሞዎች የጉራጌና የሸዋን አካባቢዎች ኗሪዎች ግራኝ ሲያፈናቅላቸው ኦሮሞዎች ወረሩና ለምለሙን ምድር የራሳቸው አደረጉት» እንደ ማለት ነው። 

ለዚህም ነበር ከዚህኛው ጽሑፍ ቀደም ሲል በጻፍሁትና ለጸጋዬ አራርሳ በሰጠሁት ምላሽ ላይ የዐፄ ዳዊትንና የዐፄ ልብነ ድንግልን ልጆች ያያታቸው ዋና ከተማ ለነበረችው የቀድሞዋ በረራ የኋላዋ እንጦጦና የዛሬዋ አዲስ አበባ ዙሪያ መጤና የዋና ከተማችን እንግዳ አድርጎ ማቅረቡ ነውረኛነት ነው ያልሁት። በግራኝ ወረራ ምክንያት የሞቱና ከርስታቸው የተፈናቀሉትን ለአዲስ አበባ እንግዳና መጤ አድርጎ በማቅረብ ኋላ የመጣውን ኦሮሞን ብቸኛ የአዲስ አበባ ባለቤት አድርጎ ለማቅረብ መሞከር ነውረኛነትን ከማሳየት ባለፈ ታሪካዊ እውነታውን አይለውጠውም።

ሌላው እነ በቀለ ገርባ በመግለጫቸው ያነሱት አስቂኝ ነገር ስለ የካ፣ ጉለሌና ገላን ኦሮሞዎች በኃይል ተነቅለው እንዲጠፉ ተደርገዋል የሚለው የመነቸከ ተረት ተረት ነው። አዲስ አበባ እንደገና ስትመሰረት የተመሰረተችው ገላን፣ የካና ጉለሌ ላይ አይደለም። አዲስ አበባ እንደገና የተቆረቆረችው ፍል ውሃ አካባቢ የተገኘውን በግራኝ ዘመን የፈረሰ የማርያም ቤተ ክርስቲያን መሠረት አድርጎ የተሰራውን የንጉሠ ነገሥቱን ቤተ መንግሥት [የዳግማዊ ምኒልክን ቤተ መንግሥት] ማዕከል በማድረግ ነው። ከዚህ መሠረትና አንድ ሺህ ከማይሞሉ ቤቶች ተነስታ ዛሬ አዲስ አበባ በሚሊዮን የሚቆጠሩ የግል ይዞታ የሆኑ ቤቶችን በማቀፍ በሁለንተናዊ መልኩ የሰፋችና የገዘፈች አለማቀፍ ከተማ ሆናለች። 

እነ ኦቦ በቀለ አዲስ አበባ ስትቆረቆር የገላን፣ የካና የጉለሌ ጎሳዎች በኃይል ተነቅለው ነው ያሉት የፈጠራ ታሪክ ነው። እንኳን ያኔ ዛሬም የባለርስቶቹ ዘሮች ከልዩ ልዩ ኢትዮጵያውያን ጋር ተዋልደውና በዝተው ባያቶቻቸው ርስት ላይና በተለያዩ የአዲስ አበባ ክፍሎች ይኖራሉ። ከአዲስ አበቤው ጋር ተዋልደው፣ እንደ ሌላው ራሳቸውን አቅልጠው አዲስ አበቤ ስለሆኑ ዛሬ ላይ ከብት የሚያስግጡና እርሻ የሚያርሱ ግን አይደሉም። ከብት ማጋጥንና እርሻ ማረስን እንደ ሥራ ምርጫ እንኳን የዛሬዎቹ ልጆቻቸው የያኔዎቹ አያቶቻቸውም ትተውት ከተሜ ሆነው ነበር ይኖሩ የነበረው። 

ለዚህ አንድ ምሳሌ የጉለሌውን ባላባት የደጃዝማች አበቤ ቱፋ አባት ቱፋ ሙናን መጥቀስ ይቻላል። የልጃቸው የአበቤ ቱፋ ቤት ዛሬም እዚያው ጉለሌ ውስጥ ይገኛል። እነ ኦቦ በቀለ እንደተነቀሉ የሚነግሩን አበቤ ቱፋና መሰል የጉለሌው ባላባቶች ከነራስ ጎበና ጋር አገር ያቀኑ ናቸው። ኦነጋውያን ግን መሬቱን እንጂ ሰዎቹን ስለማይፈልጓቸው እነዚህ አገር አቅኝዎች «ጎበናዎች» እያሉ በማሸማቀቅ ሲያሳድዷቸው ነው የኖሩት። 

የጉለሌው ባላባት ደጃዝማች አበቤ ቱፋ እነ በቀለ ገርባ እንዳሉን እንኳን ከቦታቸው ሊጠፉና ሊነቀሉ ይቅርና አበቤ ቱፋ ካለፉ ከዘመናት በኋላ የተፈጠረው ድምጻዊ ካሳ ተሰማ፤
እነ አበቤ ቱፋ እንደገሩት ፈረስ፣
ወርዶፋ ጨንገሬ እንደገራው ፈረስ፣
ጡቷ ደንገላሳ ይላል መለስ ቀለስ፤
ብሎ ዘፍኖላቸው ከጉለሌ አልፎ ዝናቸውን በመላ አዲስ አበባና በመላ ኢትዮጵያ ተክሎላቸዋል። ደጃች አበቤ ጽኑ ክርስቲያን ነበሩ። ሱሉልታ ውስጥ የሚገኙ የጥንት ቤተ ክርስቲያኖችን ያሰሩት እሳቸው ናቸው። ከፍ ሲል እንዳመለከትሁት ቅርሳቸው ግን ከሱሉልታ ቤተ ክርስቲያኖች አልፎ ዛሬም ድረስ ጉለሌ በሚገኘው ግቢያቸው ውስጥ ልጆቻቸውና የልጅ ልጆቻቸው ወልደው ተዋልደው አዲስ አበቤ ሆነው ይኖሩበታል። 
ወርዶፋ ጨንገሬም ሌላው አዲስ አበባ ውስጥ ፈረስ የሚያስጋልብ ርስት የነበራቸው የአካባቢው ባላባት ነበሩ። አበሻን የናቀን አንድ ትቢተኛ ፈረንጅ በጦርና ጋሻ ፍልሚያ ተዋግተው ድል ካደረጉ በኋላ በዐፄ ምኒልክ ፊት ቀርበው፤ 
ዘራፍ አካኪ ዘራፍ፣ 
ከጥንት እስከ ዛሬ፣ 
ጀግና ላልነጠፈባት ሀገሬ፣
ዛሬም አሸንፏል ወርዶፋ ጨንገሬ፤ 
ዘራፍ ዘራፍ አካኪ ዘራፍ.. . 
እያሉ ፎክረው ለሰሩት የጀግንነት ተግባራቸው ንጉሠ-ነገሥቱ ካመሰገኗቸው በኋላ የሚፈልጉትን ቢጠይቁ እንደሚደረግላቸው ቃል ገብተውላቸው ጃን ሜዳ አካባቢ ያለውን ሰፈር ሰፈር ልባቸው የፈቀደውን ያህል በፈረሳቸው ጋልበው ጠይቀው የተሰጣቸው ባላባት ናቸው። የሳቸው ዘሮችም ዛሬም እዚያው ይኖራሉ። 
የሱሉልታ ገዢ የነበሩት የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ አጎትና የልዑል ራስ መኮነን ወንድም ደጃዝማች ኃይሌ ጉዲሳም ዛሬ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሚገኝበት የቀድሞው ገነተ ልዑል ቤተ መንግሥት ባለ ርስት ናቸው። የደጃች ኃይሌ አባት ኦቦ ጉዲሳ ቦጃ የአካባቢው ታዋቂ ዳኛ ነበሩ። ይህንን የሚያውቁት የሱሉልታ ኦሮሞዎች ፊታውራሪ ኃብተ ጊዮርጊስ ዲኔግዴ ገዢ ተደርገው ቢሾሙላቸው «የጌታችንን ልጅ ይሹሙልን» ብለው ለዳግማዊ ምኒልክ አቤት በማለታቸው አባ መላን አንስተው ደጃች ኃይሌ ጉዲሳን ገዢ አድርገው ሾመውላቸዋል። የፊንፊኔውን የደጃች ኃይሌ ርስት ወራሽ የሆኑት የወንድማቸው ልጅ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ናቸው። ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ደግሞ የግል ርስታቸው በሆነው ቦታ ላይ ከአባታቸው በርስትነት ያገኝትን በመጨመር ገነተ ልዑል ቤተ መንግሥትን አሰርተው የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ በማድረግ ለኢትዮጵያ ሕዝብ በርስትነት ማስረከባቸውን ባለፈው ከጻፍነው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ታሪክ ጋር ባያያዝነው በንጉሠ ነገሥቱ በራሳቸው የተፈረመ የንብረት ማስረከቢያ ዶሴ ላይ አሳይተናል። 

እንግዲህ! ፊንፊኔ፣ የካ፣ ጉለሌና ገላን እዚያው አዲስ አበባ ውስጥ ያሉ የተለያዩ መንደሮች እንጂ አዲስ አበባና ፊንፌኔ አንድ አለመሆናቸውን፤ የየካ፣ ጉለሌና ገላን ጎሳዎች ልጆችም ዛሬም ድረስ አዲስ አበቤ ሆነው ከቅድሚያ አያቶቻቸው ከወረሱት ርስት መካከል ከፊሉን ሸጠው፤ አብዛኛውን ደግሞ እን ኦነግ በዋናነት ባወጡት የደርግ የከተማና ትርፍ ቤት ደርግ ተወርሶባቸው፤ በተረፈው ርስታቸው ላይ ግን አሁንም ድረስ ስም የሚያስጠሩ ልጆች በቦታው ላይ የሚገኙ መሆናቸውን ጉለሌ በሚገኘው የባላባቱ የአበቤ ቱፋ ቤት በመሄድ ዘሮቻቸውን አግኝቶ «በኃይል ተነጥቀው እንዲጠፉ ተደርገዋል» የሚለውን የኦነግ ተረት የፈጠራ ወሬነት ማረጋገጥ ይቻላል። 

በመጨረሻ «ሕገ መንግሥት» ለተባለው የወያኔ ፕሮግራም ጠበቃ ሆነን ካልቆምን ሞተን እንገኛለን ላሉን ለነ ኦቦ በቀለ ሁለት ጥያቄዎች ማቅረብ እፈልጋለሁ። እንደሚታወቀው «ሕገ መንግሥት» ተብዮው ሲረቀቅ አማራ አልተሳተፈበትም። አክብሩ እያላችሁን ያላችሁት እኛ ያልተሳተፍንበትን የቅሚያ ደንብ ነው። እኛ አማሮች «ሕገ መንግሥት» የተባለውን ከማንፈልገባቸው በርካታ ምክንያቶች አንዱ እኛ ተወክለንበት የተዘጋጀ ባለመሆኑ ስለማይመለከተን ነው። እኔ ግን እንደ አንድ አማራ ወንድሜ የምለው የኦሮሞ ሕዝብም ሆነ ማናቸውም ኢትዮጵያዊ ሳይሳተፍ በተረቀቀና በጸደቀ ሕገ መንግሥት ተገዛ ብዬ የምጠይቅበት ህሊና የለኝም! ኦሮሞን ባልተሳተፈበት ሕገ መንግሥት እንዲገዛና ሕጉን እንዲያከብር መጠየቅ በአፓርታይድ ሕግ፤ በቅኝ ግዛት ደንብ ተገዛ ብሎ እንደመፍረስ ያለ ደመኛነት ነው። አማራንም በተመሳሳይ መልኩ ባልተሳተፈበትና ባላጸደቀው ሕገ መንግሥት ተገዛ ብሎ መግለጫ እስከማውጣት ድረስ የሚያደርስ ስብዕና በሰው ቁስል እንጨት ስደድበት ከማለት የተለየ ነውረኛነት አይደለም!
 
የሆነው ሆኖ ነገሮችን እንዳሉ እንውሰድና ሕገ መንግሥት የተባለውን የወያኔ ፕሮግራም ካላከበራችሁ በሕልውናችን እንደመጣችሁ እንቆጥረዋለን ያሉንን እነ ኦቦ በቀለ ገርባን የሚከተሉትን ሁለት ጥያቄዎች መጠየቅ ወደድሁ፤ አንደኛ፡ በዶክተር ነጋሶ ፊት አውራሪነት ተዘጋጅቶ የጸደቀው ሕገ መንግሥት አንቀጽ 49(1) ላይ «የፌዴራሉ መንግሥት ርዕሰ ከተማ አዲስ አበባ ነው» ይላል። ሆኖም ግን መግለጫ ያወጡት አምስቱም የኦሮሞ የፖለቲካ ፓርቲዎች ርዕሰ ከተማችንን አዲስ አበባ ብለው ጠርተው አያውቁም። ጤና ይስጥልኝ እነ ኦቦ በቀለ?! የፌዴራል መንግሥቱን ርዕሰ ከተማ አዲስ አበባ ብሎ አለመጥራት ካላካበርነውና ካላስከበርነው ሞተን እንገኛለን የምትሉትን ሕገ መንግሥት መጣስ አይደለም? ነው ይህ ሕገ መንግሥት እንድናከበር የተፈረደብን እኛ ብቻ ነን? 

ሁለተኛ፡ ካላከበርነውና ካላስከበርነው ሞተን እንገኛለን የምትሉት የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ አንቀጽ 49(5) «አዲስ አበባ በኦሮሚያ ክልል መሐል ትገኛለች» ይላል እንጂ «የኦሮምያ ክልል» አካል ናት አይልም። ይህ ከሆነ እናንተ መግለጫ ያወጣችሁት አምስቱ የኦሮሞ ፓርቲዎች «ፊንፊኔ ትናንትም፣ ዛሬም፣ ወደፊትም የኦሮምያ አካልና የኦሮሞ ሕዝብ መኖሪያ ናት» ያላችሁት የሕገ መንግሥት ጥሰት ነው። እናንተ ራሳችሁ ካላከበርነውና ካላስከበርነው የምትሉትን ሕገ መንግሥት አናት እያፈረሳችሁ ሌላውን በአፍራሽነት የመክሰስ የሞራል ልዕልና እንዴት ሊኖራችሁ ይችላል? እስቲ መልሱልን? ሲል እቻምየለህ ይጠይቃል።

Advertisements

የአዲስ አበባው “ለውጥን እንደግፍ፣ ዴሞክራሲን እናበርታ” ታሪካዊ የድጋፍ ሰልፍ እና ክስተቶቹ

ብስራት ወልደሚካኤል

ቅዳሜ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ ም ከጠዋቱ 1፡0 ጀምሮ በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ሁሉን ያሳተፈ ታሪካዊ ሰልፍ ተከናውኗል። ህዝባዊ ሰልፉም በኢትዮጵያ ታሪክ ተደርጎ በማይታወቅ መልኩ፥ የትኛውም የፖለቲካ ድርጅት ወይም የሲቪክ ተቋም ውጭ በአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ እየወሰዷቸው ባሉ በጎ የለውጥ ርምጃዎች ደስተኛ በሆኑ እና ለውጡ ተጠናክሮ እንዲቀጥል በሚፈልጉ ግለሰቦች ተነሳሽነት የተጠራ ህዝባዊ ሰልፍ ሲሆን፤ መሪ ቃሉም “ለውጥን እንደግፍ፥ ዴሞክራሲን እናበርታ” በሚል በሪ ቃል የተዘጋጀ ህዝባዊ ትዕይንት ነበር።

Abiy Ahmed

ዶ/ር አብይ በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ሰልፍ በከፊል (ፎቶ፡ ከዕለቱ ማኅበራዊ ገፆች የተወሰደ)

በሰልፉ ላይ ከ2 እስከ 3 ሚሊዮን ተሳታፊዎች ሊገኙ ይችላሉ ተብሎ ቢጠበቅም፤ እንደ አዲስ አበባና ፌደራል ፖሊስ ግምት ግን ከ4 ሚሊዮን በላይ ህዝብ እንደታደመበት ሙያዊ ግምታቸውን ሰጥተዋል። ይህም ከተጠበቀው በላይ መሆኑ ነው። ህዝባዊ የድጋፍ ሰልፉም ከአዲስ አበባ ነዋሪዎች በተጨማሪ የአጎራባች ከተሞች ነዋሪዎችም ታድመውበታል። በሰልፉ ላይም ህዝቡ ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጎን እንደሚቆም በተለያዩ መፈክሮች እና ህብረ-ዜማዎች በመግለፅ ለውጡ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ድጋፋቸውን ሲቸር ታይተዋል። ጠቅላይ ሚኒስትሩም ህዝባዊ ድጋፉ ለስራቸው ተጨማሪ ጉልበትና አቅም እንደሚፈጥርላቸውና በድጋፉ ሳይታበዩ ህዝቡን በቅንነትና በታማኝነት እንደሚያገለግሉ በመግለፅ ትህትናን በሚያሳይ መልኩ ራሳቸውን ዝቅ በማድረግ ለህዝቡ ያላቸውን አክብሮት ሲያሳዩ ተስተውሏል። የጠቅላይ ሚኒስትሩና በጎ የለውጥ ርምጃቸው የተለያየ የፖለቲካ አመለካከትና ፍላጎት ባላቸ አካላትንም ጭምር በማካተት የተደረገ ህዝባዊ የድጋፍ ሰልፍ እንዲሁም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለህዝቡ ያደረጉት ንግግር እና ያሳዩት ትህትና፤ በታዳሚው ዘንድ የተቸራቸው የአደባባይ አድናቆትና ድጋፍ በኢትዮጵያ ያልተለመደ አዲስ ክስተት ነበር።

Abih Ahmed at Meskel square

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ መስቀል አደባባይ ለህዝቡ ምስጋና እና አክብሮቱን ሲገልፅ

Addis Ababa rally
የአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ሰልፍ በከፊል (ፎቶ፡ ከዕለቱ ማኅበራዊ ገፆች የተወሰደ)

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ወደ ሥልጣን ከመጡ ገና 82ኛ ቀናቸው ቢሆንም በየዕለቱ በሚተገብሯቸው ስራዎችና ተግባራዊ እንቅስቃሴያቸው ላለፉት 27 ዓመታት በርካቶችን ለእስር፥ግድያ፥ ስደትና መከራ የዳረገውን የሚመሩት ኢህአዴግ ድርጅት ተፎካካሪዎችን ሳይቀር ይሁንታ ያገኘ ያልተለመዱ በጎ ርምጃዎች ለድጋፉ ዋነኛ ምክንያቶች ናቸው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ የሀገሪቱን መሪነት ከተረከቡ ጀምሮ በተለይ በአዲስ አበባ ፥ ኦሮሚያ እና አማራ ክልል የታሰሩ በአስር ሺህዎች የሚቆጠሩ የፖለቲካ እስረኞች እንዲፈቱ ተደርጓል። በተለይ የርስ በርስ ሽኩቻና ግጭቶችን በይፋ በማውገዝ ከመከፋፈል ና ልዩነት ይልቅ “መደመር” በሚል የሚታወቁበት አብሮነት ቃል ፍቅር፥ ይቅርታ፥ ሰላምና ኢትዮጵያዊ አንድነት ጥሪያቸው የህዝቡን ቀልብ የሳቡ ንግግሮቻቸው ተጠቃሽ ናቸው።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ ምንም እንኳ ላለፉት 27 ዓመታት ገዥ የነበረው ኢህአዴግ አመራር ሆነው የመጡ ቢሆንም፤ ከዚህ ቀደም በነበሩ የገዥው አመራሮች ሲፈፀሙና ሲቀነቀኑ የነበሩና በህዝቡ የተወገዙ ተግባራት፥ የሀገሪቱን እና የህዝቡን አንድነት የሚፈታተኑ እጅግ ለጆሮ የሚቀፉ ቃላቶችና ትርክቶችን ሁሉ በመተው በአዲስ ማንነት ራሳቸውን ሆነው በመምጣት መልካም የሚባሉና በህዝቡ የተወደዱ ተስፋ ሰጭ እንቅስቃሴዎችን ማከናወናቸው ለድጋፉ አንዱ ምክንያት ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በርግጥም ከ3 ወር ላልበለጠ የሥልጣን ጊዜያቸው ይበል የሚያሰኙ በጎ ተግባራትን እያከናወኑ መሆኑ እሙን ነው።

ዶ/ር አብይ ካከናወኗቸው በጎ ሥራዎች መካከል በፖለቲካዊ አመለካከታቸውና ሐሳባቸው፥ በነፃነት በመግለፃቸውን እና መብታቸውን በመጠየቃቸው ብቻ በአስከፊ እስር ላይ የነበሩ ጋዜጠኞች፥ የተፎካካሪ ፖለቲካ ድርጅት መሪዎች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የኢንተርኔት ጦማሪዎች እንዲሁም ገዥውን ሥርዓት ሲያገለግሉ የነበሩና የመንግሥትን የሰብዓዊ መብት ጥሰትና አድሏዊ የሆነ ብልሹ አሰራርን በመቃወማቸው የታሰሩ የጦር መኮንኖች ለዓመታት በግፍ ከሚማቅቁበት ወህኒ ቤቶች ከእስር በነፃ እንዲለቀቁ ማድረጋቸውን እና የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት ላይ ገደብ የጣለውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንዲነሳ ማድርብጋቸው በበጎ ጎን ማንሳት ይቻላል። ሌላው ላለፉት 27 ዓመታት በሟቹ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ እና በቅርቡ ሥልጣናችውን በለቀቁት አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ የሥልጣን ዘመን ሲከናወኑ የነበሩ የመብት ጥሰቶችን በማመን እና ድርጊቱን በመኮነን ህዝቡን በይፋ ይቅርታ በመጠየቅ፤ መንግሥት በህዝቡ ላይ የሽብር ተግባር ይፈፅም እንደነበር ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመረጃ ናሙና በመግለፅ አረጋግጠዋል። ለዚህም ህዝቡን በድጋሚ ይቅርታ ጠይቀዋል።

ሌላው በህዝብ ላይ ላለፉት 27 ዓመታት በደል ሲፈፅሙና ሲያስፈፅሙ የነበሩ አመራሮችን ከሥልጣን አሰናብተዋል። ለዓመታት በሀገር ውስጥና እንዳይነበቡና እንዳይደመጡ ታፍነው የነበሩ 246 የኢትዮጵያውያን የመረጃ ድረ-ገፆች እና ብሎጎች እንዲለቀቁ እና አማራጭ የመረጫ ምንጭ ሆነው እንዲያገለግሉ አድርገዋል። ከዚህ በፊት የመንግሥትን የሰብዓዊ መብት ጥሰትና ብልሹ አሰራር የሚኮንኑትን በመወንጀል፥ የተሳሳተ መረጃ ለህዝቡ በማሰራጨትና የባለሥልጣናትን ገመና ለመሸፈን ሲውሉ የነበሩ የህዝብ መገናኛ ብዙኃን አሁን ሙያዊ ስነምግባርን የተከተለ ትክክለኛ መረጃ ለህዝቡ እንዲያሰራጩ አድርገዋል። ላለፉት 18 ዓመታት ሻክሮ የነበረውን እና በኢትዮጵያ ታሪክ ከ70 ሺህ በላይ ሰዎች ያለቁበት አስከፊ ደም አፋሳሽ ጦርነት መንስኤ በኋላ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሞት አልባ ጦርነት ያሉት የኢትዮጵያና እርትራ ግንኙነት እልባት እንዲያገኝ የወሰዱት የሰላም ርምጃ ህዝቡን ካስደሰቱት መካከል ዋነኞቹ ናቸው።

Addis Ababa rally 2
የአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ሰልፍ በከፊል (ፎቶ፡ ከዕለቱ ማኅበራዊ ገፆች የተወሰደ)

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ እየወሰዷቸው ካሉ በጎ ርምጃዎች በተጨማሪ የዴሞኬራሲ የሰብዓዊ መብት አጠባብቅ በተግባር እንደሚረጋገጥ፥ በእርሳቸው የሥልጣን ዘመን ማንም ኢትዮጵያዊ አሳዳጅና ተሰዳጅ እንደማኖር፥ የዜጎች እኩልነት፥ ሐሳብን በነፃነት የመግለፅ መብትና የፕሬስ ነፃነት፥ በነፃነት የመሰብሰብና የመደራጀት እናንዲሁም ዴሞክራሲ መብቶች እንደሚያረጋገጡ ቃል በመግባት ተግባራዊ ርምጃዎችን መውሰድ በመጀመራቸው ህዝቡን እያስደሰተው እንደሆነ ይስተዋላል። በተቃራኒው ያለፉት 27 ዓመታት ህዝቡን ለመከራ፥ ሀገሪቱን ለከፋ ውድቀት የዳረጉ የገዥው ህወሓት/ኢህአዴግ አመራሮች ምክንያት የተበሳጨው ህዝብ አገዛዙና ሥርዓቱ እንዲወገድ በተለይም ላለፉት ሶስት ዓመታት በኦሮሚያ፥ በአማራ እና በከፊል በደቡብ ክልል በተነሳው ህዝባዊ ተከታታይ አስገዳጅ ተቃውሞ ምክንያት ከሥልጣን የተወገዱ አካላት በጠቅላይ ሚኒስትሩ በጎ ርምጃዎች ደስተኛ ባለመሆናቸው በጎ ርምጃዎቹ “የፓርቲውን ህገ ደንብ የተከተለ አይደለም፥ ሕገ መንግሥቱም እየተጣሰ ነው” በሚል ከሚነሳው ውስጣዊ የሥልጣን ሽኩቻ እስከ አደባባይ የተቃውሞ መግለጫ ማውጣታቸውን ተከትሎ፤ ህዝቡ የተጀመረው በጎ ለውጥ ተጠናክሮ እንዲቀጥል እና እንዳይደናቀፍ በመፈለግ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም. “ለውጥን እንደግፍ ፥ ዴሞክራሲን እናበርታ” በሚል መሪ ቃል የተደረገ ታላቅ ህዝባዊ የድጋፍ ሰልፍ ነው። በተጨማሪም በጎንደር፥ ደብረ ማርቆስ፥ ደሴ፥ ዱራሜ ከተሞች ተመሳሳይ የድጋፍ ሰልፎች የተደረጉ ሲሆን፤ እሁድ ሰኔ 17 ቀን 2010 ዓ ም ደግሞ በድሬዳዋ፥ ሰመራ፥ አሳይታ እና ጅግጅጋ ከተሞች ተመሳሳይ የለውጡና የጠቅላይ ሚኒስትሩ የድጋፍ ሰልፎች ተከናውነዋል።

በተለይ የአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ የተደረገው ህዝባዊ ሰልፉ እጅግ የደመቀ፥ ብዙ ህዝብ የተገኘበት፥ የተለያዩ የፖለቲካ አመለካከት እና ፍላጎች ያላቸው አካላት በአንድነት በመሆን የተለያዩ ሐሳቦች የተንፀባረቁበት ልዩ ህዝባዊ ሰልፍ በመሆኑ በኢትዮጵያ ታሪክ አዲስ ክስተት ነው። ከዚህ ቀደም ዛሬም ድረስ ሥልጣን ላይ ያለውን እና በምርጫ ሥልጣን ለመልቀቅ ፈቅደኛ ያልሆነውን ገዥውን ኢህአዴግን በመቃወም እና ተፎካካሪውን ፓርቲ ቅንጅት በመደገፍ የተደረገው የሚያዝያ 30 ቀን 1997 ዓ.ም. ሰልፍ በርካታ ህዝብ የተገኘበት ሆኖ የተመዘገበ ነበር። ይሁን እንጂ ቅዳሜ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ ም የተደረገው ሰልፍ ግን በበጎ ፈቃድ ግለሰቦች ተነሳሽነት የተከናወነ፥ በኢትዮጵያ ታሪክ ብዙ ህዝብ የተሳተፈበት፥ የትኛውምን የፖለቲካ ፓርቲ ፍላጎት ምክንያት ወይም ተገን ያላደረገ፥ ይልቁንም ሁሉንም የፖለቲካ ኃይሎች ያካተተ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድን በመደግፍ የተደረገ ታላቅ ህዝባዊ ሰልፍ በመሆኑ በሀገሪቱ ታሪክ ልዩ ሥፍራ ይኖረዋል ተብሎ ይታሰባል። በሰልፉ ላይም ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ተገኝተው ንግግር ያደረጉ ሲሆን፥ በዕለቱም ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን፥ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ ጉባዔ የሆኑት ወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል እና ሌሎች ባለሥልጣናትም ተገኝተው ነበር።

ይሁን እንጂ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ ለደጋፊዎቻቸው የሰልፉ ታዳሚዎች እንደወትሮ ህዝቡን ያስደመሙና ያስደሰቱ ንግግሮችን አድርገው ጨርሰው በተቀመጡ በሁለት ደቂቃዎች ውስጥ በቅርብ ርቀት የቦንብ ፍንዳታ ተሰማ። የቦንብ ፍንዳታው የተከሰተው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ካሉብት መድረክ በስተቀኝ በአማካይ 40 ሜትር ርቀት አካባቢ እንደሆነ የዓይን እማኞች የገለፁ ሲሆን፤ ድርጊቱ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ላይ የተቃጣ የግድያ ሙከራ እንደነበር ታምኗል። በወቅቱም በፍንዳታው አቅራቢያ ሌላ ተጨማሪ ፍንዳታ ሊያከናውኑ ነበር የተባሉ ተጠርጣሪዎች መካከል ሁለት ሴቶች ራሳቸውን የአዕምሮ ህሙማን በማስመሰልና ራሳቸውን የጣሉ ሰዎች አለባበስ በመልበስ ተጨማሪ ቦንብ ወደ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወደሚገኙበት መድረክ ለመወርወር ከቦርሳችው ውስጥ ቦንብ ሲያወጡ ከነፖሊስ የደንብ ልብስና የትጥቅ መያዣ በሰልፉ ታዳሚዎች እጅ ከፍንጅ ተይዘው እንዳስጣሏችውና ደብድበው ለፖሊስ አሳልፈው እንደሰጧቸው እማኞች በፎቶና ቪዲዮ የታገዘ መረጃ አስደግፈው ይፋ አድርገዋል።

Police car at Meskel square incident
አዲስ አበባ መስቀል አደባባይ የአደጋው ተጠርጣሪዎች የፖሊስ ባልደረባ አካላት ነበሩበት በሚል በህዝቡ የተያዘና ጉዳት የደረሰበት የፖሊስ ተሽከርካሪ (ፎቶ፡ ከዕለቱ ማኅበራዊ ገፆች የተወሰደ)

ከአደጋው ጋር በተያያዘ ከተያዙ ሴቶች በተጨማሪ በተመሳሳይ ቦታና ሰዓት አንድ የፖሊስ ባልደረባ አባል ከመድረኩ በስተጀርባ ባለ ህንፃ ላይ በፍጥነት በመውጣት ተጨማሪ ቦንብ ሊያፈነዳ ሲሞክር አካባቢው ላይ ሰልፉን እንዲያስተባብሩ እና የህንፃውን መግቢያና መውጫ እንዲቆጣጠሩ በተመደቡ የአዲስ አበባ ወጣቶች መያዙ ታውቋል። በኤግዥቢሽን ማዕከል አካባቢ ደግሞ የወታደራዊ መገናኛ ሬዲዮ በወጣቶች ተይዞ ለሚምለከተው የፖሊስ አካል ተላልፎ መሰጠቱ ተሰምቷል። በሰልፉ በቅርብ ርቀት የነበረና የአንዱ ተጠርጣሪ ፖሊስ ይዞት የነበረው የፖሊስ መኪና ባልታወቁ ሰዎች ወዲያው እንዲቃጠል የተደረገ ሲሆን፤ ከውስጡም የቦንብና ፈንጅ ማስቀመጫ ሳጥን መሰል ሻንጣ በሰልፉ ታዳሚዎች መያዙ ታውቋል። ይህ በእንዲህ እንዳለ ፍንዳታው መድረኩ አቅራቢያ ከመከሰቱ አስቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወደ ሰልፉ ከመምጣታቸው በፊት ህዝቡ በብዛት ከሚገኝበት የአዲስ አበባ ኤግዚብሽን ማዕከል ባለ የሰልፉ መግቢያ በር ላይ ከአንድ ወጣት ጋር የነበረች አንዲት ሴት ተለቅ ባለ የእጅ ቦርሳ ይዛ ያልተለመደ እንቅስቃሴ በማድረጋቸው ጥርጣሬ ባደረባቸው የሰልፉ ታዳሚ ወጣቶች ተይዛ ስትፈተሽ ቦርሳዋ ውስጥ ቦንቦችን የያዘ ሸራ ጋር ይዛ በመገኘቷ አብሯት ከነበረ ወጣት ጋር አንድ ላይ ለፖሊስ ማስረከባቸው ተጠቁሟል።

በዕለቱ ወደ ሰልፉ ስፍራ ለመግባት እንደከዚ ቀደሙ በሁሉም የአደባባዩ መግቢያ እያንዳንዱ ሰው በአማካይ ለሶስት ጊዜ ያህል በተለያየ ርቀት በፖሊስ ተደጋጋሚ ጥብቅ ፍተሻ እንደተደረገ የተገለፀ ሲሆን፤ አደጋውን ያደረሱ አካላት እንዴትና በምን ያንን ተደጋጋሚ ጥብቅ ፍተሻ አልፈው መድረኩ አቅራቢያ እንደተገኙ የብዙዎች ጥያቄ ሆኗል። ከዚህ ቀደም በዛ መድረክ በየዓመቱ መሪዎች በሚገኙበት የተለያዩ ፖለቲካዊና ኃይማኖታዊ ዝግጅቶች ቢደረጉም፤ በሀገሪቱ ታሪክ ተመሳሳይ አደጋ ተከስቶ አያውቅም ነበር። በዕለቱ በደረሰ የቦንብ ፍንዳታ አደጋ እስካሁን የ2 ሰዎች ህይወት ሲያልፍ 135 ሰዎች ከባድና ቀላል የአካል ጉዳት እንደደረሰባቸው የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር መረጃ አመልክቷል።

የቦንብ ጥቃቱን ተከትሎም ከህዝባዊ ሰልፉ ውስጥ እጅ ከፍንጅ የተያዙትን ጨምሮ 6 ተጠርጣሪዎች በቁጥጥር ስር ውለው የነበረ ቢሆንም፤ በተሳሳተ ጥቆማ አብሮ ተይዞ ነበር የተባለው ዲያቆን በፅሐ ለ10 ዓመታት በቄራ ጎፋ ቅዱስ ገብርኤል ካቴድራል አገልጋይና በአካባቢው ሰዎች በመልካም ስነምግባሩ የሚታወቅ እንደሆነ በመግለፅ በተደረገ ምርመራ የተሳሳተ ጥቆማ መሆኑን በመጥቀስ ፖሊሴ ወዲያው ለቆታል። እጅ ከፍንጅ እንደተያዙ የተገለፁት ቀሪዎቹ 5 ተጠርጣሪዎችን ጨምሮ ከጥቃቱ ጋር ንክኪ አላላቸው በሚል እስካሁን 30 ተጠርጣሪዎች በቁጥጥር ስር መዋላችውን የፌደራል ፖሊስ ዋና ኮሚሺነር ዘይኑ ገልፀዋል። ከአደጋው ጋር በተያያዘ ሌሎች ተጠርጣሪዎችም በፖሊስ እየተፈለጉ እንደሆነም ኮሚሽነሩ አስታውቀዋል።

ይህ በእንዲህ እንዳለ ከህዝባዊ ሰልፉ ጥበቃ ላይ ክፍተት አሳይተዋል በሚል የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ምክትል ኮሚሽነር ግርማ ካሳን ጨምሮ 9 የአዲስ አበባ እና የፌደራል ፖሊስ አባላት በቁጥጥር ስር ውለው ምርመራ እየተደረገባቸው እንደሆነ የመንግሥት ኮሚኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት ሚኒስትር አቶ አህምድ ሸዴ ለመንግሥት መገናኛ ብዙኃን ይፋ አድርገዋል። ዘግይቶ በወጡ መረጃዎች ከአደጋው ጋር በተያያዘ የብሔራዊ ደህንነት አገልግሎት ምክንትል ኃላፊና የሀገር ውስጥ ጉዳይ የደህንነት ኃላፊም በቁጥጥር ስር መዋላቸው የተጠቆመ ሲሆን፤ በአደጋው ቅንብር እጃቸው አለበት በሚል ሌሎች ተጠርጣሪዎች በተለይም ከፌደራልና ከክልል የፀጥታ አስከባሪ አካላት በቁጥጥር ስር ሊውሉ እንደሚችሉ ይጠበቃል።

በአደጋው ሰለባ ከሆኑ ሰኣላምዊ የሰልፉ ታዳሚዎች በስተቀር ጉዳት የደረሰበት ባለሥልጣን እንደሌለ ለማወቅ ተችሏል። ከአደጋው የተረፉት ጠቅላይ ሚኒስትሩም በዕለቱ በቤተመንግሥት መግለጫ የሰጡ ሲሆን፤ ከሁለት ሰዓታት ቆይታ በኋላም በአደጋው ጉዳት ደርሶባቸው በጥቅር አንበሳ፥ ዘውዲቱ እና ያቤፅ ሆስፒታል ህክምና ዕርዳታ እየተደረገላቸው የሚገኙ ተጎጂዎችን ሄደው ጎብኝተዋል። በተመሳሳይም እሁድ ሰኔ 17 ቅቀን 2010 ዓ.ም. የሀገሪቱ ፕሬዘዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾሙ የአደጋው ሰለባ የሆኑትን በየሆስፒታሉ በመገኘት ጎብኝተዋቸዋል።

አደጋውንም ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ፥ በቅርቡ አዲሱን ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አበይ አህመድ የተደረገውን የሰላም፥ የይቅርታና እርቅ ጥሪን ተከትሎ ሁለገብ ትግል ያደርግ የነበረውና ማንኛውንም የአመፅ እንቅስቃሴ በይፋ ማቆሙን ያወጀው ተቀናቃኙ አርበኞች ግንቦት 7 እንዲሁም ሰማያዊ ፓርቲን ድርጊቱን ኮንነው አውግዘውታል። ጠቅላይ ሚኒስትሩም የተጀመረው የለውጥ እንቅስቃሴ እና የኢትዮጵያ የሰላም፥ የፍቅር፥ የይቅርታና አንድነት ተስፋ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል በመግለጫችው አስታውቅዋል። መንግሥት የአደጋውን ፈፃሚዎችና ተባባሪዎች ተከታትሎ ለህግ እንደሚያቀርብ በመግለፅ ወንጀሉ በማን እና ለምን ዓላማ እንደተቀነባበረ የፖሊስ ምርመራ ሲጠናቀቅ ለህዝብ ይፋ እንደሚደረግ አስታውቋል።

የተፈፀመውን የቦንብ ጥቃት የተባበሩት መንግሥታት ዋና ጽሐፊ፥ የአፍሪካ ህብረት ፕሬዘዳንትና ኮሚሽነር፥ በኢትዮጵያ የአውሮፓ ህብረት ቢሮ፤ የጅቡቲ፥ የኬንያ፥ የሶማሊያ እና የኤርትራ መንግሥታት በዕለቱ ድርጊቱን ኮንነው አውግዘዋል።

የኦሮሚያ ክልልን ልዩ ጥቅም ለመወሰን የወጣው ረቂቅ አዋጅ ከሕገ መንግሥቱ አንጻር ሲቃኝ

Wuobishet Mulat

ውብሸት ሙላት

በዚህ ዓመት የሚጸድቁት ዋና ዋና አዋጆችን የኢፌዴሪ ፕሬዚዳንት ክቡር ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ የሕዝብ ተወካዮች እና የፌደሬሽን ምክር ቤቶች የ2009 ዓ.ም. የሥራ ዘመናቸውን ሲጀምሩ ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር ላይ አሳውቀዋል፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የምርጫ ሕጉና የኦሮሚያ ክልል በአዲስ አበባ ላይ የሚኖረውን ልዩ ጥቅም የሚመለከቱት ከሚወጡት ውስጥ እንደሚሆኑ ገልጸዋል፡፡

የምርጫ ሕጉን በተመለከተ እስካሁን ለሕዝብ የደረሰ ነገር የለም፡፡ የኦሮሚያ ልዩ ጥቅምን በተመለከተ ግን የበርካታ ሰውን ትኩረት የሳበ መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ ከዚህ አንጻር የመንግሥት አይደሉም የተባሉ ረቂቅ አዋጅና የጥናት ሰነዶች በማኅበራዊ ሚዲያ መሠራጨታቸውም ይታወሳል፡፡ በያዝነው ሳምንት ደግሞ በሚኒስትሮች ምክር ቤት የተዘጋጀና የጸደቀ ረቂቅ አዋጅ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቧል፡፡ ምክር ቤቱም ለሚመለከታቸው ቋሚ ኮሚቴዎች የመራው መሆኑን ተዘግቧል፡፡ ለወትሮው ከሚወጡት ሕጎች ለየት ባለ መልኩ ረቂቁን የሚመለከት ዘለግ ያለ የሚኒስትሮች ምክር ቤት መግለጫ ተሰጥቷል፡፡

ሕገ መንግሥቱ ጸድቆ ሥራ ላይ ከዋለ ሃያ ሁለት ዓመታት ሊሆነው ሁለት ወራት የማይሞሉ ጊዜያት ቢጎድሉትም፣ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 49 ንዑስ አንቀስ 5 ላይ የሰፈረውና ዝርዝሩ በሌላ ሕግ እንደሚወሰን ተስፋ የተጣለበት፣ ክልሉ በአዲስ አበባ ላይ የሚኖረው የኦሮሚያ ልዩ ጥቅም ‘ጃሮ ዳባ ልበስ’ ተብሎ ኖሮ ገና በዚህ ዓመት ሕግ ሊወጣለት ነው፡፡ ለረቂቅ አዋጁ መነሻ የሆነው የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ የሚከተለው ነው፡፡

“የኦሮሚያ ክልል የአገልግሎት አቅርቦት ወይም የተፈጥሮ ሀብት አጠቃቀምና የመሳሰሉትን ጉዳዮች በተመለከተ እንዲሁም አዲስ አበባ በኦሮሚያ ክልል መሐል የምትገኝ በመሆኗ የሚነሱ ሁለቱን የሚያስተሳስሩ አስተዳደራዊ ጉዳዮችን በተመለከተ ያለው ልዩ ጥቅም ይጠበቅለታል፡፡ ዝርዝሩ በሕግ ይወሰናል” ይላል፡፡
ይኽ ጽሑፍ ከላይ የተገለጸውን ሕገ መንግሥታዊ አንቀጽ ተመርኩዞ የወጣው ረቂቅ አዋጅ ላይ ምጥን ቅኝት ያደርጋል፡፡ ዋና ትኩረቱም የኦሮሚያ ክልል ልዩ ጥቅሞች ተብለው በሕገ መንግሥቱ ላይ የተቀመጡት ሐረጋትን በአጠቃላይ ከሕገ መንግሥቱ መንፈስ ላይ በመመርኮዝ ረቂቅ አዋጁን መፈተሽ ነው፡፡ በመሆኑም፣በረቂቁ ላይ የተቀመጡ ግልጽነት የጎደላቸውን፣ዘርዘር ማለት የሚያስፈልጋቸውን፣መካተት ሲገባቸው ያልተካተቱ ጉዳዮችን እና በልዩ ጥቅም ሥር ሊወድቁ የማይችሉ ነጥቦችን ይመለከታል፡፡ ስለሆነም፣የአዲስ አበባ ነዋሪዎች ያላቸውን መብት የዚህ ጽሑፍ አካል አይደለም፡፡

ረቂቁ በአጭሩ ፤
ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው ረቂቅ አዋጅ በ25 አንቀጾች እና በአራት ክፍሎች ተቀነብቦ በአጭሩ የቀረበ ነው፡፡ በረቂቅ አዋጁ መሠረት የኦሮሚያ ክልል በአዲስ አበባ ከተማ ላይ በሦስት ክፍል የተቀመጡ ልዩ ጥቅሞች ይኖሩታል።

የመጀመሪያው ከአገልግሎት አቅርቦት ጋር የተያያዘ ልዩ ጥቅም ነው፡፡ በመሆኑም፣ ልጆቻቸውን በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው ማስተማር ለሚፈልጉ የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በአፋን ኦሮሞ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት የማደራጀት ግዴታ አለበት።

አዲስ አበባ ወይም ፊንፊኔ የኦሮሚያ ክልል ዋና ከተማ በመሆኗ በከተማዋ የሚሰጠው የጤና አገልግሎት በከተማዋ ዙሪያ ያሉ የክልሉ ተወላጆችን ታሳቢ ያደረገ ይሆናል፤ ከዚህ ባለፈም ከአማርኛ በተጓዳኝ አፋን ኦሮሞ በከተማ አስተዳደሩ የሥራ ቋንቋ ሆኖ እንደሚያገለግል ተገልጿል።

የኦሮሞ ሕዝብን ማንነት የሚያንጸባርቁ አሻራዎች በከተማዋ በቋሚነት እንዲኖሩ በከተማዋ፥ አደባባዮች፣ ጎዳናዎች፣ ሠፈሮች እና የመሳሰሉት ቦታዎች እንደ አስፈላጊነቱ በቀድሞ የኦሮሞ ስማቸው ሊጠሩ እንደሚችሉ በረቂቁ ላይ ተቀምጧል።

የከተማው አስተዳደርም የኦሮም ሕዝብን ባህልና ታሪክ የሚያንፀባርቁ የባህልና ታሪክ ማዕከላት፣ ቲያትር፣ ኪነ ጥበባትና የመዝናኛ ማዕከላት የሚገነቡበትና የሚተዋወቁበትን ሁኔታ የማመቻቸት ግዴታ ተጥሎበታል። እንዲሁም፣ የከተማዋ መጠሪያዎች “ፊንፊኔ” እና “አዲስ አበባ” በሕግ ፊት እኩል ተቀባይነት እንዳላቸው በረቂቁ ላይ ሰፍሯል።

ከተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም አንጻር ደግሞ በረቂቁ ላይ የተካተቱት ሦስት ፈርጆች አሏቸው፡፡ የመጀመሪያው የኦሮሚያ ክልል እና የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች ከአዲስ አበባ ከተማ መስተዳድር የሚያገኛቸው የሚመለከቱ ናቸው፡፡

በዚህም መሠረት፣ የኦሮሚያ ክልል መንግሥት የተለያዩ መንግሥታዊ ሥራዎች እና ሕዝባዊ አገልግሎቶች መስጫ የሚውሉ ሕንጻዎች የሚሠሩበትን መሬት የከተማው መስተዳድር ከሊዝ ነጻ እንዲያገኙ ይደረጋል። በአዲስ አበባ ጋር በተያያዘ በዙሪያ ያሉ ወጣቶች በተቀናጀ ሁኔታ የሥራ ዕድል ተጠቃሚ እንዲሆኑ ሁኔታዎችን የማመቻቸት ሌሎች በአዲስ አበባ ዙሪያ ባሉት አካባቢዎች አዲስ አበባ የሚሠራቸው ሥራዎች ለዙሪያ ወጣቶች የሥራ ዕድል የማመቻቸት ግዴታ ተጥሎበታል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም፣ በግብርና ሥራ የሚተዳደሩ አርሶ አደሮች በተደራጀ መለክ ምርቶቻቸውን የሚሸጡባቸውን የገበያ ማዕከላት አቋቁሞ ለአርሶ አደሮች እና ማኅበሮቻቸው ያቀርባል።

ከዚህ በተጨማሪም በከተማው የሚኖሩ የኦሮሚያ ክልል ሠራተኞች በመንግሥት ወጪ ከሚገነቡ የጋራ መኖሪያ ቤቶች የማገኘት አርሶ አደሩ ለልማት ተነሺ ሲሆን፥ በቂ ካሳ የማግኘትና በዘላቂነት የማቋቋም ግዴታ ይኖርበታል፡፡ የካሳና የማቋቋሙ ጉዳይ ከአሁን በፊት የተነሱትም ሊጨምር ሊጨምር ይችላል፡፡
በሁለተኛው ፈርጅ የሚካተቱት ደግሞ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር ከኦሮሚያ ክልል (በተለይም በዙሪያው ከሚገኘው ዞን) የሚያገኛቸውን የተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም የሚመለከት ነው፡፡ ከዚህ አኳያ፣ ለአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች የመጠጥ ውሃ፣ ለከተማው ልማት የግንባታ ማእድናት ማግኛ ሥፍራዎች ሊኖሩ ስለሚችሉ የአየር ብክለት እንዳያስከትሉ እና ለደን ልማት ወይም ለሌሎች ልማቶች መዋል እንዲችሉ እንዲያገግሙ የማድረግ ኃላፊነት አለበት፡፡ ለአዲስ አበባ ከተማ የደረቅና ፍሳሽ ቆሻሻ ማከሚያና ማስወገጃ ቦታዎች እንዲሁም መልሶ መጠቀሚያ ስፈራዎች አስተዳደሩና ክልሉ በጋራ ባጠኗቸወ ቦታዎችና ሳይንሳዊ መስፈርቶችን ባሟሉ ሁኔታዎች እንዲተዳደሩ እንደሚደረግ ረቂቁ ስለሚያመለክት የማዕድናት ማውጫ ቦታ እና የቆሻሻ ማስወገጃ እና ማከሚያ ቦታ ክልሉ ያቀርባል ማለት ነው፡፡

በሦስተኝነት የምናገኛቸው የከተማ መስተዳድሩ በራሱ ድንበር ውስጥ በሚያከናውናቸው ተግባራት ምክንያት በዙሪያው ባሉ ነዋሪዎች የሚደርሰውን የጎንዮች ጉዳት በተመለከተ እና በተለይም የውሃ አቅርቦት ከሚያገኝበት አካባቢ ለሚኖረው ሕዝብ የሚኖረበትን ግዴታ የሚመለከት ነው፡፡ በአጭሩ ከአካባቢ ጥበቃ እና ውሃ ለወጣበት ወይንም ለሚያልፍበት አካባቢ ንጹህ የመጠጥ ውሃ ከማዳረስ ግዴታን የሚመለከት ነው፡፡
በዚህም መሠረት በመስተዳድሩ ዙሪያ ባሉ ከተሞችና ቀበሌዎች ደህንነቱ ሳይጠበቅና ቁጥጥር ሳይደረግበት በሕግ ከተቀመጠው ደረጃ በላይ ወደ ክልሉ በተጣሉ ወይም በፈሰሱ ቆሻሻዎች ምክንያት በሰው፣ በእንስሳትና በተፈጥሮ አካባቢ ላይ ለደረሰው ጉዳት በሕግ አግባብ ከአስተዳደሩ ካሳ የማግኘት መብት እንዳለቸው ረቂቁ ይገልጻል፡፡ የመጠጥ ውሃን በተሚመለከት ደግሞ የከተማ መስተዳድሩ በአብዛኛው ውሃ የሚያገኘው ከኦሮሚያ ክልል በመሆኑ ጉድጓዱ የሚቆፈርበት፣ ግድብ የሚለማበት ወይም የውሃ መስመሩ አቋርጠው የሚያልፍባቸው የክልሉ ከተሞችኛ አና ቀበሌዎች ለሚኖሩ ነዋሪዎች በአስተዳደሩ ወጪ የመጠጥ ዉሃ የማቅረብ ግዴታ አለበት፡፡

አዲስ አበባ በኦሮሚያ ክልል የተከበበች በመሆኑ፣የተቀናጀ የትራንስፖርት አገልግሎትም መሥጠት ይጠበቅባታል፡፡ ከላይ የተገለጹትን ልዩ ጥቅሞች ለማስፈጸም የሚገለግል አንድ ተቋም ከከተማው መስተዳድር እና ከክልሉ ምክር ቤት በእኩል ቁጥር የተወከሉ ሰዎች የሚገኙበት ተጠሪነቱ ለፌደራል መንግሥት የሆነ ምክር ቤት እንደሚቋቋም ረቂቁ ላይ ተገልጿል፡፡ ረቂቅ አዋጁ በአጭሩ ከላይ የቀረበውን ይመስላል፡፡
በመቀጠል ሕገ መንግሥቱ “ልዩ ጥቅም” በማለት ቀድሞ የተቀመጠው ምን እንደሆነ እንመለከታለን፡፡
ሕገ መንግሥቱ ቀድሞ ያሰበው፤

ቀድመው በፌደራል ሥርዓት የማይተዳደሩ አገራት በተለይም ገና እንደ አዲስ ሲመሠረቱ ከሚያሳስቧቸው ጉዳዮች መካከል አንደኛው የዋና ከተማ ነገር ነው፡፡ በተለይም፣ ዋና ከተማው አንድን ክልል አላግባብ እንዳይጠቅም ወይንም እንዳይጎዳ ጥንቃቄ ማድረግን ይጠይቃል፡፡

በዚህም መሠረት፣ ከተማው ለሚገነባበት ወይንም በዋና ከተማነት የተመረጠው ቦታ ቅርብ የሚሆነው ክልል ወይንም ሌላ ከተማ፣ የበለጠ ተጠቃሚ መሆኑ እርግጥ ነው፡፡ ከዚህ አንጻር በምሳሌነት የአውስትራሊያን ብንወስድ ዋና ከተማዋ ሲዲኒ (የኒውሳውዝ ዌልዝ ክልል ዋና ከተማ) ወይንም ሜልቦርን (የቪክቶሪያ ክልል ዋና ከተማ) እንዳይሆን ያደረገችው እና ከሲዲኒ ከተማ ከመቶ ማይልስ ባላነሰ እርቀት ላይ እንዲቆረቆር የተወሰነው በዚሁ ምክንያት ነው፡፡

ዋና ከተማ የሚሆንበት ክልል ወይንም ቅርብ የሆነ ከተማ ውስጥ የሚገኙ ኗሪዎች በርካታ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ዕድሎች ይኖሯቸዋል፡፡ በሌላ ክልል ሊፈጠር የማይችል ዕድል እና ተጠቃሚነት ማለት ነው፡፡ አዲስ አበባ ዋና ከተማ በመሆኗ በአቅራቢያዋ ለሚገኙ ከተሞች ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ እንዳደረገችው ማለት ነው፡፡

ይሁን እንጂ፣ አዲስ አበባ ቀድማ የተቆረቆረች እና ዋና ከተማም የነበረች በመሆኗ በሽግግር ወቅቱ (ከ1983-1987 ዓ.ም.) ክልል 14 ተብላ ከሌሎች ክልሎች ጋር እኩል ሥልጣን የነበራት ብትሆንም፣ ሕገ መንግሥቱ የቀድሞውን አወቃቀር አልመረጠም፡፡ ይልቁንም፣ ተጠሪነቷ ለፌደራል መንግሥት እንዲሆን መርጧል፡፡ ሕገ መንግሥቱ ረቂቅ በነበረበት ወቅት ከተዘጋጀው ማብራሪያ መረዳት የሚቻለውም፣ አዲስ አበባ የበርካታ ዓለም ኣቀፍ ተቋማት መቀመጫ ስለሆነችና የፌደራሉም መንግሥት በራሱም ስለ ዓለም አቀፍ ተቋማቱም በአግባቡ ኃላፊነቱን መወጣት በሚያስችለው መንገድ መዋቀር የቀድሞው አወቃቀር የተቀየረ መሆኑን ነው፡፡

በተለምዶ፣ዋና ከተማ የሚሆነው ቀድሞ የነበረ እና የሕዝብ ቁጥሩም ከፍተኛ ከሆነ ሌላው ከተማው ቀድሞ የነበረና ትልቅ ሆኖ የኗሪውም ብዛት ከፍተኛ ከሆነ የኗሪውን መብቶች በሚገድብ መልኩ ርዕሰ ከተማ መቆርቆር ብዙም አልተለመደም፡፡ ለዚህ ጥሩ ምሳሌ የሚሆኑት ሞስኮ እና በርሊን ናቸው፡፡ በሩሲያ ከቀድሞው ዋና ከተማ ከሴንት ፒተርስበርግ ወደ ሞስኮ ሲዛወር፣ በጀርመን ደግሞ ከቦን ወደ በርሊን ሲቀየር ቀድመው የነበሩና በርካታ ሕዝብ ስለነበራቸው ከክልል ጋር እኩል ሥልጣን እንዲኖራቸው ተደርጓል፡፡ በመሆኑም ትልቅ ከተማ ሲሆኑ የክልልነት ደረጃ መስጠት የተለመደ ነው፡፡ የሕዝብ ቁጥሩ አናሳ ሲሆን ደግሞ ለማእከላዊው ተጠሪ ማድርግ የተለመደ ነው፡:

ይሁን እንጂ፣የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት የርእሰ ከተማዋን አስተዳደር በተመለከተ ተጠሪነቷ ለፌደራል መንግሥት ከመሆን በዘለለ በሌሎች አገራት ያልተለመደ ወይንም የተለየ መንገድ ተከትሏል፡፡ ይኼውም አዲስ አበባ የምትገኝበት ክልል ከከተማው የተለየ ጥቅም እንዲኖረው መደንገጉ ነው፡፡ ይህ ልዩ ጥቅም ምን እንደሆነ በግልጽ ባይቀመጥም ሕገ መንግሥቱ ሲጸድቅ ከነበረው ውይይት እና በቃለጉባኤ ከተያዘው የተወሰኑ ነጥቦችን መረዳት ይቻላል፡፡

በውይይቱ ወቅት በግልጽ ከተነሱት ጉዳዮች አንዱ በከተማ መስተዳድሩ ውስጥ ካሉ ፋብሪካዎች ወደ ኦሮሚያ ክልል ፍሳሽ በመልቀቅ ክልሉና ነዋሪዎች ላይ ሊደርስ የሚችለው ጉዳት ነው፡፡
ሁለተኛው ደግሞ፣ከተማዋ መስፋቷ ስለማይቀር በዙሪያው የሚኖሩ አርሶ አደሮች ላይ የሚደርሰው መፈናቀልን ጋር የተገናኘ እንደሆነ ተመልክቷል፡፡ እንዲሁም የከተማውን ዙሪያና ከተማውን በተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም እንደሚገናኝም ተወስቷል፡፡ ከአጽዳቂ ጉባኤያተኞች አንዱ የነበሩት፣ አቶ ተሰማ ጋዲሳ የተባሉ ግለሰብ ስለጉዳዩ ሲያስረዱ ከተማዋ የኦሮሚያ ክልልም ዋና ከተማ በመሆኗ መስተዳድሩ ለክልሉ ከተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም ባሻገር፣ የጽሕፈት ቤት አቅርቦትንና የመሳሰሉትን የሚመለከት እንደሆነ ገልጻዋል፡፡ ሌላው አስተዳደራዊ ጉዳዮችንም የሚመለከት ተነስቷል፤ምንም እንኳን ዝርዝር ነገር ባይኖረውም፡፡ የረቂቅ ሕገ መንግሥቱ ማብራሪያም ከቃለጉባኤው ጋር በይዘቱ ተመሳሳይ ነው፡፡

ስለሆነም፣የክልሉ ልዩ ጥቅም እንዲከበር መነሻ የሆነው፣ አዲስ አበባ ኦሮሚያ ውስጥ መገኘቷ፣ ከተማዋ ወደ ፊት የመስፋቷ ጉዳይ አይቀሬ መሆኑ፣ ከተማዋ ከክልሉ የተለያዩ የተፈጥሮ ሃብቶችን ማገኘቷ፣የክልሉ ዋና ከተማ መሆኗ እና በከተማ መስተዳድሩ ውስጥ የሚፈጸሙ የተለያዩ ድርጊቶች በክልሉ ነዋሪዎች ላይ ሊያደርሱት የሚችሉት ጉዳት መሆናቸውን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ከእዚህ ሌላ፣ሕገመንግሥቱ ላይ “ማኅበራዊ አቅርቦትን” የሚል ሃረግ ስላለው ይህንን ትርጉም መሥጠት ያስፈልጋል፡፡
ከረቂቅ አዋጁ የምንረዳው የትምህርት፣የቋንቋ አጠቃቀም፣የሕክምና አገልግሎትን በሚያካትት መንገድ ተዘርዝሯል፡፡

በረቂቅ አዋጁ ላይ ከተካተቱት ውስጥ በተወሰነ መለክ ግለጽነት የሚጎድላቸው፣በጣም በጥቅሉ በመቀመጣቸው ዝርዝር መሆንን የሚጠይቁ፣በሌላ መልኩ ደግሞ በልዩ ጥቅም ውስጥ ያልታሰቡ ነገር ግን የተካተቱ እንዲሁም የአዋጁ አካል እንዲሆኑ የሚጠበቁ ነገር ሳይካተቱ የታለፉ ጉዳዮች ስላሉ በቅድም ተከተላቸው የተወሰኑትን እንመልከት፡፡

ግልጽነት የሚጎደላቸው ፤

በረቂቁ ላይ ከተቀመጡት እና የከተማ መስተዳድሩ በዙሪያው በሚገኘው ዞን ውስጥ ማከናወን ካለበት ተግባራት አንዱ “የተፋሰስ ልማት” ነው፡፡ የከተማ መስተዳድሩ የውሃ ጉድጓድ በሚቆፍርበት፣በሚያመነጭበት፣መስመሮቹ በሚያልፉበት አካባቢ የተፋሰስ ልማት በራሱ ወጭ የሚያከናውንበት ሁኔታ እንደሚያመቻች ተገልጿል፡፡ ይሁን እንጂ፣ የተፋሰስ ልማት ማለት የአካባቢው ቅርጽ እዳይቀየር ለማድረግ መልሶ መገንባት ነው? ወንዞችን ማጎልበት ነው? ደን መትከል ነው? ይዘቱ አይታወቅም፡፡
በተጨማሪም መስተዳድሩ “ያመቻቻል” ማለት ግዴታ አይደለም፡፡ እንዲህ ዓይነት አገላለጽ ኋላ ላይ ለማስፈጸም ያዳግታል፡፡

ከዚሁ ጋር መነሳት ያለበት ውሃ የሚወጣበት ወይንም የሚያልፍበት ከተማ፣ቀበሌ፣በአስተዳደሩ ወጪ ውሃ የማቅረብ ግዴታ የሚመለከተው ነው፡፡ ከገፈርሳ ለሚመጣው ውሃ፣ለቡራዩ ከተማ በሙሉ ማቅረብን ወይንስ ለሚገኝበት ቀበሌ ወይንስ መስመሩ የሚያልፍበትን አካባቢ የቱን እንደሚመለከት ግልጽነት ይጎድለዋል፡፡ ከገፈርሳ የሚነሳው ውሃ ጀሞ ወደ ሚባለው ሠፈር ቢሄድና በመካከል በሰበታ ከተማ የሚተዳደርን መንደር ቢያቋርጥ የከተማ መስተዳድሩ ውሃ የማዳረስ ግዴታው ለመንደሩ ወይንስ ለቀበሌው ወይንስ ለሰበታ ከተማ በሙሉ ነው?

ሌላው ግልጽ መሆን ያለበት ነገር በአዲስ አበባ ዙሪያ የሚገኙ ወጣቶች በከተማው ከሚፈጠረው የሥራ ዕድል መጠቀም እንዳለባቸው ቢገለጽም እንደማንኛውም ሠራተኛ እኩል ተወዳድረው ነው? ወይንስ በድጋፍ እርምጃ መልክ (Affirmative Action) መልክ ነው፡፡ በጥቃቅን እና አነስተኛ ማደራጀትን ይጨምራል ወይስ በቅጥር ብቻ ነው?

በረቂቁ ላይ ከተካተቱት በጎ ነጥቦች አንዱ አፋን ኦሮሞ በመስተዳድሩ ተጨማሪ የሥራ ቋንቋ እንዲሆን መወሰኑ ነው፡፡ ይሁን እንጂ፣ ሁለትና ከእዚያ በላይ ቋንቋዎች በአንድነት ሥራ ላይ ሲውሉ የሚፈጠር ችግር አለ፡፡ ይኸውም፣ መስተዳድሩ አገልግሎት ሲሰጥ አፋን ኦሮሞ አስተርጓሚዎችን በየመሥሪያ ቤቱ በመመደብ አልበለዚያም በአማርኛ አገልግሎት የሚሰጡ ሠራተኞች እንዳሉ ሁሉ በትይዩ እኩል በአፋን ኦሮሞ አገልግሎት የሚሰጡ ተጨማሪ የሠው ኃይል መቅጠር ይጠበቅበታል፡፡ ካልሆነም ደግሞ ሁለቱንም ቋንቋ ብቻ የሚችሉ መሆን አለባቸው ማለት ነው፡፡
እያንዳንዳቸው አማራጮች የራሳቸው ጥቅምና ጉዳት፣ መስተዳድሩንና ክልሉን ለግጭት ስለሚዳርጉ፣እንዲሁም የሕገመንግሥት ጥያቄም ስለሚያስነሱ በአዋጁ ላይ በምን ዓይነት ሁኔታ ሥራ ላይ መዋል እንዳለበት መቀመጥ ይገባዋል፡፡

ረቂቁ ላይ ከተቀመጡ የመስተዳድሩ ግዴታዎች አንዱ ለክልሉ አርሶ አደሮች የገበያ ማእከላት ማመቻቸትን የሚመለከት ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ በርካታ ክፍተቶች አሉበት፡፡ የመጀመሪያው መስተዳድሩ ማዘጋጀት ያለበት ባዶ ቦታ ላይ (Open Market) ወይንስ ሕንጻ ነው የሚለው ሲሆን ቀጥሎ የሚመጣው ደግሞ ለክልሉ አርሶ አደሮች በሙሉ የመሆኑ ነገር ነው፡፡ በኦሮሚያ ክልል ለሚገኝ ብሔሩ ምንም ይሁን ምን፣ለሁሉም ገበሬ በፈለጉት መንገድ ቢደረጁ ከቦታ እና ከሌሎች ግብኣት አንጻር ማሳካት የሚቻል አይመስልም፡፡ ከአርሶ አደሮቹ ብዛት፣ከምርታቸው መለያየት አንጻር የከተማ መስተዳድሩ በምን መልኩ ይተገብረዋል በዙሪያው ላሉት አርሶ አደሮች ቢሆን ተጠየቃዊ ይሆናል፡፡

በረቂቅ አዋጁ ላይ ከተቀመጡት ጉዳዮች አንዱ የአዋጁን አተገባበር የሚከታተልና የሚስፈጽም ምክር ቤት መቋቋሙ ነው፡፡ የምክር ቤቱ ተጠሪነት ለፌደራል መንግሥቱ እንደሚሆን ተገልጿል፡፡ በተለምዶ መንግሥት በመባል የሚታወቀው አስፈጻሚው አካል ነው፡፡ ይሁን እንጂ፣ የከተማ መስተዳድሩ ተጠሪነቱ ለፌደራል መንግሥቱ (በብዙ መልኩ ለአስፈጻሚው) ሆኖ ሳለ፣ የከተማውን እና የክልሉን ጉዳይ የሚመለከተውን ምክር ቤት ተጠሪነት ለፌደራል መንግሥት ማድረግ ተገቢነት አይኖረውም፡፡ የፌደራልና የክልል ጉዳዮችን የሚያስተባብር ወይንም የሚያሳልጥ ተቋም ቢኖር ለዚያ፤ አልበለዚያም ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቢሆን ይመረጣል፡፡

ልዩ ጥቅም ሳይሆኑ የተካተቱ፤

በረቂቁ ውስጥ መካተት የሌለባቸው ነገር ግን የተካተቱ ሁለት ጉዳዮች አሉ፡፡ የመጀመሪው የመስተዳድሩ የራሱ የውስጥ ጉዳይ ሲሆን ሁለተኛው ግን የሕገ መንግሥት ማሻሻያ የሚጠይቅና በልዩ ጥቅምነትም መካተቱ አጠራጣሪ የሆነ ነው፡፡

ቀዳሚው፣ በከተማው ክልል ውስጥ የሚኖሩ ብሔራቸው ምንም ይሁን ፣በተለያዩ ምክንያት በልማት ሲነሱ ካሳ መክፈልና ማቋቋምን በተመለከተ ኦሮሚያ ክልልን የሚመለከት ባለመሆኑ በልዩ ጥቅም ውስጥ መካተት የለበትም፡፡ ከተማ መስተዳድሩ በልማት ምክንያት ስለሚፈናቀሉ ሰዎች በራሱ የማቋቋምና ራሳቸውን እንዲችሉ የማድረግ ግዴታ አለበት፡፡ ወደ ሌላ ክልልም ማስፈርም የለበትም፡፡ ሌሎች መፍትሔዎችን መከተል ይገባዋል፡፡ በመሆኑም በረቂቅ አዋጁ ላይ እንደ ኦሮሚያ ልዩ ጥቅም መወሰድ የሚገባው አይደለም፡፡
ሁለተኛው ጉዳይ የአፋን አሮሞ የሥራ ቋንቋነትን የሚመለከት ነው፡፡ በቅድሚያ፣ የኦሮሚያ ክልል በከተማ መስተዳድሩ ላይ ሊኖሩት ከሚችሉት ልዩ ጥቅሞች ውስጥ ሊካተት መቻሉ አጠራጣሪ ነው፡፡ ነገር ግን፣ ውሳኔው ተገቢ መሆኑ ባያጠራጥር እንኳን የሕገመንግሥት ጥያቄ ማስነሳቱ ግን አይቀርም፡፡ መነሻው ደግሞ፣ የፌደራል መንግሥቱ በተቋማቱ በሥሩ ለሚገኙ መስተዳድሮች የሥራ ቋንቋው አማርኛ እንደሆነ በሕገ መንግሥቱ ላይ መደንገጉ ነው፡፡ በመሆኑም፣አዋጁ ከመጽደቁ በፊት ሕገመንግሥቱን ማሻሻል ይገባል፡፡
መካተት ሲኖርባቸው ያልተካተቱ፤ ረቂቁ ላይ መካተት የነበረባቸው ነገር ግን ያልተካተቱ በርካታ ጉዳዮች አሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ሦስቱን ብቻ እንመለከት፡፡ በመጀመሪያ፣ አዋጁ መተግበር ሲጀምር በመስተዳድሩ እና በክልሉ መካከል ሊፈጠሩ የሚችሉ ግጭቶችን ለመፍታት የታሰበ ተቋም አለመኖሩ ነው፡፡

የአካባቢ ብክለትን ለሚመለከት አለመግባባት ፍርድ ቤትን መጠቀም እንደሚቻል ተቀምጧል፡፡ ከዚያ ውጭ ባሉት ጉዳዮች ሊነሱ የሚችሉ አለመግባባቶችን፣ከፖለቲካዊ ውሳኔ ባለፈ፣ በየትኛው ተቋም ይፈታሉ? በሚቋቋመው ምክር ቤት እንዳይባል እኩል አባላት ከክልሉም ከመስተዳድሩም ስለሚወከሉበት በስምምነት ከመጨረስ ባለፈ ዳኝነት መሥጠት አይቻላቸውም፡፡ በፌደሬሽን ምክር ቤት እንዳሆን አንድም ጉዳዩ የሕገመንግሥት ላይሆን ይችላል፡፡ አንድም፣ከአዲስ አበባ መስተዳድር ወኪል በሌለበት ተቋም የሚሠጠው ውሳኔ ተገቢ አይሆንም፡፡

ሌላው፣ ከተማዋ ከፌደራሉ በተጨማሪ የክልሉም በርእሰ ከተማ መሆኗ ይታወቃል፡፡ ይሁን እንጂ በከተማዋ ላይ ምን ዓይነት መብቶች እንዳሉት የተገለጸ ነገር የለም፡፡ ከመስተዳድሩ የሚያገኛቸውን ጥቅሞች እንጂ በራሱ ማከናወን ስለሚችላቸው ሁኔታዎች አልተቀመጠም፡፡ የከተማው መሥተዳድር ተጠሪነቱ ለፌደራሉ ስለሆነ የፌደራሉ መንግሥት መብቶቹን በራሱ ሊወስን ይችላል፡፡ የክልሉ ግን ሁልጊዜም በመስተዳድሩ ላይ የተንጠለጠለ ነው፡፡ የፌደራሉ፣የመስተዳድሩ እና የክልሉ መንግሥት ከተማዋን በተመለከተ በተለይም ግንባታን በሚመለከት የሚኖራቸው ግንኙነት በአዋጁ መቀመጥ አለበት፡፡ በሌሎች የፌደራል ከተሞች ላይ ይህንን የሚያሳልጥ፣’ስታንዳርድ’ የሚያስቀምጥ ‘ብሔራዊ የዋና ከተማ የፕላን ኮሚሽን’ አላቸው፡፡
በሦስተኛነት መቀመጥ ያለበት የከተማው የጸጥታ አጠባበቅ እና የክልሉን ግንኙት የሚመለከት ነው፡፡ የፌደራሉ እና የከተማ መስተዳድሩ የፖሊስ ግንኙነት በአዋጅ ተለይቷል፡፡ የፌደራል እና የዓለም አቀፍ ተቋማት ጥበቃ የሚከናወነው በፌደራል ፖሊስ ሲሆን የመስተዳድሩን ደግሞ በአዲስ አበባ ፖሊስ ነው፡፡ በከተማው ውስጥ የሚገኙ የክልሉ ተቋማትን ጥበቃ የሚያደርገው ማን እንደሆነ እንዲሁም የሦስቱም መንግሥታት የፖሊስ ግንኙነት መታወቅ አለበት፡፡ እዚሁ ጋር ተያይዞ መነሳት ያለበት ኦሮሚያ ክልልን የሚመለከቱ ነገር ግን በዋና ከተማው ላይ ሰላማዊ ሰልፎች ሲኖሩ ጥበቃ የሚደረግበትን፣ማወቅ ያለበት ተቋም ማን እንደሆነ ወዘተ መገለጽ ይኖርበታል፡፡

በጥቅሉ፣አዋጁ ከመጽደቁ በፊት በአግባቡ መፈተሽን ይፈልጋል፡፡ የርዕሰ ከተማ አስተዳደር ውጥረት እንደሚኖርበት ይታወቃል፡፡ በአንድ በኩል የፌደራል መንግሥቱ እንደ ብሔራዊ ከተማ፣መገለጫ መውሰድ፣ ብሔራዊ ውክልናና እና የባህል መለያ እንዲሆን ስለሚፈለግ፤ በሌላ ጎኑ ደግሞ የአካባቢው ሕዝብ ደግሞ ቅድሚያ ለራሱ በማሰብ በራስ መንገድ ማስተዳደር እና የራሱ መገልጫ እንድትሆን የመፈለጉ ጉዳይ ሁልጌዜም የማይጠፋው ውጥረት ነው፡፡ ኢትዮጵያ ላይ ሲሆን ደግሞ፣የክልልም ይጨመርበታል፡፡
የፌደራል ሥርዓት የሚከተሉ አገራት ዋና ከተሞቻቸውን ከሦስቱ በአንዱ መንገድ ማዋቀራቸው የተለመደ ነው፡፡ አንደኛው፣ ዋና ከተማው ከክልል ጋር በእኩልነት እንዲቋቋም በማድረግ እኩል ሥልጣን እንዲኖረው በማድረግ ነው፡፡ ሞስኮ፣በርሊን፣ቪየና እና ብራሰልስ በዚህ መልኩ የተቋቋሙ በመሆናቸው ለፌደራሉ መንግሥት ተጠሪነት የለባቸውም፡፡ በሽግግር ወቅቱ ጊዜ፣አዲስ አበባም፣ክልል ዐስራ አራት ተብላ የክልልነት ደረጃ ነበራት፡፡

ሁለተኛው መንገድ ደግሞ፣ የፌደራሉ መንግሥት መቀመጫ በአንድ ወይንም ከዚያ በላይ በሆኑ ክልሎች ውስጥ ሆኖ የሚቋቋምበት ሥርዓት ነው፡፡ የፌደራሉ መንግሥት የሚያስተዳድረው መሬት ወይንም ግዛት የለም፡፡ ደቡብ አፍሪካ፣ሲውዘርላንድ፣እና ካናዳ ይሄንን ዓይነት አካሄድ መርጠዋል፡፡
ሦስተኛው በፌደራሉ መንግሥት ሥር የሚገኝ ከተማ እና ለዚህም የሚሆን የተለየ ግዛት በመከለል የሚቋቋሙ ከተሞች ናቸው፡፡ የከተሞቹም ተጠሪነት ለፌደራሉ መንግሥት ይሆናል፡፡ በርካታ አገራት ዋና ከተሞቻቸውን በዚህ መንገድ ነው ያቋቋሙት፡፡ አዲስ አበባም ከ1987 ዓ.ም. ጀምሮ ክልልነቷ ቀርቶ የፌደራል ከተማ መሆኗ ይታወቃል፡፡

የፌደራል ከተሞች ከሌሎች ክልሎች (የፌደሬሽኑ አባላት) የሚለዩባቸው የአስተዳደር ጠባይ አሏቸው፡፡ የአዲስ አበባ ደግሞ ከክልልም ብቻ ሳይሆን በዓለም ላይ ካሉ የፌደራል ዋና ከተሞችም የሚለያት ባሕርይ ስላላት ይህንኑ የሚመጥን ብሎም አንድ የፖለቲካ ማኅበረሰብ ለመገንባት በሚመች መልኩ ከኦሮሚያ ክልልም ጋር ሆነ ከፌደራሉ ጋር የምትተዳደርበት እና የምትመራበት ሕግ ነው የሚያስፈልጋት፡፡

የታክሲዎች ፖለቲካ

ጌታቸው ሺፈራው

ታክሲ ውስጥ በብዛት ከሚፃፉት ጥቅሶችም በላይ አንዳንዴ ታክሲ ውስጥ ካሉት ሰዎች ጣል የሚደረጉት የምሬት አሊያም ሌሎች የፖለቲካ ወጎች የማህበረሰቡን አመለካከት በግልፅ ያሳያሉ፡፡ መጀመሪያ ከጎናቸው ያለውን ሰው የሚጠራጠሩት ተሳፋሪዎች ሁኔታውን አይተው ብሶታቸውን ያወራሉ፡፡ አንዳንዶቹ ወሬ የሚያስጀምር ሳያስፈልጋቸው በከተማው የሚታዘቡትን በግልፅ ይቃወማሉ፡፡ ስርዓቱን የሚደግፉ፣ የሚያስመስሉም እንደሚገኙበት ሁሉ፡፡

tavxi politics

ዛሬ ያጋጠመኝ ግን ትንታኔ ነው፡፡ በቀልድም ቢሆን ደንበኛ የፖለቲካ ትንታኔ፡፡ ህዝቡ ፖለቲካን በደንብ እንደሚከታተልና እንደሚረዳ የሚያሳይ ትንታኔ ነው፡፡ በየ ሰዓቱ የሚነገረውን ፕሮፖጋንዳ ህዝብ ገልብጦ እንደሚያነበው የሚያሳይ አጋጣሚ፡፡

ከአራት ኪሎ ወደ ስድስት ኪሎ ከዛም ወደ ፈረንሳይ እየሄድን ነው፡፡ የፈረንሳይ ህዝብ ‹‹በወንበር›› የሚጫነው ከአራት ኪሎ እስከ ስድስት ኪሎ ብቻ ነው፡፡ ከዛ በኋላ ከሰው ላይ ሰው ይደራረብበታል፡፡ ሰው እንደ ሽንኩርት ነው የሚጭኑት፡፡ ታክሲው እስከ አፍ ጢሙ ሞልቶ ‹‹ሁለት ሰው የቀረው›› እያለ የሚጠራን አንድ የታክሲ ረዳት ለቀልድ ‹‹ለምን ከላይ አትጭንም?›› ብዬው ‹‹ቢፈቀድ እንዴት አሪፍ ነበር መሰለህ! ጥሩ ሀሳብ ነበር›› ብሎኛል፡፡ ሰውን እንደበግ አስሮ ጭኖ ብር ከሀምሳ ሊያስከፍል!

አብዛኛዎቹ ረዳቶች በግድ ነው አጠጋግተው የሚጭኑት፡፡ ካልሆነ አልጠጋም ያለውን ‹‹ውረድ!›› ለማለትም ይዳዳቸዋል፡፡ ዛሬ የመጣንበት ታክሲ ረዳት ግን ተጫዋች ነው፡፡ ያስቃል እንጅ አያስገድድም፡፡ ‹‹ተጠጉ›› ሲልም እያባበለና በቀልድ ነው፡፡ ስድስት ኪሎ ስንደርስ ተሰብስቦ ታክሲ የሚጠብቀውን ሰው ‹‹ፈረንሳይ ፈረንሳይ!›› ብሎ የታክሲውን መዳረሻ ካሳወቀው በኋላ ‹‹ይኸው ቤታችሁ ነው ግቡ፡፡ ለሁላችሁም ይበቃል፡፡ ዋናው ፍቅር ነው!›› እያለ ጎረምሳ የ70 አመት ሽማግሌ፣ ነፍሰ ጥሩ ሴትና ህፃናት ጋር ሲጋፋ ፈንጠር ብሎ ይታዘባል፡፡ ምን አልባት ሊያሳዝነውም፣ ሊያስደስተውም ይችላል፡፡ ለምዶት ምንም ላይመስለው ይችላል፡፡ አብዛኛው ሰው ተገፍትሮም፣ ቦታ አይኖርም ብሎ ተስፋ ቆርጦም ተመልሷል፡፡ ቦታ ይኖራል ብለው ታክሲው በር ላይ ቆመው የቆዩት ሰዎች ቦታ እንደሌለ አውቀው ወደ ኋላ ሲመለሱ እሱ ወደ ታክሲው በር ተጠጋ፡፡ መቀመጫ አጥተው መተላለፊያው ላይ አጎንብሰው የቆሙ መንገደኞች አሉ፡፡ ታክሲዋ ወስጥ በግምት ከ19- 20 ያህል ሰዎች ተጠጋግተው ተቀምጠዋል፡፡ እድል የቀናቸውም አአንዳሚው ወንበር ላይም ተደርድረዋል፡፡ ያን ያህል ተጋፍቶ ወንበር ማግኘት ደስታ የሚፈጥርባቸው አሉ፡፡ በግፊያው ወቅት በነበረው ትይንት የሚስቀም፣ የሚናደደም አለ፡፡ እንዲህም ሆኖ ሶስት ያህል ሰዎችጠባቧ መተላለፊያ ላይ በሰው ተጣብቀው ‹‹ቆመው›› ቦታ እየፈለጉ ነው፡፡
የታክሲው ሚኒስቴር ዴኤታ (ረዳቱ) ቦታ እንደሌለ ቢያውቅም ‹‹ተጠጉላቸው፡፡ ተጠጉላቸው እንጅ!›› እያለ ያባብላል፡፡ ሁለቱ ወንበሮች ሶስት ሶስት ሰው ይዘዋል፡፡ አግዳሚው ወንበርም ሞልቷል፡፡ ሶስቱ ሰዎች አሁንም አልወረዱም፡፡ የታክሲ ሚንስቴር ዴኤታም ‹‹ኧረ ተጠጉ!›› ቢል የሚሰማው አላገኘም፡፡ ቦታ የለማ! እሱ እራሱኮ ቦታ ስለሌለ አልገባም፡፡ አንዱ ወረደ፡፡ ሁለቱ ተስፋ አልቆረጡም፡፡ ረዳቱን ታስፋ አድርገው እንጅ ቦታ እንደሌለስ አይተዋል፡፡

አሁን ረዳቱ ቢያንስ ለመቆሚያ ቦታ አግኝቷል፡፡ ከበሩ ትንሽ ወደ ታክሲው ገብቶ ‹‹ቤታችሁ ነው፡፡ ቆማችሁም ቢሆን ትሄዳላችሁ፡፡›› ይላቸዋል ሁለቱን መንገደኞች፡፡ ግን ማባበሉንም አላቆመም፡፡ ‹‹ተጠጉላቸው! ወገን ተጠጉላቸው! እነሱም እንደኛው መሄድ ይፈልጋሉ፡፡ የሀገራችን ሰዎች ናቸውኮ፡፡ አቅፈንም ቢሆን እንወስዳቸዋለን፡፡ ቻይና እንኳን በታክሲያችን ይሄድ የለ፡፡ ያው በሳምንት የሚፈራርስ መንገድ ቢሰራም ….›› እሱ የተናገረውን ሁሉ ለመያዝ ከባድ ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ እሱ በላይ በላይ ስለሚናገር ከማዳመጥ በሳቅ ነው ያሳለፍነው፡፡ አሁን ቦታ እንደሌለ እሱም አውቋል፡፡ ግን ቀልዱን ቀጥሏል፡፡ እየሳኩም ቢሆን አንዱ ቀልዱ ግን ትንተና ሆነብኝ፡፡ ሳቄን አስቆመኝ፡፡ አስገረመኝ!

Taxi-Politics Ethiopia

ሰው መጠጋት ተስኖታል፡፡ የት ይሄዳል? እየቀለደ የሚጭነው ልጅ ግን በዛው ፖለቲካም ያወራል፡፡ ሰው አልጠጋለት ሲል ‹‹ተጠጉላቸው! ተጠጉላቸው እንጅ! ያው ከዚህ ሀገር መጠጋጋት እንጅ መተካካት የሚባል ነገር የለም፡፡ ተጠጉላቸው….›› ብሎ ሰውን ከታክሲዋ ጣራ በላይ አሳቀው፡፡ ግሩም ትንታኔ ነው፡፡ ‹‹ምሁራን›› በ10ና በ20 ገፅ ‹‹ጥናታዊ ፅሁፍ›› ሲገልፁት ያልሰማሁት ትንታኔ፡፡

እውነቱን ነው፡፡ መጠጋጋት እንጅ መተካካት የሚባል ነገር ብዙም አይታይም፡፡ እኔን የገረመኝ የእሱ ቀልድና ትንታኔ ብቻ አይደለም፡፡ የሰው ሳቅ ጭምር እንጅ፡፡ የታፈነው ህዝብ የሚቀልድለት ወይንም የሚናገርለት ሲያገኝ ፍርስ እስኪል ይስቃል፡፡ የሚፈራራው፣ የሚጠራጠረው መንገደኛ አይን ገላጭ ሲያገኝ ከጎኑ ምን እንዳለም ጭምር ይረሳዋል፡፡ በሬዲዮና በቴሊቪዥን ስለ መተካካት ብዙ ቢወራም ከልቡ አልገባም፡፡ ምክንያቱም ህዝቡ በውል የሚያውቀው መጠጋጋትን እንጅ መተካካት የሚባል ነገር እንደሌለ ነው፡፡ ታክሲም ውስጥ በፖለቲካውም!

%d bloggers like this: