Tag Archives: Africa

ኢትዮጵያ እና የአፍሪካ ቀንድ

ካሊድ ኢብራሂም
nafkothager@gmail.com

በዓለም አቀፍ ደረጃ የአፍሪካ ቀንድ በርካታ የንግድ እንቅስቃሴ የሚደረግበት የቀይ ባህር እና የሰሜን ምዕራብ ህንድ ውቅያኖስ አካባቢ የሚገኝ ዋነኛ ዓለም አቀፍ የባህር ንግድ እንቅስቃሴ የሚካሄድበት አካባቢ ነው። ቀጠናው በቅርብ ርቀት የአረብ ሀገራት የሚገኙ ሲሆን፤ አካባቢው ከትናንሽ ሀገር በቀል የፖለቲካ ሽኩቻ እስከ ክልላዊ እና ዓለም አቀፋዊ የፖለቲካ ሽኩቻና ፉክክር የሚካሄድበት ሰላም አልባ የግጭት ቀጠና ነው። በቀጠናው ኤርትራ፥ ጅቡቲ፥ ሱዳን፥ ደቡብ ሱዳን፥ ኢትዮጵያ እና ሶማሊያ ይገኛሉ።

ቀጠናው ባለው የተፈጥሮ ሃብት አይታማም። ውድ ከሆኑ ማዕድናት፥ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ፥ በርካታ ወንዞች፥ የቁም እንሰሳት፥ ስራ ፈት የሆኑ ለንግድ ምቹ የሆኑ የባህር በሮች እና በተፈጥሮ ቱሪዝም የበለፀገ አካባቢ ነው። የአየር ፀባዩ የተለያየ ቢሆን ለነዋሪውም ይሆን ከሌላ አካባቢ መጥቶ መዋዕለ ነዋይ አፍስሶ መኖሪያውን እዚህ ማድረግ ለሚፈልግ የተመቸ ነው። ነገር ግን በቀና እና የሰለጠኑ መሪዎችና የፖለቲካ ልሂቃን እጦት በኢኮኖሚ፥ በመሰረተ ልማትም ይሁን በቴክኖሎጂ እጅግ ኋላቀር አካባቢ ነው። ቀውስ የማያጣው የአፍሪካ ቀንድ።

የአፍሪካ ቀንድ በአሁን ወቅት በርካታ ህዝብ የሚኖርበት ሲሆን፤ በተለይም ኢትዮጵያ 105 ሚሊዮን፥ ኤርትራ 5 ሚሊዮን፥ ጅቡቲ 1 ሚሊዮን፥ ሱዳን 40 ሚሊዮን፥ ደቡብ ሱዳን 12 ሚሊዮን 500 ሺህ እና ሶማሊያ 14 ሚሊዮን 500 ሺህ በድምሩ 178 ሚሊዮን አካባቢ ህዝብ ይኖራል። ቀጠናው ርስ በርስ በሚሻኮቱ እና ሐሳብን በጦር መሳሪያ ባሉ አማጺያን እና እብምባገነን መሪዎች ዋሻ ሲሆን፤ ከአቅራቢያው አረብ ሀገራት እስከ ምዕራባውያን ፍላጎቶች የሚርመሰመሱበትም ነው። በተለይ ፍትህ፥ ዴሞክራሲ፥ እኩልነት፥ የፕሬስ ነፃነት፥ ሐሳብን በነፃነት የመግለፅ እና የሰብዓዊ መብት በግልፅ የሚጨፈለቁበት የአምባገነን ጣዖታት መሪዎች ልዩ ግዛት ነው ማለት ይቻላል።

በተለይ በፖለቲካው መድረክ በጦር መሳሪያ ወደ ስልጣን ከመጡት ውጭ የብዙሃን ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተሳትፎ የማይስተናገድበት ሲሆን፤ ሐሳብን በነፃነት መግለፅና የፕሬስ ነፃነት ተግባራት በሽብር የሚያስቀጡ ከባድ ወንጀሎች ነው። በአንፃሩ ገዥዎች በይፋ የሚፈፅሙት የሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት ረገጣ፥ ሙስና እና በስልጣን መባለግ እንደልማትም የሚቆጠርበት ልዩ ቀጠና ነው።

የአካባቢው ሰላማዊ ዜጎች ከመንደር የጎበዝ አለቃ እስከ ማዕከላዊ መንግሥት ሹማምንት የሚፈፅሙት ርግጫ ከሞት የተረፉት ሀገራቸውን ጥለው ይሰደዳሉ። ለአምባገነኖቹ ገዥዎች ግን ይህም የልማት አካል ተደርጎ ይወሰዳል። ዜጎቻቸውን ከቀዬአቸው እና ሀገራቸው የበረሃና የባህር ሲሳይ ከሆኑት የተረፉት ብሰቆቃ ውስጥ ላለው ወገናቸው የሚመፀውቱት ገንዘብ በምንዛሪ መልክ ለክፉ መሪዎች ኪስ ማደለቢያ እና ጥይት መግዣ ከመዋል አይድንም።

የቀጠናው የገንዘብ ሀብት ኃላፊነት በማይሰማቸው ጨካኝ መሪዎች አማካኝነት ከደሃው ህዝብ ጉሮሮ ተነጥቆ የገዥዎች ቤተሰቦችና ወዳጆቻቸው ከሚንደላቀቁበት የተረፈው ብር በሀብታም ሀገራት ባንኮች ወስዶ መሰወርና ማከማቸት የተለመደ ተግባር ነው። ምክንያቱም ተጠያቂነትና ግልፅነት እንዲሁም የህግ የበላይነት የለምና። በተለይ ርሷን እንደ ነፃ ሀገር ከምትታየውና በዓለም አቀፉ ማኅበረስብ የሶማሊያ ፌደራል ግዛት አካል ተደርጋ ከምትቆጠረው ሶማሌ ላንድ በስተቀር ሁሉም ገዥዎች ወደ ስልጣን የያዙት በጦር መሳሪያ አመፅ የቀድሞ ገዥዎችን ገልብጠው ነው አሊያም በውጭ ኃይሎች ድጋፍ ነው። ለዚህም ይመስላል ራሳቸው ከዴሞክራሲ ጋር የየዕለት ተግባራቸው ተራርቆ ስሙን ሲደጋግሙ የሚውሉት። ለዜጎቻቸውም የተስፋ ዳቦን ከመመገብ በተጨማሪ የዕለት ጉርስ የሚቀመስ በሚናፍቅ ዜጎቻቸው ስም ሳይቀር እየለመኑ ልማት በሚዲያ የሚሰራጭ ተስፋ የሚመግቡም አሉ። ግን ምን ዋጋ አለው። ሁሉን ነገር መደበቅና ዋሽቶ ማሳመን አይቻል ነገር።

በኢትዮጵያ ዶ/ር አብይ አህመድ መጋቢት 2010 ዓ ም የጠቅላይ ሚኒስተርነትን መንበር ከያዙ በኋላ ከወትሮ በተለየ መልኩ ብሩህ ተስፋ ይታይባታል። ለዓመታት ያለበደላቸው በሰቆቃ ስር የነበሩ አብዛኛው የፖለቲካ እስረኞች ከስር ነፃ እንዲወጡ ተደርጓል። ዋነኛ የአፈና እና የመጨቆኛ ተቋማትና ዋነኛ ተዋናይ ግለሰቦች ከቦታቸው እንዲነሱ ተደርጓል። በጎ የሆኑ የተለያዩ ማሻሻያዎች ተደርገዋል፤ እየተደረጉም ነው። ለዚህም ይመስላል ለአስርት ዓመታት ሰላምና ዴሞክራሲን ይናፍቅ የነበረ ህዝብ በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይን ጨምሮ በተለያዩ የሀገሪቱ ከተሞች የድጋፍ ሰልፉን ችሮታል። ይሁን እንጂ አስታዋሽ ያጡ እና ሚዲያ ያላወቃቸው የፖለቲካ እስረኞች አሁንም በትግራይና እና በተለያዩ አካባቢ ወህኒ ቤቶች አሉ። ሌሎች ማሻሻያዎች ይጠበቃሉ። ነገር ግን የአርካ ቀንድን በሚመለከት የዶ/ር አብይ ወደ ሥልጣን መምጣትን ተከትሎ ከሀገር ውስጥ ባልተናንሰ መልኩ በቀጠናው ብሩህ ተስፋ ይታያል። በህዝብ ቁጥር አምስቱ የቀጠናው ሀገሮች ተደምረው ኢትዮጵያን አያህሉም። ስለሆነም የኢትዮጵያ ፖለቲካ ነባራዊ ሁኔታ በቀጠናው ላይ ያለው ሚና ምን ያህል እንደሆነ በቀላሉ ማየት ይቻላል።

Horn of African Map
የአፍሪካ ቀንድ ሀገሮች ካርታ (ፎቶ ዊኪፔዲያ)

ዶ/ር አብይ ሥልጣን በያዙ በአጭር ጊዜ ውስጥ ከደቡብ ሱዳን በስተቀር ሁሉንም የቀጠናውን እና የአካቢውን ሀገሮች በመጎብኘትና ያረበበውን ሌላ የግጭትና የስጋት ፖለቲካ ለማረጋጋት ሞክረዋል። በተለይ ላለፉት 21 ዓመታት በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ያለውን የጦርነትና የግጭት ስጋት ወደ ሰላም መቀየራቸው ለቀጠናው ትልቅ ተስፋ ነው። በጎረቤት ደቡብ ሱዳን ውስጥ ያለውንም የርስ በርስ ግጭትና ስጋት ለማረጋጋትና ለማርገብ የወሰዱት ርምጃም የሚበረታታ ነው። በተለይ ተፋላሚዎቹ ሙሉ ለሙሉ ወደ ሰላም ከመጡ ለዶ/ር አብይም እንደ ሀገር ለኢትዮጵያም ትልቅ ድል ነው።

ነገር ግን በጠቅላይ ሚንስትር አብይ እና በፕሬዘዳንት ኢሳይያስ መካከል እንዲሁም በሌሎች የጎረቤት ሀገሮችም ይሁን በቀጠናው መካከል የሚደረጉ ስምምነት እጅግ በጣም ጥንቃቄና ብስለትን ይጠይቃሉ። ምክንያቱም ቀጠናው ከባለቤቶቹ ሀገራት በተጨማሪ ለዘመናት ለውጭ ጣልቃ ገብ ፖለቲካ ክፍት የነበረ በመሆኑ እና በነበሩ ግጭቶች በፖለቲካውም ይሁን በኢኮኖሚው ተጠቃሚ የነበሩ ሶስተኛ ሀገራት ስላሉ በአንድ ግለሰብ ወይም ሀገር ቅንነትና ተነሳሽነት ብቻ ዘላቂ ሰላም ማምጣት አይቻልም። ለጋራ ሰላም የጋራ ተነሳሽነትና የጋራ ተጠቃሚነት ትልቅ ድርሻ አለው።

ላለፉት ጊዜያት ከልክ ባለፈ ራስ ወዳድ በሆኑ ገዥዎች ፍላጎትና ጥቅም ላይ ብቻ ተወስኖ የነበረው በኢትዮጵያና በመካከለኛው ምሥራቅ ሀገራት መካከል የነበረው ግንኙነትም ከጥርጣሬ ይልቅ ወደ አጋርነት የመሄድ አዝማሚያ ይታይበታል። ይህ የሚበረታታና ጥሩ ጅምር ነው። ይሁን እንጂ የነ አቶ መለስ ዜናዊ ርካሽ የግል ጥቅምንና ፍላጎትን ብቻ ማዕከል አድርጎ የነበረው የፖለቲካ ዲፕሎማሲ ግንኙነት ኢትዮጵያ በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ሉዓላዊና ህልውና ሙሉ ለሙሉ በሚባል ደረጃ በሌሎች ሀገሮች መልካም ፈቃድ ያውም 1 ሚሊዮን አካባቢ ህዝብ ባላት ጅቡቲ ላይ ሳይቀር ጥገኛ እንዲሆን ተደርጓል። ይህም ሀገሪቱንም ህዝቡን ከፍተኛ ዋጋ አስከፍሏል። ችግሮቹ ተጠንተው፥ ተለይተውና መፍትሄ ተበጅቶላቸው እርምት ካልተወሰደ ችግሮቹ ተጠናክረው ሊቀጥሉ ይችል ይሆናል። ምክንያቱም የኢትዮጵያ ህዝብ እጅግ በሚያስገርም አሀዝ እየጨመረ ሲሆን፤ የገበያ ፍላጎቱም የዛን ያህል ይጨምራል። ለዚህም ተመጣጣኝ አቅርቦት የሚያስፈልግ ሲሆን፤ ከሀገር ውስጥ ምርት በተጨማሪ ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በተመጣጣኝ ዋጋ በፍጥነት ለማዳረስና የሀገር ውስጥ ምርትን በነፃነት በውጭ ላሉ ተጠቃሚዎች ለማድረስ መሰረተ ልማት ቁልፍ ድርሻ አለው። በተለይ ነፃ የባህር በር። ምክንያቱም ነፃ የባህር በር ከአንዲት ሀገር ያውም ከባህር 60 ኪሎ ሜትር ቤቻ የምትርቅ ወደብ አልባ ሆና የምትቀጥል ሀገር ከሉዓላዊነቷ በተጨማሪ ኢኮኖሚው ላይ ትልቅ ፈተና ይጋርዳል። ለምሳሌ ፈጣን የንግድ እንቅስቃሴ፥ ፍትሃዊ የንግድ ቁጥጥር ስርዓትና ተጠቃሚነት፥ የሸማቹ ደህንነት እና የአቅርቦት ተጠያቂነትና ግልፅነት ላይ ትልቅ ጫና አለው። ይሄ የተለያዩ አዋጭና ዘላቂ አማራጮችን አይቶ መፍትሄ ካልተወሰደ አሁን ያለው ግን ደግሞ ትኩረት ያልተሰጠው ችግር ከህዝብ ቁጥርና ፍላጎት ጋር እየተባባሰ የሚሄድ በመሆኑ ለቀጠናው ሰላምና መረጋጋት የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት በጥሞና ማሰብ አለባቸው።

ስለሆነም ኢትዮጵያ የራሷን ብሔራዊና ታሪካዊ መብትና ጥቅሟን እስካላስጠበቀች ድረስ አሁን ያለው ሰላም መልካም ቢሆንም ዘላቂ የመሆን ዕድሉ ግን አጠራጣሪ ነው። ለዚህም ዋነኛ ምክንያት ያለህዝብ ፍላጎትና ፈቃድ ታሪካዊ የባህር በር ባለቤትነት ጉዳይ እጅግ አንገብጋቢና ፈታኝ ሲሆን፤ በዶ/ር አብይ አስተዳደር ወደ ፊት ምን እንደታሰበ እስካሁን ግልፅ የሆነ ነገር ባለመኖሩ፤ ነገስ የሚል ጥያቄን ያጭራል። ሌላው መዘንጋት የሌለበት ጉዳይ ቢኖር በሀገራቱ መካከል ያለውን ሰላም ወደ ዘላቂ ደረጃ የማሸጋገር ዕድሉ በመሪዎች መልካም ፈቃድ ብቻ የሚወሰን ሳይሆን በእያንዳንዱ ሀገር ብሔራዊ ጥቅምና ፍላጎትም ጭምር በመሆኑ አሁን ያለውን ሰላም ምሉዕ አያደርገውም።

በርግጥ የአብይ አንድ ጥሩ ጅምር አለ። እሱም ቀጠናውን በኢኮኖሚና በመሰረተ ልማት ማስተሳሰር። ይህ ለጋራ ተጠቃሚነት እጅግ በጣም ጥሩ ሲሆን፤ ከዚህ ቀደም የነበረውን የርስ በርስ ጥርጣሬ አጥፍቶ ያለውን ሰላም ወደተሻለ ምዕራፍ ሊያሸጋግረው ይችላል። ከዚህ በተጨማሪ በኢኮኖሚው መስክ ሁሉም የቀጠናው ሀገራት በሌሎች ሀገሮች መልካም ፈቃድ ልግስና እና ብድር ጥገኛ በመሆናቸው በቅድሚያ ለፖለቲካው ነፃነት የኢኮኖሚ ደረጃዎቻቸውን በፈጣን ሁኔታ ማሻሻልና መቀየር አለባቸው።

አንዲት ሉዓላዊ ሀገር በርካታ ብድሮችንም ይሁን ርዳታዎችን ከአንድ የተወሰኑ ሀገራት ወይም ተቋማት ወይም የፖለቲካ አጋር ላይ ጥገኛ ከመሆን መላቀቅና አማራጮችን መጠቀም በራስ አስቦ ለመወስን ጉልበት ይሆናል። አለበለዚያ ኢኮኖሚው፥ የሀገር ውስጥ በጀት እና ትብብሩ በሶስተኛው ወገን ላይ ጥገኛ በሆነበት ሁኔታ በራስ ፈቃድ ብቻ ሰላምን አስፍኖ ዘላቂ ማድረግ እጅግ አስቸጋሪና ፈታኝ ነው። ይሄ ለኢትዮጵያም ሆነ ለቀሪዎቹ የቀጠናው ሀገራት ይሰራል። ምክንያቱም ብቻህን ደሴት ሆነህ እስካልኖርክ ድረስ፥ የኢኮኖሚ ነፃነት እስካላረጋገጥክ ድረስ የቱንም ያህል ቅን እና መልካም ሆነህ የፖለቲካ ነፃነት ለማረጋገጥ ብትሞከር ጊዜያዊ ካልሆነ በቀር ከጎረቤት ሀገሮች የሚኖረውን ግንኙነት በሌላ ሶስተኛ ወገን መፈተኑ የማይቀር ነው።

ኢትዮጵያ ያላትን ታሪካዊ ዳራ፥ የህዝብ ብዛት፥ የገበያ ፍላጎትና የፖለቲካ ሚናዋን ታሳቢ በማድረግ ቀጠናዋን በተለያየ አቅጣጫ መመልከትና መመርመር ይጠበቅባታል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይም አንዱና ዋነኛ የአስተዳደራቸው ፈተና ሊሆን የሚችለውም በቀጠናው ያለው የገዥዎች ስግብግብነት እና አምባገነንነት በተጨማሪ የሶስተኛ ወገን ጥቅምና ፍላጎት በቀጠናው ፖለቲካና ማኀበራዊ መስተጋብር ያለውን ሚና መለይት፥ መፍትሄውንም በብዙ አቅጣጫ መቃኘት፤ ለሚወስዷቸው ርምጃዎችም ጥንቃቄ በማድረግ ነገ ሊያስከትል የሚችለውንም ነገር ታሳቢ ማድረግ አለባቸው።

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ ወደ ሥልጣን ከመጡ ጊዜ ጀምሮ በሀገር ውስጥ እየወሰዷቸው ካሉ በጎ ርምጃዎችና ማሻሻያዎች በተጨማሪ በቀጠናው ላይ የወሰዱት ፈጣን ርምጃ ይበል የሚያሰኝ ነው። የሚመሩትን ሀገርና ህዝብ እንዲሁም ታሪክ በሚመጥን መልኩ የወሰዷቸው ርምጃዎች ጥሩዎች ናቸው። ነገር ግን ከኤርትራ የተደረጉ ስምምነቶች ምንም እንኳ በግልፅ የታወቁ ነገሮች ባይኖሩም በኢኮኖሚውና በፀጥታ መስክ ያለውን ግንኙነት ከወዲሁ ፈር ማስያዝ ይጠበቅባቸዋል። ለምሳሌ በሁለቱ ሀገራት መካከል ለሁለት አስርት ዓመታት የነበረው ውጥረት ከረገበ በኋላ ከርስ በርስ ማኅበራዊ ግንኙነት በተጨማሪ በቅርቡ የርስ በርስ ንግድ ልውውጥ ተጀምሯል። በጎ ጅምር ነው። ነገር ግን በሁላቱ ሀገራት መካከል ያለው የገንዘብ አጠቃቀምና የምንዛሪ ተመን በግልፅ መታወቅና መነገር አለበት።

የወደብ አገልግሎትን በሚመለከት ከጅቡቲ ጋር እንደነበረው ፤ ለዜጎች ኑሮና የውጭ ምርት አቅርቦት ዋጋ መናር አንዱ ምክንያት እንደሆነው ልክ እንደ ጅቡቲ ወደብ ኪራይ ነው ወይስ በጋራ ማልማት አሊያም በሰጥቶ መቀበል መርህ ኢትዮጵያን ከዛሬ 27 ዓመታት በፊት እንደነበረው ሀገሪቱን የባህር በር ባለቤት ባደረገ መልኩ? በኪራይ ከሆነስ ለምን ያህል ጊዜ በምን ያህል ዋጋ? የወደብ መሰረተ ልማትና አገልግሎት ዘረፍ አጠቃቀም ጉዳይስ በምን ዓይነት ስምምነት ተካቷል? በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው የመሰረተ ልማት ግንባታ በተለይም መደበኛ የየብስ መንገድ፥ የባቡር ትራንስፖርትና ሀዲድ ግንባታ፥ መብራት፥ ሎጅስቲክ፥ የፀጥታ ጉዳይ (በተለይ ወታደራዊ እንቅስቃሴ፥ የባህርና የአየር ኃይል) ለኢትዮጵያ የንግድ እንቅስቃሴና ለአካባቢው የፀጥታ ደህንነት አጠባበቅ ጉዳይ፥ ሌላ ሁለተኛ ወይም ሶስተኛ አካል የወደብ አገልግሎት አልሚና ተጠቃሚ ቢመጣ የኢትዮጵያ የሚኖራት ሚና እና የምትስተናገድበት አግባብ ፥… የመሳሰሉ ጉዳዮች በግልፅ ስምምነት ላይ ተደርሶ ለተጠቃሚው ህዝብ ይፋ መደረግ አለበት።

በሁለት ተራ ግለሰቦች አለመግባባት ወይም የጥቅም ሽኩቻ ግጭት ሀገራቱን ሊያቃቅር እንዳይችል መደረግ ያለባቸው ጥንቃቄዎች ከወዲሁ መታየት አለባቸው። የሚደረጉ ስምምነቶች ምንም እንኳ ዶ/ር አብይ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅምና ፍላጎትን ለሌላ አካል አሳልፎ በመስጠት ይደራደራሉ ተብሎ ባይታሰብም በፖለቲካ በተለይ በዲፕሎማሲው የአንድ መሪ ወይም ግለሰብ ቅንነት ብቻውን ሰላምን ማስፈን ጉልበት ቢኖረውም በሀገራት መካከል ቅንነትና በየዋህነት የሚደረጉ ስምምነቶች ከጥቅማቸው ይልቅ ጉዳታቸው ያመዝናል። ምክንያቱም በፖለቲካም ይሁን በተፈጥሮ አስገዳጅ ሁኔታ የመሪዎች መለዋወጥ አሊያም ከነፍስ ወከፍ ገቢ ጋር ያልተመጣጠነ የህዝብ ብዛትና ፍላጎት ባልተጠበቀ ጊዜ ሁነቶችን የመለወጥ ባህርይ ስላላቸው ቢቻል የሚፈፀሙ ስምምነቶች ዘላቂ ሰላም የሚያስገኙ ቢሆኑ መልካም፤ የውል ስምምነቶች ግን ከአስር ዓመት ባይዘሉ ይመከራል። ምክንያቱም በሁለት ሀገሮች መካከል የሚደረጉ ስምምነቶች ዓለም አቀፍ ሰነድ ሆነው የሚቆዩ በመሆናቸው፥የአካባቢና የሀገር ውስጥ ፖለቲካና ነባራዊ ሁኔታ ሲቀያየር አማራጭ እይታዎች ሊለያዩ ስለሚችሉ አሳሪ መሆን የለባቸውም።

ሌላው ኢህአዴግ ለመቀበል ከወሰነውና አቶ መለስና ስዩም መስፍን በስልጣን ላይ በነበሩበት ጊዜ ፈርመው ካረጋገጡት የአልጀርስ ስምምነት ተፈፃሚ ከማድረግ በስተቀር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይም ሆነ በአስተዳደራቸው ስር ያሉ አካላት የቀድሞ ስምምነቶችና ውሎች ካሉ ተገቢው ምክክር፥ ምርመራና ጥንቃቄ ሳይደረግበት ማፅደቅም ሆነ መስማማት የለባቸውም። ይህ ለሁለቱ ሀገራት ብቻ ሳይሆን ለቀጠናው ሰላምም የራሱ ድርሻ ይኖረዋል።

ከቀጠናው አዋሳኝ አረብ ሀገራት ጋር እየታዩ ያሉ ጥሩ የሚመስሉ መግባባቶች ይበረታታሉ። ይሁን እንጂ ከሌሎች ሀገሮች በተለየ መልኩ ከአረብ ሀገራት ጋር የሚደረግ ወዳጅነትና አጋርነት በጥንቃቄ መታየት አለበት። ምክንያቱም ሁሉም ነዳጅ አምራጅ የቀጠናው አረብ ሀገራት በኢኢኮኖሚ ነፃ ቢመስሉም በፖለቲካውና በፀጥታ ጉዳይ ሌላ ሁለተኛ ወገን ላይ ጥገና የሆኑ ስለሆነ ከእነሱ ፍላጎት ውጭም ሊሆን በሚችል መልኩ በየጊዜው ያልተጠበቁ ተለዋዋጭ ባህርዮች ይታያሉ።

በተለይ የአረብ ሀገራት ዴሞኬርሲ አልባ መሆናቸው ብቻ ሳይሆን የሀገራቸው ኢኮኖሚም በገዥዎችና ቤተሰቦቻቸው እጅ የተከማቸ፥ የፀጥታ ጉዳዮቻቸውም ምንም እንኳ ጠንካራ ቢሆንም ከብሔራዊ ይልቅ በገዥዎች ፍላጎትና ተክለ ቁመና ላይ የተገነባ በመሆኑ እነሱ ያለ እንቅስቃሴ የአፍሪካ ቀንድ ጋር ቀጥተኛ ትስስር ይኖረዋል። ምክንያቱም በባህል እንዲሁም በተለያዩ ማኅበራዊ ጉዳይ ላይ የአፍሪካ ቀንድ ሀገሮች ከአረብ ሀገራት ጋር የሚጋሩት ነገር ስላለ እዛ የሚፈጠረው ችግር ከራሳቸው አልፎ የአጋር ሀገሮችንም ሰላም የማናጋት አቅም አለው። ለምሳሌ አሜሪካ 66 % የኃይል አቅርቦት በተለይም ነዳጅ፥ የተፈጥሮ ጋዝና የድንጋይ ከሰል የአሪካ ቀንድ አጎራባች የሆኑ የአረብ ሀገራት ላይ ጥገኛ ስትሆን፤ እነሱም ዋነኛ የውጭ ምንዛሪ፥ የምግብ አቅርቦት ንግድ፥ የጦር መሳሪያ ፥ መሰረተ ልማት ቴክኖሎጂ አገልግሎትና አቅርቦት በዋነኝነት አሜሪካና ሸሪኮቿ ላይ ጥገኞች ናቸው። ርስ በርስ ያላቸው ወዳጅነትም ቢሆን አንዱ ያኩረፈ ቀን ቀጠናውን ማመስ የተለመደ ተግባራቸው ነው። ለምሳሌ የአሁኗን የመንን እንዲሁም ከኳታር ጋር ያላቸውን ግንኙነት ማየት ይቻላል። ስለዚህ አንዱ አጋር ጋር የአደጋ ወይም ችግር ዝናብ ቢያካፋ በኢኮኖሚ የደከሙ ሌሎች ሶስተኛ አጋር ሀገሮችን የሚገጥማቸው የችግር ካፊያ ሳይሆን ጎርፍ ነው። ስለዚህ ከበጎ ርምጃው ጎን ለጎን ጥንቃቄዎችም በደንብ መታየት አለባቸው።

በአጠቃላይ ኢትዮጵያ የምታደርጋቸው ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎችና ርምጃዎች በቀጠናው ላይ ትልቅ ተፅኖ አለው። ሰላሟና ደህንነቷ ከራሷ በተጨማሪ ቀጠናው ላይ የሚኖራት ሚና ቀላል ግምት የሚሰጠው አይደለም። ስለሆነም የቀጠናውን ህዝብ ብዛት 59 በመቶ ያህል የያዘች ሀገር መሪ የሆኑት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይና አስተዳደራቸው እየወሰዱት ያሉት ርምጃና ስምምነቶች ቀጠናውንም ታሳቢ ያደረገ መሆን ይኖርበታል። እየወሰዷቸው ካሉ በጎ ርምጃዎች በተጨማሪ በቀጠናውም ሆነ በሌላው ዓለም አቀፍ የፖለቲካው መድረክ ኢትዮጵያ የነበራትን ተሰሚነትና ቦታ እንድትይዝ የሀገር ውስጥ የፖለቲካ መረጋጋት፥ የህግ የበላይነትና የፀጥታ ጉዳይ ሳይዘነጋ ማለት ነው።

በተለይ በአንድ ሀገር ሁለት መንግሥት አሉ ብለው የሚፎክሩትን፥ የመንጋ ፍርድ ሰጪና ትጥቃቸውን አንግበው ሰላማዊ ዜጎች መሃል እየተንቀሳቀሱ የሚያውኩ “ተፎካካሪ” የፖለቲካ ኃይሎች ከወዲሁ በቃችሁ ተብለው እንዲታረሙ መደረግ አለበት። በአንድ ሀገር ሁለት እና ከዚያ በላይ ማዕከላዊ መንግሥት የጦር ሰራዊት የለም ሊኖርም አይችልም። ትንንሽ ተብለው በቸልታ አሊያም በየዋህነት የሚታለፉ ነገሮች በሌላው ወገን እንደ ጅልነትና አላዋቂነት ተቆጥሮ ለሀገርም ለህዝብም ጥቁር ጠባሳ የሚጥል አደጋ እንዳያስከትል ለቀጠናው ሰላም ኢትዮጵያ ቤቷን ማፅዳት ግድ ይላታል። በመጨረሿም ለማንኛውም የሀገር ውስጥ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴም የጦር መሳሪያና የሁለተኛ አካል ወይም ሀገር የፋይናንስ ድጋፍ፥ ዝውውርና ጣልቃ ገብነት ከእንግዲህ እንዳይኖር የፀጥታው ዘርፍ ከመንደር ባለፈ ሀገሪቷንና ቀጠናውን በበቂ ሁኔታ የተረዳ ፥ በቴክኖሎጂ የታገዘና ከነበረው ኋላቀር የገዥዎችን ፍላጎትና ጥቅም ታሳቢ ያደረገ መዋቅር በአዲስ መልክ ተደራጅቶ ብሔራዊ መልክ የያዘ የፀጥታ ኃይል መገንባትና ማሰማራትም ቅድሚያ ሊሰጡ ከሚገቡ አብይ ጉዳዮች አንዱ ተደርጎ ቢወሰድ ለሚታሰበው ሰላም ጉልህ አስተዋፅዖ ይኖረዋል።

Advertisements

የኢትዮጵያዊው የህዋ እና ስነፈለክ ተመራማሪ ዶክተር ለገሰ ወትሮ ከዚህ ዓለም በህይወት ተለዩ

ኢትዮጵያዊው የህዋና ስነፈለክ መምህር እና ተመራማሪ ዶክተር ለገሰ ወትሮ እርፉ። ዶ/ር ለገሰ ሚያዝያ 19 ቅን 2009 ዓ.ም. አዲስ አበባ በልጃቸው መኖሪያ ቤት ሳሉ በ67 ዓመታቸው በድንገት ህይወታችው አልፏል። መረጃዎች እንደሚያመለክቱት ከሆነ የሞታቸው ምክንያት ከዚህ ቀደም የነበረባቸው የልብ ድካም ህመም እንደሆነ ታውቋል። የቀብር ስነ ስርዓታቸውም በአዲስ አበባ ጳውሎስ ወጴጥሮስ ቤተክርስቲያን ተፈፅሟል።

Dr. Legese Wetro

ዶ/ር ለገሰ ወትሮ በቀድሞ አርሲ ክፍለ ሀገር አርሲ ነጌሌ ስሬ ከተማ የተወለዱ ሲሆን፥ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታችውንም በትውልድ ከተማችው በማጠናቀቅ፥ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታችውን ደግሞ በአሰላ እና በአዲስ አበባ በዕደማርያም ትምህርት ቤት እጠናቀዋል። በመቀጠልም ከአሁኑ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በፊዚክስ የመጀመሪያ እና የሁለተኛ ድግሪያቸውን ያገኙ ሲሆን፥ በተጨማሪ ከእንግሊዙ ሼፊልድ ዩኒቨርስቲ በፊዚክስ ሁለተኛ ዲግሪያቸውን አግኝተዋል።

የዶክተሬት ዴጌሪያቸውንም በፊዚክስ ስነ ፈለክና ህዋ ሳይንስ ትምህርት መስክ ከአሜሪካ ዩኒቨርስቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ ያገኙ ሲሆን፥ ህይወታቸው እስካለፈ ድረስ በምድብኛ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ መምህር በመሆን ሲያገለግሉ የነበረ ሲሆን፥ በተጋባዥ መምህርነትም በተለያዩ የዓለም ሀገራትም ያስተምሩ እንደነበር ይታወቃል።

ዶ/ሩ ከመምህርነት በተጨማሪ በፊዚክስ የስነ ፈለክና ህዋ ሳይንስ ንድፈ ሀሳብ ሳይንቲስት ሲሆን በዘርፉ ለዓለም ባበረከቱት አስተዋፅዖ እ አ አ በ2011 በአሜሪካ በተደረገ ሽልማት “ምርጥ የዓመቱ ሰው” በሚልም የተሸለሙ ኢትዮጵያዊ አፍሪካዊ ምሁር ነበሩ። ይህ በእንዲህ እንዳለ የኢትዮጵያ ስነፈ ለክና ህዋ ሳይንስ ማኅበርን በመመስረትና መሪ በመሆን ከማገሌገላቸው በተጨማሪ የአፍሪካ ስነ ፈለክና ህዋ ሳይንስ ማኅበር መስራች አባል እንዲሁም የዓለም አቀፉ የስነ ፈልክና ህዋ ሳይንስ አባልና የአመራር ቦርድ አባል በመሆን ማገልገላቸው ታውቋል።

በተለይ በኢትዮጵያ የፊዚክስ ፥ ስነ ፈለክና ህዋ ሳይንስን ለመጀመሪያ ጊዜ በሬዲዮና በመፅሔቶች በማቅረብና በመተንተን በሰፊው ይታወቃሉ። የተለያዩ የጥናትና ምርምር ስራዎቻቸውንም በተለያዩ ዓለም አቀፍ የጥናት ማዕከላት በማሳተም ለዓለም እንዲዳረስ ማድረጋቸውም ይታወቃል።

ኢትዮጵያ- የአማራ ህዝብ የመብት ጥያቄና ( #AmharaProtests) በመንግስት የተወሰደው የኃይል እርምጃ

በአማራ የተቃውሞ ድምጽ በሚያሰሙ ዜጎች ላይ የሚደርሰው የመብት ጥሰት ግድያ፣ የእስርና ደብዛ መጥፋት መጠኑ ይለያይ እንጂ አሁንም እንደቀጠለ ነው፡፡ በተለይም አስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ተከትሎ አሁንም ድረስ በጎንደር፣ በባህር ዳርና በምዕራብ ጎጃም ዞኖች ዜጎችን በገፍ የማሰሩ እርምጃ ቀጥሏል፡፡

nigist-yirga-gonder-on-public-protest

ወጣት ንግስት ይርጋ  በጎንደር ህዝባዊ ተቃውሞ ላይ

በተቃውሞ ሰልፎች የተሳተፉ ወጣቶችን በተለያዩ ፖሊስ ጣቢያዎች በገፍ ማሰሩ ተቃውሞዎች በበረቱባቸው ከተሞች ከፍተኛ ነው ፡፡ ለምሳሌ በጎንደር ከተማ በሚገኙ 1ኛ፣ 2ኛ፣ 3ኛ፣ 4ኛ፣ 5ኛ እና 6ኛ ፖሊስ ጣቢያዎች በጠባብ ክፍሎች ውስጥ በአንድ ጣቢያ በአማካይ እስከ 140 ሰዎች እንደሚታሰሩ ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡

ጎንደር ከተማ ውስጥ 5ኛ ፖሊስ ጣቢያ ለሁለት ሳምንታት ታስሮ የነበረ ወጣት ደረጀ ጌቱ (ስሙ የተቀየረ) እንደሚናገረው በጣቢያው ውስጥ አብረውት ታስረው የነበሩት አብዛኞቹ ሰላማዊ የተቃውሞ ሰልፍ ላይ መሳተፋችሁ በፎቶ ተረጋግጧል በሚል ለእስር ተዳርገው የነበሩ ናቸው፡፡

በተመሳሳይ በባህር ዳር ከተማ በሚገኙ ፖሊስ ጣቢያዎች እንዲሁ በከተማዋ ተደርጎ በነበረው ሰላማዊ ሰልፍ ወቅት በተሳተፉ ወጣቶች በገፍ እየታሰሩ ነው፡፡ እነዚህ ወጣቶች አንዳንዶቹ በአጭር ጊዜ ሲታሰሩ እና ሲፈቱ ሌሎች ደግሞ በተደጋጋሚ መታርና መፈተታ እንደሚገጥማቸው ማየት ተችሏል፡፡
በእነዚህ ፖሊስ ጣቢያዎች የሚታሰሩትን ማን እንደታሰረና፣ የት እንደታሰረ ቤተሰብና ዘመድ የማወቅ እድል ቢኖረውም ሌሎች የት እንደታሰሩ ሳይታወቅ ለቀናት፣ ለሳምንታትና ለወራትም የሚከርሙ መኖራቸውም ታውቋል፡፡ እነዚህ የእስር ስፍራዎች በይፋ የማይታወቁና በተቃውሞ እንቅስቃሴው እጃቸው በሰፊው አለበት በሚል መንግስት የጠረጠራቸውን “የሚመረምርባቸው” ናቸው፡፡

ከእነዚህ ድብቅ የእስር ቦታዎች መካከል ለምሳሌ ባህር ዳር አባይ ማዶ ከብአዴን ጽ/ቤት ጀርባ የሚገኝ ቀድሞ የመሳሪያ መጋዘን የነበረ ስፍራ ይገኝበታል፡፡ በዚህ ቦታ የሚታጎሩ ወጣቶችን ቤተሰቦቻቸው ለመጠየቅም ሆነ በዚያ ስፍራ ስለመኖር አለመኖራቸው ለማወቅ እንደማይችሉ ታስረው የተፈቱና፣ ታስረው እንደነበርም እንዳይናገሩ ማስፈራሪያ ደርሷቸው የወጡ ይመሰክራሉ፡፡ አበበ አስረስ (ስሙ የተቀየረ) በዚህ ድብቅ የእስር ቦታ ለ17 ቀናት ሲሰቃይ ቆይቶ መለቀቁን ይናገራል፡፡

‹‹ቦታው የሆነ መጋዘን ነገር ነው፤ ሰፊ አዳራሽ ነው፡፡ በዚህ አዳራሽ ውስጥ በጣም ብዙ ሰዎች አብረውኝ ታስረው ነበር፡፡ የእስራችን ምክንያት ብለው የነገሩን ባህር ዳር ነሐሴ 01/2008 ዓ.ም በነበረው ሰላማዊ ሰልፍ ወቅት ሰልፉን አደራጅታችኋል የሚል ነው፡፡ በእስራችን ጊዜ ቤተሰቦቻችን አንድም ቀን አላገኙንም፡፡ በኋላ ብዙዎችን ወደ ብርሸለቆ ሲወስዷቸው እኔን ድጋሜ ሰልፍ ላይ ካገኘንህ እንገድልሃለን ብለው ዝተውብኝ የሆነ ወረቀት ላይ አስፈርመው ለቀውኛል፡፡ ማታ ላይ ነው በመኪና ከሌሎች ሦስት ልጆች ጋር ጥለውኝ የሄዱት›› ሲል ያስታውሳል አበበ፡፡

አበበ አስረስ ከድብቅ እስር ቤቱ መፈታቱን ተከትሎ ዘመድ ለመጠየቅ በሚል ከአካባቢው ዞር ለማለት አስቦ የቤተሰቦቹን ምክር ተቀብሎ ወደ አዲስ አበባ ዘመድ ጋር ሳምንታትን አሳልፏል፡፡ ‹‹በጣም ከባድ ጊዜ ነበር እስር ላይ ሆኜ ያሳለፍኩት›› የሚለው አበበ፣ ከሳምንታት የአዲስ አበባ ቆይታ በኋላ የገና በዓልን ከቤተሰቦቹ ጋር ለማሳለፍ ወደ ባህር ዳር በተመለሰበት ወቅት፣ ‹‹የት ጠፍተህ ከርመህ እንደመጣህ እናውቃለን!›› በሚል በድጋሜ ለእስር እንደተዳረገ ታውቋል፡፡

በድብቅ እስር ቤቶችም ሆነ በፖሊስ ጣቢያዎች የሚታሰሩ ሰዎች የከፋ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንደሚፈጸም ለማረጋገጥ የተቻለ ሲሆን፣ በተለይ ድብደባ በብዙዎቹ ላይ በምርመራ ወቅት የሚፈጸም የሰብአዊ መብት ጥሰት ነው፡፡ በባህር ዳር ከተማ 9ኛ ፖሊስ ጣቢያ የሚታሰሩ የፖለቲካ እስረኞች በምርመራ ወቅት ጥፍርን እስከመንቀል የሚደርስ ኢ-ሰብዓዊ የሆነ ድርጊት ይፈጸምባቸዋል፡፡

ብዙዎች በፖሊስ ጣቢያ ለሳምንታት እንዲቆዩ ከተደረገ በኋላ ወደ ብርሸለቆ የወታደራዊ ማሰልጠኛ ተቋም ለ‹ተሃድሶ ስልጠኛ› ተግዘዋል፡፡ በማሰልጠኛ ተቋሙ በሚኖራቸው ቆይታም ቢሆን ተመሳሳይ፣ አንዳንዴም የከፋ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ይፈጸምባቸዋል፡፡ (በተሃድሶ ማሰልጠኛ ስፍራዎች ስለሚፈጸም የሰብዓዊ መብት ጥሰት የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ፕሮጀክት በቅርቡ ለማሳያነት ይፋ ያደረገውን ሪፖርት መመልከት ይቻላል፡፡)
በአማራ ክልል የተቀሰቀሰውን ህዝባዊ ተቃውሞ ተከትሎ መንግስት በዋናነት ቀድሞውንም በሰላማዊና ህጋዊ መንገድ በሚታገሉ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት ላይ ያነጣጠረ የእስር እርምጃ ሲወስድ ታይቷል፡፡

የኢትዮጵያ መንግስት ‹የጸረ-ሽብር ግብረ-ኃይል› በሽብር ጠርጥሬያቸዋለሁ በሚል 2008 ዓ.ም ሐምሌ ወር መግቢያ ላይ በጎንደር በነበሩ የወልቃይት አማራ ማንነት ጠያቂ የህዝብ ተወካይ (ኮሚቴ) አባላትን ለማሰር በተደረገ እንቅስቃሴ በሁዋላ በአማራ ክልል የተለያዩ ዞኖች ህዝባዊ ተቃውሞዎች በተደጋጋሚ መከሰታቸው ይታወሳል፡፡ የህዝባዊ ተቃውሞዎቹም መነሻ ከመስፋፋታቸው በፊት ጎንደር ላይ ብዙ ነዋሪዎች የተሳተፉበት ትልቅ እና ሰላማዊ ሰልፍም ተካሄዷል፡፡

ከጎንደር በማስከተል በሐምሌ 29 ቀን 2008 ዓ.ም የተከናወነው የባህር ዳር ሰልፍ ግን በተለየ መልኩ በአሳዝኝ ሁኔታ የተጠናቀቀ ነበር፡፡ ሰልፉ ሲጀምር ሰላማዊ የነበር ቢሆንም ዘግይቶ የመንግስት ታጣቂዎች በወሰዱት እርምጃ በአንድ ቀን ብቻ ከ50 በላይ የሚገመቱ ንጹሃን መገደላቸው የሚታወስ ነው፡፡

እስካሁን ባለው መረጃ መሰረት አማራ ክልል ከሚገኙት በአጠቃላይ 11 ዞኖች በስድስቱ ዞኖች የጎላ የተቃውሞ እንቅስቃሴ ተደርጎባቸዋል፡፡ እነዚህም ሰሜን ጎንደር፣ ደቡብ ጎንደር፣ ባህር ዳር ልዩ ዞን፣ አዊ ዞን፣ ምዕራብ ጎጃም እና ምስራቅ ጎጃም ዞኖች ናቸው፡፡ በስድስቱ ዞኖች የሚገኙ አብዛኞቹ የዞንና የወረዳ ከተሞች (አንዳንድ ቦታዎች ላይ ገጠር ቀበሌዎችንም ጨምሮ) መንግስትን የሚቃወሙ ሰላማዊ ሰልፎችንና የቤት ውስጥ አድማዎችን አስተናግደዋል፡፡ የሰሜን ጎንደር ዞን ዋና ከተማና የቱሪስት መናሃሪያዋ ጎንደር ላይ የተጀመረው እንቅስቃሴ፣ ደባርቅ፣ ደብረታቦር፣ መተማ፣ አምባ ጊዮርጊስ፣ ወረታ፣ ስማዳ፣ ጋይንት፣ ባህር ዳር፣ ፍኖተ ሰላም፣ ቡሬ፣ እንጅባራ፣ ዳንግላ፣ ቻግኒ፣ ቲሊሊ፣ ብርሸለቆ፣ ቋሪት፣ ደምበጫ፣ አማኑኤል፣ ደብረ ማርቆስና ሌሎች በርካታ ከተሞችን አዳርሷል፡፡

የኢትዮጵያ መንግስት አድማሱን እያሰፋ የሄደውን የተቃውሞ እንቅስቃሴ ለመግታት የኃይል እርምጃ መውሰዱን በተግባር ከማሳየቱም በላይ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ የመንግስት ጦር ተቃውሞውን ለመግታት ‹ማንኛውንም እርምጃ እንዲወስድ› ማዘዛቸው የሚታወስ ነው፡፡ በዚህም በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ተገድለዋል፡፡ በሺህዎች የሚቆጠሩ ሰዎች እንደ ብርሸለቆ የመሰሉ የጦር ማሰልጠኛዎች ውስጥ ሳይቀር በተለያዩ ቦታዎች ታስረዋል፤ በርካቶች ደግሞ የደረሱበት አልታወቀም፡፡ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ፕሮጀክት ባለፉት ወራት በተደረጉት የአማራ ህዝብ የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች ወቅት ለጊዜው ያሰባሰበው መረጃም ብዙ ዜጎች በመንግስት ኃይሎች እንደተገደሉ ያሳያል፡፡ ከዚህ በታች ያለው ዝርዝር ለጊዜው ተለይተው የታወቁ የሟቾችን ስምና አድራሻ አካትቶ ለማሳያነት የቀረበ ነው፡፡

የተገደሉ ሰዎች ስም አድራሻ
1. ይሻል ከበደ ……………………………ጎንደር
2. ሲሳይ ታከለ ……………………………ጎንደር
3. አበበ ገረመው…………………………ባህር ዳር
4. ተፈሪ ባዬ ………………………………ባህር ዳር
5. እድሜዓለም ዘውዱ ……………………ባህር ዳር
6. አደራጀው ደሳለኝ …………………… ባህር ዳር (ዩኒቨርሲቲ)
7. ይበልጣል…………………………………ደብረ ታቦር
8. ግዛቸው ከተማ …………………………ጎንደር
9. አዳነ አየነው ………………………………ጎንደር
10. ማንደፍሮ አስረስ………………………ባህር ዳር
11. ቁምላቸው ቃሉ …………………………ባህር ዳር
12. አወቀ ጥበቡ ……………………………ፍኖተ ሰላም
13. ሲሳይ ከበደ ……………………………ጎንደር
14. ሰጠኝ …………………………………ጎንደር (የወልቃይት ተወላጅ)
15. እቴነሽ ሽፈራው ……………………ም/ጎጃም፣ ጂጋ
16. እንዳለው መኮነን …………………ጎንድር፣ ጋይንት
17. እሸቴ ……………………………… ባህር ዳር (ቀበሌ 16)
18. ሰለሞን አስቻለ ………………………ባህር ዳር
19. ሙሉቀን ተፈራ ………………………ባህር ዳር
20. አደራጀው ኃይሉ ………………………ባህር ዳር
21. አስማማው በየነ ……………………… ባህር ዳር
22. ታዘበው ጫኔ …………………………ባህር ዳር
23. አስራት ካሳሁን …………………………ባህር ዳር
24. የሺዋስ ወርቁ ……………………………ባህር ዳር
25. ብርሃን አቡሃይ ………………………… ባህር ዳር
26. ሽመልስ ታየ ………………………………ባህር ዳር
27. አዛናው ማሙ …………………………… ባህር ዳር
28. ሲሳይ አማረ ………………………………ባህር ዳር
29. ሞላልኝ አታላይ ………………………… ባህር ዳር
30. መሳፍንት ………………………………………ጎንደር፣ እስቴ
31. እንግዳው ዘሩ ………………………………… ባህር ዳር
32. ዝናው ተሰማ ………………………………… ባህር ዳር
33. ሞገስ ሞላ ………………………………………ባህር ዳር
34. ሞላልኝ ታደሰ …………………………………ባህር ዳር
35. ይታያል ካሴ ………………………………………ባህር ዳር
36. እሸቴ ብርቁ …………………………………… ባህር ዳር
37. ሞገስ………………………………………………ባህር ዳር
38. ገረመው አበባው ………………………………ባህር ዳር
39. ማህሌት…….…………………………………… ባህር ዳር
40. ተስፋየ ብርሃኑ …………………………………ባህር ዳር
41. ፈንታሁን………………………………………… ባህር ዳር
42. ሰጠኝ ካሴ ……………………………………… ባህር ዳር
43. ባበይ ግርማ ………………………………………ባህር ዳር
44. አለበል ዓይናለም ……………………………… ደብረ ማርቆስ
45. አብዮት ዘሪሁን …………………………………ባህር ዳር
46. አበጀ ተዘራ ………………………………………ወረታ
47. ደሞዜ ዘለቀ ……………………………………ወረታ
48. አለበል ሀይማኖት ………………………………ባህር ዳር
49. እስቲበል አስረስ …………………………………አዴት
50. ዓይናዲስ ለዓለም ……………………………… ደብረወርቅ
51. ሽመልስ ወንድሙ ……………………………… ቡሬ
52. ታደሰ ዘመኑ ………………………………………አዴት
53. ሀብታሙ ታምራት ……………………………ባህር ዳር
54. ይበልጣል እውነቱ …………………………ባህር ዳር፣ ጭስ አባይ
55. ይህነው ሽመልስ ………………………………ደብረታቦር
56. በለጠ ካሴ ………………………………………ደብረታቦር
57. አዳነ እንየው ……………………………………ጎንደር፣ ቀበሌ 16
58. አለማየሁ ይበልጣል ……………………………ዳንግላ
59. ያየህ በላቸው …………………………………… ዳንግላ
60. በረከት አለማየሁ …………………………………ዳንግላ
61. ተመስገን ……………………………………………ዳንግላ
62. ቅዱስ ሀብታሙ ………………………………… ባህር ዳር
63. ፍስሃ ጥላሁን ………………………………………ባህር ዳር
64. ሰለሞን ጥበቡ …………………………………… ቻግኒ
65. እስቲበል አስረስ …………………………………አዴት
66. ዘሪሁን ገደብዬ …………………………………ጎንደር
67. ሲሳይ ባብል ………………………………………ጎንደር
68. ባየሁ ጎንደር ………………………………………ጎንደር
69. በለጡ መሃመድ …………………………………አዘዞ፣ ጎንደር
70. እንጀራ ባዬ ………………………………………አዘዞ፣ ጎንደር
71. ወንድም ……………………………………………ጎንደር
72. ግርማቸው ከተማ ………………………… ላይ አርማጭሆ
73. ሊሻን ከበደ ………………………………………አይባ
74. መሌ አይምባ …………………………………… አይባ
75. አዛነው ደሴ ………………………………………አርማጭሆ
76. አራገው መለስ ……………………………………አርማጭሆ
77. ሰጠኝ አድማሱ ……………………………………ደልጊ
78. ታረቀኝ ተሾመ ……………………………………ደልጊ
79. ሄኖክ አታሎ ………………………………………ደልጊ
80. ደሴ ደረሰ …………………………………………ሻውራ
81. ግርማቸው ሞገስ …………………………………ሻውራ
82. ወርቁ ጠቁሳ ………………………………………ሻውራ
83. ማማዬ አንጋው …………………………………ዳንሻ
84. ፈንታ አህመድ ……………………………………ዳንሻ
85. ክንፌ ቸኮል ………………………………………በአከር
86. ሲሳይ ታከለ ……………………………………… አርማጭሆ
87. ማዕረግ ብርሃን …………………………………ደብረታቦር
88. መምህር ተስፋየ ብርሃን ……………… ደብረታቦር ቀበሌ 01
89. ይበልጣል ደሴ ………………………… ደብረታቦር ቀበሌ 01
90. አራጋው መለሰ …………………………… አርማጭሆ
91. አዳነ አያሌው ………………………… አርማጭሆ
92. አያናው ደሴ ………………………… አርማጭሆ
93. ትርፌ አጣናው ……………………… አርማጭሆ
94. መምህር ብርሃኑ አየለ …………… ሰሜን ሸዋ፣ ማጀቴ
95. አብራራው አለማየሁ ………………ደቡብ ጎንደር፣ ስማዳ
96. ተመስገን ሲሳይ …………………… ደቡብ ጎንደር፣ ስማዳ
97. ጋሻው ሲራጅ ……………………… ደቡብ ጎንደር፣ ስማዳ
98. ፈንታ ሞገስ ……………………… ደቡብ ጎንደር፣ ስማዳ
99. ታደለ ያየህ ……………………………ምዕራብ ጎጃም፣ ቡሬ

(*ማስታወሻ፡- መንግስት ህዝባዊ ተቃውሞዎች በበረቱባቸው አካባቢዎች የኢንተርኔትና የስልክ ግንኙነቶችን በሙሉና በከፊል መዝጋቱ በእነዚህ አካባቢዎች ስለተከሰቱ ጉዳዮች መረጃ የማግኘት ስራውን አዳጋች በማድረጉ ይህ ዝርዝር ሁሉንም የመብት ጥሰት የደረሰባቸው ዜጎችን ያሳያል ተብሎ አይጠበቅም፡፡)

*ሌላው ከአማራ ህዝባዊ ተቃውሞ እንቅስቃሴ ጋር በተያያዘ ለእስር ተዳርገው የሽብር ክስ የተመሰረተባቸው
1. ንግስት ይርጋ………የመብት ተሟጋች፣ አድራሻ ሳንጃ ሰሜን ጎንደር…. ቃሊቲ እስር ቤት ታስራ ትገኛለች
2. አለምነው ዋሴ የመኢአድ አባል አድራሻ ጎንደር ቂሊንጦ በእስር ላይ ያለ
3. ቴዎድሮስ ተላይ……….አድራሻ ጎንደር
4. አወቀ አባተ……………….የመኢአድ አባል
5. በላይነህ አለምነህ…የሰማያዊ ፓርቲ አባል፣ አድራሻ ባህር ዳር
6. ያሬድ ግርማ…………………. የመኢአድ አባል
7. አታላይ ዛፌ…የወልቃይት አማራ ማንነት መብት ኮሚቴ አባል

*ክስ ሳይመሰረትባቸው በእስር ላይ የሚገኙ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት
7. ማሩ ዳኛው
8. ቢሆን
9. መልካሙ ታደለ
10. ሲሳይ ታፈረ
11. ወርቁ ጥላሁን
12. ድንቁ
13. ስማቸው ማዘንጊያ
14. እያዩ መጣ
15. ድርሳን ብርሃኔ
16. አንዳርጌ አባይ
17. ዮናስ ሰለሞን
18. መሃመድ ኑርየ
19. መምህር መሃመድ አሊ
20. መንግስቴ ብርሃኔ
21. ጌታነህ ደምሴ
22. ታደለ እንዳልፈራ
23. መምህር ለወየሁ ጌቱ
24. እሸቴ ደረሰ
25. ጌጤ ላሽተው
26. ሰይዒድ እንድሪስ
27. አህመድ በዛብህ
28. ጀማል ኡመር
29. አብደላ መሃመድ
30. አዲሱ ጌታነህ
31. ዘሪሁን እሸቱ
32. ጀማል ይመር
33. አበበ ጥላሁን
34. ተሻገር ወልደሚካኤል
35. እያሱ ሁሴን
36. በላቸው አወቀ
37. ዘውዱ ነጋ
38. ወልደመስቀል ማማየ
*የህዝቡን የመብት ጥያቄ (ህዝባዊ ተቃውሞ) ደግፋችኋል በሚል ከታሰሩት መካከል፡-
39. ገድፍ ጌታነህ……ሰሜን ጎንደር በለሳ ወረዳ
40. ሊቀሊቃውንት እዝራ (ቤተ-ክርስቲያንን ሽፋን አድርገው የህዝቡን ተቃውሞ ይደግፋሉ በሚል የታሰሩ)
41. ቀለመወርቅ ዓለሙ (በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን የጎንደር ሀገረ ስብከት ጳጳስ ኃላፊ)
42. ሂሪያኮስ አበበ…..ጎንደር ከተማ
43. ዶክተር ጋሹ ክንዱ
(ዶክተር ጋሹ ክንዱ የቡሬ ዳሞት ሆስፒታል ሜዲካል ዳሬክተር ናቸው፡፡ ታህሳስ 27 ቀን 2009 ዓ.ም ለገና በዓል ወደ ቤተሰቦቻቸው ባመሩበት ጊዜ ባህር ዳር ከተማ ለእስር ተዳርገው ወደ አዲስ አበባ ማዕከላዊ ወንጀል ምርመራ እንዲዛወሩ ተደርገው በእስር ላይ ይገኛሉ፡፡

ምንጭ፦ ኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ፕሮጀክት (ኢሰመፕ) የተዘጋጀ

የ28ኛው የአፍሪካ ኅብረት የመሪዎች ጉባዔና አዳዲስ ክስተቶች

–  ኢትዮጵያ ከግብፅና ከደቡብ ሱዳን ጋር ያደረገችው ቆይታ
–  ለኅብረቱ ኮሚሽን ሊቀመንበር የተጠበቁት ዕጩ አለመመረጥ
–  የሞሮኮ ከ33 ዓመታት በኋላ ወደ ኅብረቱ መመለስ
–  ዶ/ር ድላሚኒ ዙማ ለደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንትነት መወዳደር

au-2017

የአፍሪካ ኅብረት 28ኛው የመሪዎች ጉባዔ ከሰኞ ጥር 22 ቀን ጀምሮ ለሦስት ቀናት በአዲስ አበባ ሲከናወን፣ ከወትሮ ለየት ያሉ አዳዲስ ክስተቶች ታይተውበታል፡፡ ዋና ዋና ከተባሉት ክስተቶች መካከል ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ፣ ለጉባዔው አዲስ አበባ ከተገኙት የግብፅ ፕሬዚዳንት አቡዱልፈታህ አልሲሲና ከደቡብ ሱዳን ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር ከወትሮው ለየት ባለ ሁኔታ መወያየታቸው አንዱ ነው፡፡

ለአፍሪካ ኅብረት ኮሚሽን ሊቀመንበርነት ይመረጣሉ ተብሎ ትልቅ ተስፋ የተጣለባቸው የኬንያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶ/ር አሚና መሐመድ ወድቀው፣ የቻድ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሙሳ ፋቂ መሐማት መመረጣቸው ሁለተኛው ክስተት ነው፡፡ ሦስተኛው ሞሮኮ እ.ኤ.አ. በ1984 ሯሳን ከቀድሞው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አግልላ ከቆየች ከ33 ዓመታት በኋላ መመለሷ ነው፡፡ አራተኛው ክስተት የኅብረቱን ኮሚሽን ሊቀመንበርነት የሚያስረክቡት ዶ/ር ንኮሳዛና ድላሚኒ ዙማ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ተወዳዳሪ ይሆናሉ መባሉ ነው፡፡

በኢትዮጵያ ውስጥ ካለፈው ዓመት ጀምሮ በተቀሰቀሰው ሕዝባዊ ቁጣ ሳቢያ በተከሰተው ቀውስ ከጀርባ የግብፅ ተቋማት እጅ እንዳለበት በመንግሥት ከተገለጸ በኋላ፣ በሁለቱ አገሮች መካከል የነበረው ግንኙነት የበለጠ ውጥረት ውስጥ ገብቶ ነበር፡፡ የኢትዮጵያ መንግሥት የግብፅ መንግሥትን በጉዳዩ ላይ ማብራሪያ መጠየቁ ለተፈጠረው ውጥረት በምክንያትነት ተወስቷል፡፡

በ28ኛው የኅብረቱ የመሪዎች ጉባዔ ላይ የተገኙት የግብፅ ፕሬዚዳንት ከጠቅላይ  ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ጋር የነበራቸው ቆይታ ፍሬያማ ነበር ተብሏል፡፡ በተለይ ሁለቱ መሪዎች በጎንዮሽ ባደረጉት ውይይት በተለያዩ ጉዳዮች ላይ መስማማታቸውን አስታውቀዋል፡፡ በኢትዮጵያና በግብፅ መካከል ያለውን የሁለትዮሽ ግንኙነት በማጠናከር መተማመን መፍጠር እንደሚያስፈልግ፣ የአካባቢውን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና የፀጥታ ትብብር በማጠናከር የሁለቱን አገሮች ወንድማማችነት የሚጎዳ ማንኛውንም ዓይነት ድርጊት መቆጣጠርና መገደብ፣ ታላቁ የህዳሴ ግድብን በተመለከተ የኢትዮጵያ፣ የሱዳንና የግብፅ የጋራ ቴክኒክ ኮሚቴ አማካይነት በትብብር የመሥራት አስፈላጊነት፣ በሁለቱ አገሮችና በዓለም አቀፍ ጉዳዮች ላይ በመሪዎችና በተቋማት ደረጃ መረጃ በመለዋወጥ ተከታታይ ምክክሮች ማድረግ፣ የሕዝብ ለሕዝብ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቱን የበለጠ ለማሳደግ፣ የመገናኛ ብዙኃንም ወሳኝ ሚና እንዲጫወቱ መደረግ እንዳለበት ስምምነት ላይ መድረሳቸው ታውቋል፡፡ ኢትዮጵያና ግብፅ ስትራቴጂካያዊ ግንኙነታቸውን የሚጎዱ ማናቸውንም ችግሮች በጋራ ለመከላከል መስማማታቸው ተገልጿል፡፡

የሁለቱ አገሮች መንግሥታት ውጥረት ውስጥ እንዳሉ በሚነገርበት በዚህ ወቅት፣ በዲፕሎማሲያዊ አቀራረብ በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ተነጋግረው መግባባት ላይ መድረሳቸው እንደ አዲስ ክስተት ታይቷል፡፡ በተለይ ደግሞ ሁለቱ መሪዎች በቋሚነት በተለያዩ ጊዜያት በሁለቱ አገሮች ጉብኝት ለማድረግ መስማማታቸው፣ ይህንንም ከወዲሁ ለመጀመር ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም በቅርቡ ግብፅን እንዲጎበኙ በፕሬዚዳንት አልሲሲ ተጋብዘዋል፡፡ በቅርቡ በሳዑዲ ዓረቢያ ከፍተኛ ባለሥልጣን የተመራ ልዑክ የታላቁን የህዳሴ ግድብ መጎብኘቱ በግብፅ መገናኛ ብዙኃን ከመጠን በላይ በመራገቡ፣ የሁለቱን አገሮች ግንኙነት ከድጡ ወደ ማጡ ያደርገዋል ተብሎ መሠጋቱ አይዘነጋም፡፡ አሁን ከሁለቱ መሪዎች የተሰማው የመግባባት መግለጫ ግን ሥጋቱን ረገብ ያደረገው መስሏል፡፡

በኢትዮጵያና በደቡብ ሱዳን መካከል የነበረውን መልካም ግንኙነት ያበላሸዋል የተባለው ሰሞንኛ ክስተት፣ የደቡብ ሱዳን ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር በቅርቡ ወደ ካይሮ አቅንተው ፀረ ኢትዮጵያ ስምምነት አድርገው ተመልሰዋል የሚል ዜና መሰማቱ ነበር፡፡ ለኅብረቱ 28ኛ የመሪዎች ጉባዔ አዲስ አበባ የተገኙት ፕሬዚዳንት ኪር፣ ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ጋር ከተወያዩ በኃላ የተናፈሰውን ወሬ አስተባብለዋል፡፡ ሁለቱን አገሮች በተመለከተ ማንኛውም ዓይነት ወሬ ቢናፈስ ተቀራርበው ለመነጋገር ምንም አያዳግታቸውም ካሉ በኋላ፣ ‹‹ግንኙነታችን ግን ተጠናክሮ ይቀጥላል፤›› ብለዋል፡፡ ‹‹በመሠረተ ቢስ ወሬ ምክንያት ግንኙነታችን እንዲጎዳ አንፈልግም፤›› ሲሉም አክለዋል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ፕሬዚዳንት ኪር ኢትዮጵያን በቅርቡ እንዲጎበኙ የጋበዙ ሲሆን፣ ፕሬዚዳንቱም ግብዣውን በደስታ መቀበላቸውን ገልጸዋል፡፡ በንግድና ኢንቨስትመንት በመሠረተ ልማት፣ በሰላምና ፀጥታ ጉዳዮች ላይ በጋራ ለመሥራት መስማማታቸውን ሁለቱ መሪዎች ይፋ አድርገዋል፡፡

ደቡብ አፍሪካዊቷ ዶ/ር ንኮሳዛና ድላሚኒ ዙማን በአዲስ ተመራጭ ለመተካት በተካሄደው ምርጫ ያልተጠበቀ ውጤት ተገኝቷል፡፡ ለአፍሪካ ኅብረት ኮሚሽን ሊቀመንበርነት የተወዳደሩት ኬንያዊቷ ዶ/ር አሚና መሐመድ፣ ቦትስዋናዊቷ ፔሎኖሚ ቬንሰን ሞታይ፣ ቻዳዊው ሙሳ ፋቂ መሐማት፣ ኢኳቲሪያል ጊኒው አጋፒቶ ምባ ሞካይና ሴኔጋላዊው አብዱላዩ ባዚላይ ነበሩ፡፡ ከዕጩ ተወዳዳሪዎቹ መካከል ከፍተኛ ግምት የተሰጠው ለኬንያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አሚና መሐመድ ቢሆንም፣ ቻዳዊው ሙሳ ፋቂ መሐማት በድምፅ ብልጫ አሸንፈዋል፡፡ ዕጩዎችን ለመምረጥ ሰባት ዙር ምርጫ ተካሂዶ በመጨረሻው የቻድ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር፣ ላለፉት አራት ዓመታት የኅብረቱን ኮሚሽን በሊቀመንበርነት ከመሩት ዶ/ር ድላሚኒ ዙማ የኮሚሽን ሊቀመንበርነት ተረክበዋል፡፡ በዚህ ምርጫ የፈረንሣይኛ ተናጋሪ አገሮች ተፅዕኖ በማየሉ ምክንያት፣ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና በተለያዩ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ከፍተኛ ልምድ የነበራቸው ኬንያዊቷ ዶ/ር አሚና ተሸንፈዋል፡፡ ለኬንያዊቷ መሸነፍ የተለያዩ ምክንያቶች ቢሰጡም፣ እሳቸውን ለማስመረጥ ከፍተኛ ጥረት ያደረጉት የኬንያ መንግሥት ባለሥልጣናት በሞሮኮና በሰሃራዊት ዓረብ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ መካከል መዋለላቸው መንስዔ መሆኑን ለጉዳይ ቅርበት ያላቸው ዲፕሎማቶች መናገራቸው ተሰምቷል፡፡ ከሁለቱ ባላንጣ ወገኖች ለአሚና ይገባ የነበረው ድምፅ ወደ ቻዱ ዕጩ ሳይሄድ እንዳልቀረ ተገምቷል፡፡

የ56 ዓመቱ ሙሳ ፋቂ መሐማት በመጨረሻው ዙር 39 ድምፅ በማግኘት 54 አገሮች አባል የሆኑበትን የአፍሪካ ኅብረት ኮሚሽን ሊቀመንበርነት ጨብጠዋል፡፡ ዶ/ር ድላሚኒ ዙማ ደግሞ አዲስ አበባን ከለቀቁ በኋላ በቀጣዩ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንትነት ምርጫ በመወዳደር የቀድሞ ባለቤታቸውን ጃኮብ ዙማ መንበር ለመቆናጠጥ እንዳሰቡ ተሰምቷል፡፡ ዶ/ር ድላሚኒ ዙማ በደቡብ አፍሪካ ብሔራዊ ኮንግረስ ውስጥ ተሰሚነት ካላቸው ፖለቲከኞች መካከል በዋነኝነት የሚጠቀሱ ሲሆን፣ ከዚህ ቀደም የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ነበሩ፡፡ የኅብረቱን ኮሚሽን ሊቀመንበርነት ካስረከቡ በኋላ በኢትዮጵያ ለነበራቸው ቆይታ ለኢትዮጵያ ሕዝብና መንግሥት ከፍተኛ ምሥጋና አቅርበዋል፡፡ በተለይ የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ለኅብረቱ ጉባዔዎቹ መሳካት ላደረጓቸው ትብብሮች አድናቆታቸውን ገልጸዋል፡፡

የዘንድሮው የመሪዎች ጉባዔ ሌላው ክስተት የሞሮኮ ጉዳይ ነው፡፡ ሞሮኮ ከ33 ዓመታት ቆይታ በኋላ ወደ አፍሪካ ኅብረት ለመመለስ ባደረገችው እንቅስቃሴ መጠነኛ እንቅፋት ቢገጥማትም በድል ተወጥታዋለች፡፡ ወደ ኅብረቱ አባልነት ለመመለስ በሞሮኮ ጥያቄ ያቀረበችው በሐምሌ 2008 ዓ.ም. በሩዋንዳ ኪጋሊ ተካሂዶ በነበረው የመሪዎች ጉባዔ ነው፡፡ በአዲስ አበባው የአሁኑ የመሪዎች ጉባዔ ሰኞ ጥር 22 ቀን 2009 ዓ.ም. ጥያቄውን የመረመረው በከፍተኛ ክርክር ታጅቦ ነበር፡፡ በተለይ ደቡብ አፍሪካና አልጄሪያ በሞሮኮ ላይ ከፍተኛ ተቃውሞ ያሰሙባት ሲሆን፣ ከ53 አገሮች የ39 አገሮችን ድጋፍ አግኝታ ወደ አባልነቷ ተመልሳለች፡፡ አሥር አገሮች ድምፅ እንዳልሰጧት ታውቋል፡፡

ሞሮኮ እ.ኤ.አ. በ1984 በአዲስ አበባ በተካሄደው የቀድሞው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ውሳኔ አኩርፋ ነበር አባልነቷን የተወችው፡፡ ምክንያቱ ደግሞ የራሷ ግዛት እንደሆነች ለምታስባት ሰሃራዊት ዴሞክራቲክ ዓረብ ሪፐብሊክን የወቅቱ የአፍሪካ ድርጅት በአባልነት መቀበሉ ነበር፡፡ በዚህ ሳቢያ ለ33 ዓመታት ከመድረኩ የጠፋቸው ሞሮኮ ከዚህ ጉባዔ በፊት ባደረገችው ቅስቀሳና የማግባባት ዲፕሎማሲ ሥራ ፍላጎቷን አሳክታለች፡፡ በተለይ ባለፈው አንድ ዓመት ኢትዮጵያን ጨምሮ በተለያዩ የአፍሪካ አገሮች በንጉሧ መሐመድ ስድስተኛ የተደረጉ ጉብኝቶችና የኢንቨስትመንት ስምምነቶች የዚህ ጥረት ማሳያ ናቸው ተብሏል፡፡ ሞሮኮ ወደ አፍሪካ ኅብረት በመመለስ ተፅዕኖ ፈጣሪ አገር ለመሆን ከፍተኛ ፍላጎት እንዳላት በስፋት ይነገራል፡፡

የአፍሪካ ኅብረት 28ኛው የመሪዎች ጉባዔ በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ውይይት ያደረገ ሲሆን፣ በተለይ ተሰናባቹ የኅብረቱ ሊቀመንበር የቻድ ፕሬዚዳንት ኢድሪስ ዴቢ ከአሁን በኋላ በአፍሪካ የሚደረጉ ምርጫዎች ለዜጎች ሥጋት መፍጠር አይኖርባቸውም ብለዋል፡፡ አዲሱ ተመራጭ ሊቀመንበር የጊኒ ፕሬዚዳንት አልፋ ኮንዴ ደግሞ የኅብረቱን ተደማጭነት ለመጨመርና ድምፁን ለማስተጋባት ጥረት እንደሚያደርጉ በንግግራቸው ገልጸው፣ አፍሪካ በአንድ ድምፅ መናገር እንጂ መከፋፈል እንደሌለባት ኮንዴ አሳስበዋል፡፡ በአባል አገሮች መካከል ትብብር እንዲጠናከር፣ ለ700 ሚሊዮን አፍሪካዊያን የኢነርጂ ልማት እንደሚያስፈልግና በወጣቱ ላይ ኢንቨስት ሊደረግ ይገባል ብለዋል፡፡
በዘንድሮው የአፍሪካ ኅብረት የመሪዎች ጉባዔ ላይ በክብር እንግድነት ከተገኙት መካከል የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ አንቶኒ ጉተሬዝና የፍልስጤም ፕሬዚዳንት መሐመድ አባስ ተጠቃሽ ናቸው፡፡

ምንጭ፦ሪፖርትር

የጀርመኗ መራሒተ መንግሥት አንገላ መርከል መንግሥት ለተቃዋሚዎችና ለሲቪክ ማኅበራት ሰፊ የፖለቲካ ዕድል እንዲሰጥ ጠየቁ

ብርሃኑ ፈቃደ
– ፖለቲካዊ አለመግባባቶች በምክክር እንዲፈቱና ለወጣቶች የሥራ ዕድል መፍጠር የመንግሥት የቤት ሥራ መሆኑን አሳሰቡ

– ከተቃዋሚ ፓርቲዎችና ከሲቪክ ማኅበራት ጋር በአገሪቱ ጉዳይ ተነጋገሩ

angela-merkel-and-hailemariam-in-ethiopia

ለይፋዊ የሥራ ጉብኝት ሰኞ መስከረም 30 ቀን 2009 ዓ.ም. አዲስ አበባ የገቡት የጀርመኗ መራሒተ መንግሥት አንገላ መርከል፣ የኢትዮጵያ መንግሥት በፖለቲካ መስክ ለተቃዋሚዎችም ሆነ ለሲቪክ ማኅበራት ሰፊ ዕድል እንዲሰጥ ጠየቁ፡፡ የፖለቲካ አለመግባባቶች በውይይትና በምክክር እንዲፈቱም አሳሰቡ፡፡
መርከል ማክሰኞ ጥቅምት 1 ቀን 2009 ዓ.ም. በብሔራዊ ቤተ መንግሥት ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ጋር በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት እንደተናገሩት፣ የተቃዋሚ ፓርቲዎች መደመጥ አለባቸው፡፡ ሲቻልም በተወካዮች ምክር ቤት ጭምር እንዲሳተፉ በማድረግ ድምፃቸው እንዲሰማ፣ ውይይትና ክርክር እንዲያደርጉ መንገዱን ማመቻቸት ይገባል፡፡

‹‹መነጋገር በጣም ጠቃሚ እንደሆነ ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ጋር በተነጋገርንበት ወቅት ገልጫለሁ፡፡ የሲቪክ ተቋማትን ማሳተፍና በጠረጴዛው ዙሪያ እንዲገኙ መጋበዝ ይገባል፡፡ ጥሩ ትምህርት ቤቶች ሠርታችኋል፡፡ ከጎበኘኋቸው የአፍሪካ አገሮች ይልቅ እዚህ ብዙ ጥሩ ነገሮች ተሠርተዋል፡፡ ነገር ግን ለወጣቶች ሥራ መፍጠር ካልቻላችሁ የተሠራው ሁሉ ምንም ትርጉም አይኖረውም፤›› ያሉት መራሒተ መንግሥት መርከል፣ ‹‹ከአገሪቱ ግማሽ ያህሉ ሕዝብ በወጣቶች የተገነባ ነው፡፡ ወጣቶች ደግሞ ስሜታቸውን ባገኙት መንገድ መግለጽ ይፈልጋሉ፡፡ በማኅበራዊ ሚዲያዎችና በሌሎችም የሚሰማቸውን ለመግለጽ ይፈልጋሉ፡፡ ቅሬታውቸውን ሲገልጹም ትዕግሥት ላይኖራቸው ይችላል፤›› ብለዋል፡፡ በውይይትና በመነጋገር ጥሩ የመፍትሔ ሐሳቦች እንደሚመነጩ ሲመክሩም፣ በአገራቸው የፖለቲካ ሥርዓት በውይይትና በመነጋገር አብዛኞቹ ለውጦች እንደሚመነጩ አብራርተዋል፡፡ በዚህም አገር የቱንም ያህል አስቸጋሪና ከባድ ቢሆን በመነጋገር ችግሮችን መፍታት ይገባል ብለዋል፡፡

መንግሥት እንዲህ ያሉ አሳሳቢ ችግሮችን ለመፍታት ወጣቶችን በኢኮኖሚ መስክ በተገቢው መንገድ ተጠቃሚ እንደሆኑ ከማድረግ ባሻገር፣ ነፃ ሚዲያም ለአገሪቱ ዴሞክራሲያዊ ህልውና ወሳኝ እንደሆነ በመግለጽ መንግሥት ትኩረትም ቦታም እንዲሰጠው ጠይቀዋል፡፡

‹‹ዴሞክራሲያችን እንጭጭና ያልጠነከረ በመሆኑ በርካታ ችግሮች አሉበት፡፡ በየፈርጁ ያሉብንን ችግሮች ከማመን ተቆጥበን አናውቅም፤›› ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም፣ በአገሪቱ ይበልጥ የፖለቲካ ምኅዳሩን የሚያሰፉ ዕርምጃዎች እንደሚወሰዱ ከመራሒተ መንግሥት መርከል ጋር በመሆን በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት አስታውቀዋል፡፡ አሳታፊና ለበርካቶች ዕድል የሚፈጥሩ፣ ለሲቪክ ማኅበራትም ቦታ የሚሰጡ ፖለቲካዊ ዕርምጃዎች እንደሚወሰዱ ጠቁመዋል፡፡ በምርጫ ሥርዓቱ ላይ ያሉትን ችግሮች ለመቅረፍ ማሻሻያዎች እንደሚደረጉም አስታውቀዋል፡፡ የጠቅላይ ሚኒስትሩም ሆነ የመርከል ማብራሪያዎች በአብዛኛው በፓርላማው በፕሬዚዳንቱ ከቀረበው የመንግሥት የሥራ ዕቅድ ጋር ተመሳሳይነት ያላቸው ነበሩ፡፡

ወጣቶች ሥራ በማጣት በዚህም ሳቢያ በተፈጠረባቸው መከፋትና ተስፋ መቁረጥ መንግሥት ላይ ተቃውሞ ማሰማታቸው ተገቢ እንደሆነ ያመኑት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ መንግሥት የተነሳበትን ተቃውሞ ትክክለኛ መሆኑን እንደሚቀበልም አስታውቀዋል፡፡ ከ15 ሚሊዮን ያላነሱ ወጣቶች በሥራ ፍለጋና በትምህርት ላይ እንደሚገኙ የጠቀሱት አቶ ኃይለ ማርያም፣ መንግሥት የሥራ ዕድሎችን በሚፈለገው መጠን ማሟላት እንዳልቻለ አምነዋል፡፡

ይሁንና ተቀባይነት ያላቸውን ተቃውሞች ተገን በማድረግ የተከሰቱት ብጥብጦችና ንብረት የማውደም ዕርምጃዎች ተቀባይነት የላቸውም ብለዋል፡፡ በርካታ ፋብሪካዎች፣ የውጭና የአገር ውስጥ ባለሀብቶች የገነቧቸው ኢንዱስትሪዎችና ሀብቶች መቃጠላቸውን በመግለጽ፣ እንዲህ ያሉትን ብጥብጦች ጉዳት ያስከተሉት ‹‹ከውጭ ጠላቶች›› ጋር የሚያብሩና ‹‹መሣሪያ የታጠቁ›› አካላት ናቸው በማለት በአገሪቱ የተቀጣጠለውን ፖለቲካዊ ቀውስ ለማብረድ መንግሥት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መደንገጉን ጠቅላይ ሚኒስትሩ አስረድተዋል፡፡ ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መደንገግ በኋላም በአገሪቱ አንድም ብጥብጥ እንዳልተከሰተ ጠቁመዋ፡፡

የተከሰቱትን ግጭቶችና ብጥብጦች ለመቆጣጠር የፀጥታ ኃይሎች የወሰዱት ዕርምጃ ተመጣጣኝነትን በሚመለከት ተጠይቀውም፣ ‹‹መሣሪያ ካነገቱ ታጣቂዎች ጋር መነጋገር የሚቻለው በመሣሪያ ብቻ ነው፤›› ያሉት አቶ ኃይለ ማርያም፣ ይሁንና የፀጥታ ኃይሎች የወሰዱት ዕርምጃ ተመጣጣኝ ስለመሆኑና ከሚፈቀድላቸው በላይ ኃይል ስለመጠቀማቸው ምርመራ እንደሚካሄድ አስታውቀዋል፡፡

በተከሰተው ቀውስ ምክንያት የሟቾች ቁጥር ከ500 በላይ ስለመድረሱ የተጠየቁት አቶ ኃይለ ማርያም፣ ግጭቶቹን የሚያባብሱት የታጠቁ ሰዎች የሚያደርጉት እንቅስቃሴ የሟቾችን ቁጥር ከዚህም በላይ ሊያሻቅበው እንደሚችል ገልጸዋል፡፡ ጉዳዩንም የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን እያጣራ እንደሚገኝ ተናግረዋል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በተከሰቱ ግጭቶች የሟቾች ቁጥር 190 ያህል እንደደረሰ፣ ከዚህም ቀደም በተከሰተው ግጭት በኦሮሚያ 178 ሰዎች፣ በአማራ ክልል ደግሞ 120 ሰዎች መሞታቸውን ኮሚሽኑ ይፋ እንዳደረገ በመጥቀስ ከጀርመን ጋዜጠኞች ለቀረበላቸው ጥያቄ ምላሽ ሰጥተዋል፡፡

የተቀሰቀሱ ግጭቶችን በቁጥጥር ሥር ለማዋል የመንግሥት ፀጥታ ኃይሎች የሚወስዷቸው ዕርምጃዎች ተመጣጣኝነት ላይ የሚነሱትን ክሶች መነሻ በማድረግም፣ መንግሥታቸው የጀርመንን ድጋፍ እንደሚሻና ሥልጠና እንዲሰጥም ጠይቀዋል፡፡ ብጥብጥን ለመቆጣጠርና ግጭቶች ደም አፋሳሽ ከመሆናቸው በፊት በሠለጠነ መንገድ ለመቆጣጠር የፀጥታ ኃይላቸውን ጀርመን እንድታሠለጥንላቸው ያቀረቡትን ጥያቄ የተቀበሉት መርከል፣ ድጋፍ እንደሚሰጡ አስታውቀዋል፡፡

በሁለቱ መሪዎች በተሰጠው መግለጫ ወቅት መራሒተ መንግሥት መርከል ከተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮች ጋር ስለሚያደርጉት ውይይት አጀንዳ ምንም ዓይነት ማብራሪያ ሳይሰጡ ቀርተዋል፡፡ ሁለቱ መሪዎች በፀጥታና በደኅንነት ጉዳዮች፣ ስደተኞችን በተመለከቱ ተግባራትና በሌሎችም ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች ላይ በሁለትዮሽ ውይይታቸው ወቅት መነጋገራቸው ታውቋል፡፡

ጀርመን በኢትዮጵያ መንግሥት አሸባሪ ተብለው ከተፈረጁ የተቃዋሚ ቡድኖች መካከል እንደ የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) ያሉት የሚገኙባት እንደመሆኗ፣ በዚህ ጉዳይ ላይ ሁለቱ መሪዎች ተነጋግረው እንደሆነ ሪፖርተር ጥያቄ ያቀረበላቸው የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ ተወልደ ሙሉጌታ፣ መሪዎቹ እንዲህ ባሉ ነጥቦች ላይ በተናጠል እንዳልተነጋገሩ ገልጸዋል፡፡

መራሒተ መንግሥት መርከል ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር ያደረጉትን ውይይት አጠናቀው፣ በጀርመን ድጋፍ በአፍሪካ ኅብረት ቅጥር ግቢ ውስጥ የተገነባውንና በቀድሞው የታንዛኒያ መሪ ጁሊየስ ኔሬሬ ስም የተሰየመውን የፀጥታና የደኅንነት መሥሪያ ቤት መርቀዋል፡፡ ስድስት ያህል የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችን አነጋግረው ወደ አገራቸው ተመልሰዋል፡፡

የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ ፓርቲ ምክትል ሊቀመንበርና የውጭ ግንኙነት ኃላፊ ዶ/ር መረራ ጉዲና ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ከመራሒተ መንግሥት መርከል ጋር በአገሪቱ በተካሄዱ ተቃውሞዎችና የመንግሥት ምላሽ፣ በነፃና ፍትሐዊ ምርጫ ጉዳዮች ላይ ተነጋግረዋል፡፡
አገሪቱ በወሳኝና አሳሳቢ ጊዜ ላይ እንዳምትገኝ የገለጹት ዶ/ር መረራ መንግሥት እንደወትሮው ‹‹የተቀባባና የተሽሞነሞነ መግለጫውን›› ትቶ ትክክለኛ ለውጥ በአፋጣኝ እንዲያመጣ፣ የሚደረጉ ለውጦችም ወደፊት በታሳቢነት ሳይሆን አሁኑኑ ሊደረጉ እንደሚገባቸው አሳስበዋል፡፡ አንገላ መርከል የአገሪቱ ተቃዋሚዎች፣ ሲቪክ ማኅበራትና ሌሎችም የሚገኙበትን ሁኔታ እንደሚገነዘቡና በሚደርስባቸው ጫናም ሐዘኔታ እንዳደረባቸው ዶ/ር መረራ ገልጸዋል፡፡

አንገላ መርከል ወደ አገራቸው ከተመለሱ በኋላ ምን ሊያደርጉ እንደሚችሉ ወደፊት እንደሚጠብቁ የገለጹት ዶ/ር መረራ፣ እሳቸውን ጨምሮ ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ፣ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ጉባዔ፣ የዞን ዘጠኝ ጦማሪያን፣ የሴቶች ማኅበራት ተወካዮች በተገኙበት ከመራሒተ መንግሥት መርከል ጋር መነጋገራቸው በማውሳት ሪፖረተር ጋዜጣ ዘግቧል፡፡

%d bloggers like this: