Category Archives: News

የለገጣፎ ለገዳዲ ከተማ አስተዳደር ቤቶችን የማፍረስ ዕርምጃና የተፈናቃዮች ጩኸት

ሻሂዳ ሁሴን

በለገጣፎ ለገዳዲ ከተማ ከማስተር ፕላን ውጪ ተገንብተዋል የተባሉ ከ12,000 በላይ ቤቶች እንዲፈርሱ መወሰኑና ቤቶቹም መፍረስ መጀመራቸው ውዝግብ አስነስቷል፡፡ እስካሁን በከተማው በሚገኙ ሁለት ቀበሌዎች ማለትም ቀበሌ 03 የካ ዳሌና ቀበሌ 01 አባ ኪሮስ በመባል በሚታወቁ ሥፍራዎች ከ930 በላይ የሚሆኑ ቤቶች መፍረሳቸው ተነግሯል፡፡ የአካባቢዎቹ ነዋሪዎች የተሰጣቸው የማስጠንቀቂያ ጊዜ አጭር መሆኑን፣ እየፈረሱ ያሉትም የተመረጡ ቤቶች ናቸው ሲሉ ቅሬታቸውን አሰምተዋል፡፡ ካርታ ለማግኘት ተመዝግበው በመጠባበቅ ላይ የሚገኙ ነዋሪዎች ቤቶች እየፈረሱ እንደሆነ ሪፖርተር ያነጋገራቸው ገልጸዋል፡፡ ድርጊቱንም የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳደር አቶ ለማ መገርሳ እንዲያስቆሙ ነዋሪዎች ጠይቀዋል፡፡ የኦሮሚያ ክልል ኮሙዩኒኬሽን ቢሮ ኃላፊ አቶ አድማሱ ዳምጠው፣ ሕገወጥ ግንባታዎችን የማፍረስ ሥራ ተጠናክሮ ቀጥሏል ብለዋል፡፡

Legetafo_social crises 2019 በገለጣፎ ለገዳዲ ከተማ አስተዳደር እንዲፈርሱ ከተወሰነባቸው ከ12,300 በላይ ቤቶች ውስጥ አንዱ

ሪፖርተር በሥፍራው ተገኝቶ ያነጋገራቸው የአካባቢው ነዋሪዎች ሜዳ ላይ መበተናቸውን ገልጸዋል፡፡ በተለይ በቀበሌ 03 የመፍረስ ዕጣ ከገጠማቸው ቤቶች የአንዱ ይህንን ይመስላል፡፡

ሦስት ክፍሎች ያለው ቤት ግድግዳው በከፊል ፈርሷል፡፡ ጣራውም ሙሉ ለሙሉ ተነስቷል፡፡ በርና መስኮትም የለውም፡፡ ሊወድቅ ቋፍ ላይ የደረሰውን የጭቃ ግድግዳ ተደግፎ ከቆመው መሰላል ውጪ ምንም አይታይም፡፡ ከወንዝ ዳርቻ የተሠራው ቤት ወደ ፍርስራሽነት የተቀየረው ዕድሜ ተጭኖት ወይም የቦምብ ፍንጣሪ መትቶት አይደለም፡፡ ሕገወጥ ግንባታ ነው ተብሎ በአፍራሽ ግብረ ኃይል በትዕዛዝ የፈረሰው ረቡዕ ረፋዱ ላይ ነበር፡፡

‹‹ጠላ ሸጬ ነው ቤቱን የሠራሁት፤›› የሚሉት ወይዘሮ ግን ቤቱ ከፈረሰ ሰዓታት ያለፉት ቢሆንም አልተፅናኑም፣ ከድንጋጤያቸውም አልተላቀቁም፡፡ ‹‹ሕገወጥ›› የተባለው ቤታቸው እንደሚፈርስና ንብረታቸውን እንዲያወጡ የሚገልጽ ደብዳቤ የደረሳቸው ቅዳሜ የካቲት 9 ቀን 2011 ዓ.ም. እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ በሰዓቱ ደብዳቤውን የተቀበለችው ኮተቤ ሜትሮፖሊታን ዩኒቨርሲቲ የምትማር ልጃቸው በድንጋጤ መታመሟን፣ እስካሁንም እንዳልተሻላትና ወደ ትምህርት ገበታዋ እንዳልተመለሰች ሲናገሩ እያነቡ ነው፡፡ ‹‹ለነገሩ ደንዳና ነኝ፤›› የሚሉት ወይዘሮዋ ቢሆኑም፣ አፍራሽ ግብረ ኃይሉ ግድግዳውን በላያቸው መናድ ሲጀምር ራሳቸውን ስተው እንደ ነበር ይናገራሉ፡፡ መናገርና መስማት አትችልም የሚሏት ትንሽ ልጃቸው ቤታቸውን እያፈረሱ የነበሩትን ሰዎች ልብስ እየጎተተች ስትለምናቸው እንደበር የሰሙትም፣ ከወደቁበት ሲነሱ ሰዎች ነግረዋቸው እንደሆነ ገልጸዋል፡፡

‹ቤቱን ለቃችሁ ውጡ› የሚለው ደብዳቤ ሲደርሳቸው፣ ‹‹እውነት አልመሰለኝም ነበር፤›› ብለዋል፡፡ የተሰጣቸው የአራት ቀናት ቀነ ቀጠሮም አጭር ነበርና መፍትሔ ለማፈላለግም ሆነ ንብረታቸውን ለማውጣት በቂ ስላልነበረ፣ ከማስፈራሪያነት ያለፈ ሚና ይኖረዋል ብለው እንዳላሰቡ ተናግረዋል፡፡ ረቡዕ የካቲት 13 ቀን 2011 ዓ.ም. ረፋዱ ላይ አፍራሽ ግብረ ኃይሉ ግድግዳቸውን መናድ ሲጀምር ግን እያነቡ ከመለመን ባለፈ ንብረታቸውን ለማውጣት እንኳን ፋታ አለማግኘታቸውን ተናግረዋል፡፡

“ነገሮች ከአዕምሮዬ በላይ ራሴን ስቼ ወደቅኩ፤” ብለው፣ ወደ ራሳቸው ሲመለሱ ጠላ ሸጠው የገነቡት ቤት ወደ ፍርስራሽነት ተቀይሮ እንዳገኙት ተናግረዋል፡፡ የቀረላቸው ነገር ቢኖር በቆርቆሮ በር የሚዘጋው ትንሹ ኩሽናቸው ነው፡፡ በማንኛውም ሰዓት ሊያፈርሱት ይችላሉ ብለው በሚሠጉበት ኩሽናቸው ውስጥ አዳራቸውን ማድረጋቸውን፣ ከፍርስራሹ ውስጥ የወጣ ንብረታቸውን ደግሞ ቤታቸው እንደሚፈርስ ቀነ ቀጠሮ በተሰጣቸው ጎረቤቶቻቸው ቤት በታትነው ማስቀመጣቸውን አስረድተዋል፡፡

ባለትዳርና የአምስት ልጆች እናት የሆኑት ወይዘሮዋ ያለ ወትሯቸው ሜዳ ለሜዳ ይዞራሉ፡፡ አፉን ከፍቶ የቀረ ቤታቸው የሚያርፉበት ባይሆንም ቤት እንዳለው ሰው ወደ ፍርስራሹ ያመራሉ፡፡ ‹‹ከእነ ልጆቼ ሜዳ ላይ ቀርቻለሁ፤›› አሉ ትንሽ ልጃቸውን አዝለው ወደ ተቆለለው ፍርስራሽ ላይ እየወጡ፡፡ በመንደሩ ተመሳሳይ ችግር የደረሰባቸው ብዙዎች ስለሆኑ እየዞሩ ሌሎችንም ያፅናናሉ፡፡

እንደ ወይዘሮዋ ሁሉ መውደቂያ ባያጡም ጎረቤታቸው ወ/ሮ መቅደስ ተሰማ ግን እውነታውን መቀበል ተስኗቸዋል፡፡ ‹‹ሊፈርስ ነው የሚባል ነገር ከሰማሁ ቀን ጀምሮ እንዳለቀስኩ ነው፡፡ ደብዳቤው ቅዳሜ ዕለት በእጃችን ሲገባ ያልሄድንበት ቦታ የለም፡፡ ነገር ግን ማንም የደረሰልን አካል የለም፡፡ የቀን ጨለማ ነው የሆነብን፡፡ ይኼንን ቤት ለመሥራት የለፋሁትን እኔ ነኝ የማውቀው፤›› አሉ ወደ ተከመረው ፍርስራሽ በእጃቸው እያመለከቱ፡፡

በአካባቢው ይኖሩ ከነበሩ ከአንድ ግለሰብ የገዙትን ቤት አድሰውና ባለው ትርፍ ቦታም ቤት ገንብተው ኑሮ ለመጀመር ነገሮች ቀላል አልነበሩም ይላሉ፡፡ በአንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ተቀጥረው እንደሚሠሩና በወር የሚያገኙትም 3,000 ብር እንደማይሞላ ይናገራሉ፡፡ ‹‹ያለው ሰው እኮ እዚህ አይኖርም፡፡ አማራጭ የሌለን ድሆች ነን እዚህ ገዝተን የምንገባው፤›› በማለት ዕንባቸውን አዘሩ፡፡

የፈረሰባቸውን መኖሪያ ቤት ለመሥራት ለዓመታት እንደተቸገሩ ይናገራሉ፡፡ ቆርቆሮ ለመምታት፣ ግድግዳ ለማቆም በወር ከሚያገኙት ላይ እየቆጠቡ ዕቁብ መጣል እንደነበረባቸው ያስታውሳሉ፡፡ የዋናው ቤት ግንባታው ባያልቅም ቀስ በቀስ ያልቃል በማለት ከአራት ዓመታት በፊት ገብተው መኖር እንደጀመሩም ያስረዳሉ፡፡ በአንዱ ዕቁብ በር፣ በሌላው ኮርኒስ እያሠሩ መደበኛ ቤት ለመሆን አንድ መስኮትና የፍሳሽ ማስወገጃ ሲቀረው፣ ሕገወጥ ግንባታ ተብሎ ረቡዕ ዕለት መፍረሱን ተናግረዋል፡፡ የቀራቸው ለተከራይ የሰጡት ሰርቪስ ቤት ቢሆንም፣ የቱ እንደሚፈርስና የቱ እንደሚቀር ስለማይታወቅ መጨረሻቸውን አላወቁም፡፡ “የዋናውን ቤት የተወሰነ ክፍል አፍርሰው ይኼ ቀርቶልሻል እጠሪው ካሉ በኋላ ነው ተመልሰው የቀረውን ሆ ብለው ያፈረሱት፡፡ አሁን ጭንቀት ሊገድለኝ ነው፡፡ የማይወለድ ልጅ ማማጥ ሆኖብኛል፤” አሉ እንደገና እያነቡ፡፡

አራት ልጆች የማሳደግ ኃላፊነት እንዳለባቸው፣ ከዘራቸውን ተደግፈው የሚቆዝሙ ወላጅ አባታቸውን የማስተዳደር ኃላፊነትም የእሳቸው መሆኑን መኖሪያ ቤታቸው በላያቸው የፈረሰባቸው ወ/ሮ መቅደስ ይናገራሉ፡፡ አንገት ማስገቢያ ጎጆ ለመቀለስ ባወጡት ወጪና ልፋት ውጤቱን ሳያዩ ስለፈረሰባቸው ሐዘን እንደሰበራቸው አክለዋል፡፡ ቤቱን ለመሥራት ከፍለው ያልጨረሱት የዕቁብ ዕዳም ዕረፍት ነስቷቸዋል፡፡ በሁኔታው ተስፋ ቆርጠው አፍራሾቹን ቆመው ሲመለከቱ እንደነበር፣ ንብረታቸውን ያወጡላቸውም ዕድርተኞቻቸው እንደሆኑ ይናገራሉ፡፡ አለኝ የሚሏቸው የቤት ዕቃዎች ወደ አንድ ጎን ተከምረው አቧራ ይጠጣሉ፡፡ 276 የሚል የቤት ቁጥር የሠፈረበትን ቆርቆሮ የያዘ የብረት በር ከአንዱ ጥግ ተሸጉጧል፡፡ ወይዘሮ መቅደስ የቤት ቁጥር ከተሰጣቸው ዓመታት እንደተቆጠሩ ይናገራሉ፡፡

በራፋቸው ላይ ከተተከለው የኤሌክትሪክ ፖልም የኤሌክትሪክ ኃይል ያገኛሉ፡፡ ከዓመታት በፊት አንድ ክፍል ቤት ያለውን ግቢ የገዙት በግል ውል ነበር ይላሉ፡፡ ‹‹ማዘጋጃ ቤት በሊዝ ለባለሀብት ይሸጣል እንጂ ለምን ለእኔ ይሸጥልኛል? ባለሀብት ደግሞ እንዲህ ዓይነት ቦታ ላይ ምን ይሠራል?›› ሲሉ ለኑሮ የማይመቹ ቦታዎች ላይ ተገፍቶ የሚወጣው አማራጭ ያጣ እንደ እሳቸው ያለ ደሃ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡

ቦታው ላይ ሲኖሩ ካርታ ባያገኙም ሕጋዊ መሆናቸውን የሚያመላክቱ የልማት እንቅስቃሴዎች ውስጥ ተሳታፊ እንደነበሩ ያስረዳሉ፡፡ ‹‹የአከራይ ተከራይ ግብር ለመክፈል የሚመለከተው አካል ከቀናት በፊት አነጋግሮን ነበር፤›› ብለዋል፡፡ ‹‹ይኼንን እየተነጋገርን ባለንበት ሰዓት ደብዳቤው እንደ ዱብ ዕዳ ዓርብ ወጪ ተደርጎ ቅዳሜ እጃችን ላይ ገባ፡፡ በአራት ቀናት ውስጥ ምን ማድረግ እንችላለን?›› ብለው ሌላው ቢቀር እንዲወጡ የተሰጣቸው የጊዜ ገደብ ነገሮችን ያላገናዘበ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ቀረልኝ የሚሉት ተከራዮች ይኖሩበት የነበረው ቤትም እንደማይፈርስ ማረጋገጫ የለም ይላሉ፡፡ ምክንያቱም ከቀናት በፊት በእጃቸው የገባው በኦሮሚፋ የተጻፈው ደብዳቤ የቱ እንደሚፈርስና የቱ እንደሚቀርላቸው አይገልጽም፡፡

አካባቢውን በአንድ ጊዜ ወደ ፍርስራሽነት የቀየረው ዘመቻ በርካቶችን ሐዘን ላይ ጥሏል፡፡ ለገጣፎ የሚገኘው የካ ዳሌ 03 ቀበሌ ልጅ አዋቂ ሳይል ሁሉም በአንድነት የሚያነባበት መንደር ሆኖ ነበር ያረፈደው፡፡ እንደ ነገሩ ተበታትነው ከሚታዩ የቤት ዕቃዎች፣ የቆርቆሮና የፍርስራሽ ክምር ባሻገር የሚገቡበትን ያጡ በትካዜ የተዋጡ ሰዎች ብዙ ናቸው፡፡ ማረፊያ እንዳጡ ሁሉ በየመንገዱና በየጥጋጥጉ እንደቆሙ ይተክዛሉ፡፡ የደረሰባቸውን የሰሙ ዘመድ አዝማዶች ከያሉበት እየሄዱ እከሌን ዓይታችኋል እያሉ የዘመዶቻቸውን አድራሻ ሲፈልጉ ታይተዋል፡፡ ጥቂት የማይባሉ የአካባቢው ነዋሪዎች ‹ቤት ለእምቦሳ› ብለው የመረቁላቸው ቤቶች ወደ ፍርስራሽነት ተቀይረዋልና ሜዳ ላይ ቆመው ያወራሉ፡፡ ምርር ብለው የሚያለቅሱ ዘመዶቻቸውን ያፅናናሉ፡፡ ሰብሰብ ሲሉ ‹የአንተም ቤት ፈረሰ?› እየተባባሉ የቁም ቅዠት የሆነባቸው ክስተት በሌላው ላይ ደርሶ እንደሆነ ይጠያየቃሉ፡፡ ‹የእኔ ቤት እዚያ ጋ ነበር› እያሉ ነው የፈረሰባቸውን ለሰዎች የሚያሳዩት፡፡ የፈረሰባቸውን ሲያፅናኑ የቆዩ ደግሞ ተራው የእነሱ ሆኖ ቤታቸው ሲፈርስ እያዩ እንደ አዲስ ይደነግጣሉ፣ ያለቅሳሉ፡፡

“100 የሚደርሱ ሰዎች ሆ ብለው መጥተው አንድ፣ ሁለት፣ ሦስት ብለው ግድግዳ ገፍተው ሲንዱ ማየት ግራ ያጋባል፡፡ ከማልቀስ ውጪ ምንም ማድረግ አይቻልም፤” ይላሉ ወይዘሮ መቅደስ፡፡ የሚፈርሰውን ቤት መታደግ ባይቻልም ጥረው ግረው ያፈሩት ንብረት በፍርስራሽ እንዳይዋጥ ጎረቤት ተሯሩጦ ለማትረፍ ይረባረባል፡፡

ቄስ ኪሮስ ዓለምነህን ሪፖርተር ያገኛቸው ከፈረሰው ቤታቸው ውስጥ የወጣ ንብረታቸውን በጎረቤቶቻቸው ዕገዛ ወደ አንድ በኩል ሲቆልሉ ነበር፡፡ ቄሱ በሆነው ነገር ከመደንገጣቸው የተነሳ ግራ መጋባት ይታይባቸዋል፡፡ ጎረቤቶቻቸው ግቢያቸውን ሞልተው የተበተነውን ንብረታቸው ዝናብ እንዳይመታው ቆርቆሮ ይመቱላቸዋል፡፡

እናቶች በየጥጋጥጉ እንደተቀመጡ ያለቅሳሉ፡፡ ከአርሶ አደር ላይ በ250 ሺሕ ብር የገዙትን ቤት አፍርሰው በሚፈልጉት ዲዛይን ለማሠራት ብዙ ገንዘብ ማፍሰሳቸውን፣ ቤቱን የሠሩትም በ2003 ዓ.ም. እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡ ቦታውን ገዝቶ ቤት ለመሥራት ከዘመድ አዝማድ ብዙ ገንዘብ መበደራቸውንና እስካሁንም ያልተከፈለ 80 ሺሕ ብር የሚሆን ውዝፍ ዕዳ እንዳለባቸው ይናገራሉ፡፡

ቄስ ኪሮስ በአካባቢው ሕጋዊ ነዋሪ መሆናቸውን የሚያሳይ የቀበሌ መታወቂያ አላቸው፡፡ ለመንገድ፣ ለውኃና ለኤሌክትሪክ የከፈሉበት ደረሰኝም አላቸው፡፡ በሌሎች ማኅበራዊ ግዴታዎች ክፍያ የፈጸሙባቸው ሕጋዊ ደረሰኞች ይዘዋል፡፡ የመኖሪያ ቤት ሽያጭ ውልም በእጃቸው ይዘዋል፡፡

‹‹ከ2003 ዓ.ም. ጀምሮ ዕዳ ላይ ነው ያለሁት፡፡ ቤቱን ለመገንባት ከ500 ሺሕ ብር ከላይ አውጥቻለሁ፤›› በማለት፣ ዕዳቸውን ከፍለው በወጉ መኖር ሳይችሉ የቤታቸው መፍረስ የተደበላለቀ ስሜት እንዳሳደረባቸው ይናገራሉ፡፡ ቤቱን በአስቸኳይ ለቀው እንዲወጡ የሚያሳስበው ደብዳቤ የተጻፈውና እጃቸው ላይ የደረሰው በአጭር ጊዜ ነው በማለት፣ የቅድመ ማስጠንቀቂያ ጊዜው እጅግ አጭር እንደሆነና ነገሩን ለመረዳትም ፋታ ሳይሰጣቸው ሕይወታቸው እንዳልነበረ መሆኑን ይናገራሉ፡፡

ሌላው ቢቀር ቀልባቸውን ሰብስበው ንብረታቸውን በመልክ መልኩ ለማሰናዳት እንኳ አልሆነላቸውም፡፡ ሕጋዊ ነዋሪ መሆናቸውን የሚመሰክሩ ሰነዶችን ቅጂ እንደያዙ ፍርስራሽ የዋጠው ቅጥር ግቢ ውስጥ ቆመዋል፡፡ ዕዳ ገብተው የሠሩት ቤት ፈራርሶ ማየታቸው በቤታቸው እንግድነት እንዲሰማቸው እንዳደረጋቸው ይናገራሉ፡፡

ከጎናቸው ሆኖ የሚያፅናናቸው የ29 ዓመቱ አቶ ቀናው በላይ ደግሞ 150 ካሬ ላይ ያረፈው ቤቱ ሙሉ ለሙሉ ፈርሶበት ሜዳ ላይ መቅረቱን ይናገራል፡፡ ደሳሳ ቤት የነበረውን ቦታ በ2004 ዓ.ም. ገዝቶ ከ300 ሺሕ ብር በላይ አውጥቶ የብሎኬት ቤት እንደሠራ፣ ባለትዳርና የልጅ አባት መሆኑን፣ በቴክኒክና ሙያ ከሰባት ዓመታት በፊት በዲፕሎማ ቢመረቅም፣ በተማረበት ሙያ ሥራ ማግኘት አለመቻሉን ያስረዳል፡፡

ቤተሰቡን የሚያስተዳድረውም ፑል ቤት ተቀጥሮ እየሠራ በሚከፈለው 1,500 ብር ቢሆንም፣ የራሱ የሚለው ቤት ስለነበረው ግን ብዙም እንደማይቸግረው፣ ዓለም የተደፋበት የመሰለው ሕገወጥ ነህ ተብሎ ቤቱ ሲፈርስበት መሆኑን ገልጿል፡፡ ‹‹ቤቴ የፈረሰው ማክሰኞ ነው፡፡ ‹‹አሁን ያለሁት አንድ ወዳጄ ዘንድ ተጠግቼ ነው፡፡ መንግሥት አካባቢውን ለማልማት ፈልጎ ከሆነ ደስ ይለናል፣ ግን እኛ የት ሄደን እንውደቅ?›› ሲል ይጠይቃል፡፡ ‹‹ከአሁን በኋላ የሚጠብቀኝ የጎዳና ሕይወት ነው፡፡ ሚስቴንም ወደ ቤተሰቦቿ እልካለሁ፡፡ ከቻሉ ሁላችንንም ወደ ትውልድ ቀዬአችን የምንመለስበትን ገንዘብ ይስጡን፤›› ይላል፡፡

ቴሌቪዥን፣ ፍሪጅ፣ ቁም ሳጥን ሳይወጣ የፈረሰባቸው፣ ፅዋ እንኳ ሳይወጣ በላያቸው የፈረሰባቸው፣ እንዲሁም ሁኔታው በፈጠረባቸው ድንጋጤ ከታመሙና ራሳቸውን ስተው ከወደቁ ባሻገር የከፋ ነገር የገጠማቸውም መኖራቸው ይሰማል፡፡

ጎረቤቶቿ ዓረብ አገር ሠርታ ባጠራቀመችው ገንዘብ ከጎናቸው ቤት ገዝታ እንደምትኖር፣ ቤቱ ላይዋ ሲፈርስ ግን ተስፋ ቆርጣ ራሷን ማጥፋቷንና አፍራሽ ግብረ ኃይሉ በአምቡላንስ እንደወሰዳት የአካባቢው ነዋሪዎች ይናገራሉ፡፡ አስከሬኗ የትና በምን ዓይነት ሁኔታ ላይ እንዳለም አይታወቅም ብለዋል፡፡ ዘመድ ይኑራት፣ አይኑራት የደረሰባትን ይስሙ፣ አይስሙ የሚያውቅ የለም ብለው ወደ ፍርስራሽነት የተቀየረው ቤቷና እሷ በአንድ አፍታ ታሪክ ሆነው መቅረታቸውን ይናገራሉ፡፡

ዱብ ዕዳ የሆነ ክስተት እንደ አቶ ጌታቸው ህያሴ ያሉ በአካባቢው ተሰሚነት ያላቸውን ሰዎች እንኳ አላለፈም፡፡ አቶ ጌታቸው ከ2000 ዓ.ም. ጀምሮ በአካባቢው እንደሚኖሩ ይናገራሉ፡፡፡ ዓምና ደግሞ የቀበሌውን ሊቀመንበር አስፈቅደው በዘመናዊ መንገድ ከብቶች ማርባት ጀምረዋል፡፡ በለገጣፎ ለገዳዲ ከተማ አስተዳደር የካ ዳሌ 03 ቀበሌ አሉ የተባሉና ጠንካራ የልማት እንቅስቃሴ የሚያደርጉ እንደሆኑ ይነገርላቸዋል፡፡ ‹‹ይኼ ሁሉ ነገር ሲሠራ አብረውን ነው፡፡ ሁሉንም ነገር ያውቃሉ፡፡ ገና ሲጀመር ማስቆም ይችሉ ነበር፤›› ይላሉ፡፡ እንደ እሳቸው ገለጻ፣ ከብቶቹን ለማርባት ከ500 ሺሕ ብር በላይ ወጪ አድርገው ወደ ሥራ ሲገቡ የከለከላቸው አልነበረም፡፡ በዘመናዊ መንገድ የገነቡት የከብቶች በረት እንዲፈርስ ሲደረግ ግን ብዙ ነገር ማጣታቸውን ይናገራሉ፡፡

አቶ ጌታቸው የአካባቢው ወጣቶች የልማት ኮሚቴ አባል ናቸው፡፡ ነዋሪዎች ገንዘብ እያዋጡ መንገድና የተለያዩ የመሠረተ ልማት አውታሮች እንዲሟሉ እያስተባበሩ ከ2004 ዓ.ም. ጀምሮ ሲሠሩ መቆየታቸው ይነገርላቸዋል፡፡ ነዋሪዎች ለተለያዩ የልማት እንቅስቃሴዎች አሥር፣ አሥር ሺሕ ብር እንዲከፍሉ ተደርጎ አካባቢው መልማቱን፣ ቤታቸው ሕገወጥ ተብሎ ከፈረሰባቸው ነዋሪዎች መካከል ሪፖርተር ያነጋገራቸው አብዛኞቹ ገንዘብ አዋጥተው አካባቢውን ማልማታቸው ይነገራል፡፡ ‹‹ኮሚቴአችን በልማት አንደኛ ተብሎ የተሰጠን የምስክር ወረቀት ቤት አለኝ፤›› የሚሉት አቶ ጌታቸው፣ ‹‹ከማዘጋጃ ቤቱ ጋር ተባብረው አካባቢውን ሲያለሙ የነበሩ ነዋሪዎች ሳይቀሩ ሕገወጥ መባላቸው ግር አሰኝቶኛል፤›› ይላሉ፡፡

የአካባቢው ነዋሪዎች ይህንን ያህል ገንዘብ አውጥተው ቤት ሲገነቡና አካባቢውን ሲያለሙ ዝም ተብሎ አሁን እንዲፈርስ መደረጉ ብዙዎችን አስቆጥቷል፡፡ ግንባታውን ከጅምሩ ማስቆም ሲቻል ገንዘብ እየተቀበሉ ፈቃድ የሚሰጡ የአመራር አካላት መኖር፣ ሌሎችም እንዲገነቡ ያደፋፍር እንደነበር ነዋሪዎቹ እየተናገሩ ነው፡፡ አብዛኞቹ ቤቶች ሲገነቡ አሥር ሺሕ ብርና ከዚያ በላይ ለቀበሌው አስተዳደር አካላት ይከፈል ነበር ተብሏል፡፡

ሕጋዊ ነዋሪ እንደሆኑ የሚያሳይ የቤት ቁጥር፣ የነዋሪነት መታወቂያ፣ የኤሌክትሪክና የውኃ አገልግሎት ካገኙ በኋላ ሕገወጥ ተብለው መፈናቀላቸው ሌላ አስተዳደራዊ ችግር ቢኖር ነው ያሉም አሉ፡፡፡ በቀናት ውስጥ ቤታቸውን እንዲለቁ የሚያዘው ደብዳቤ እንደደረሳቸው በተለያዩ የመገናኛ ብዙኃን በኩል ድምፃቸውን ያሰሙም፣ ‹ማስፈራሪያ እየደረሰን ነው፡፡ የምንንቀሳቀሰውም ተደብቀን ነው፡፡ አብረውን ችግሩን በተመለከተ በሚዲያ የተናገሩ ሁለት ሰዎችም ተይዘዋል› ብለዋል፡፡ ቤቶቹን ሲያፈርሱም ‹እስቲ ሚዲያዎች ይድረሱላችሁ፣ እናያለን› መባላቸውን ለሪፖርተር አስረድተዋል፡፡

ቤቶቹን ሲያፈርሱ ከነበሩት መካከል በሦስቱ ላይ ግድግዳ ተደርምሶ ጉዳት እንደ ደረሰባቸው የአካባቢው ነዋሪዎች ገልጸዋል፡፡ አንደኛው ተጎጂ ሕይወቱ ወዲያው እንዳለፈ ቢናገሩም፣ የከተማው የኮሙዩኒኬሽን ባለሙያ የሞተ እንደሌለ ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡

ቤቶቹን የማፍረስ ኃላፊነት የተሰጠው በለገጣፎ ለገዳዲ ከተማ ከንቲባ የሚመራው ገብረ ኃይል፣ አስለቃሽ ጭስና መሣሪያ በታጠቁ የፀጥታ አካላት ታጅቦ እንደነበር ነዋሪዎች ገልጸዋል፡፡

የለገጣፎ ለገዳዲ ከተማ ከንቲባ ወይዘሮ ሐቢባ ሲራጅ ከቀናት በፊት በሰጡት መግለጫ፣ ቤቶቹ እንዲፈርሱ የተወሰነው ከተማዋን በማስተር ፕላን የምትመራ ለማድረግ፣ እንዲሁም ምቹና ፅዱ ቦታ ለመፍጠር ነው ብለዋል፡፡ ይፈርሳሉ የተባሉ ከ12,000 በላይ የሚሆኑ ቤቶችም የከተማውን ማስተር ፕላን በመጣስ፣ ለአረንጓዴ ልማት የተተውና የተከለከሉ የወንዞች ዳርቻዎች ላይ የተገነቡ በመሆናቸውም እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ በሕግ ከተፈቀደላቸው ቦታ ውጪ ተጨማሪ ቦታ አጥረው የያዙ ባለሀብቶችም የዚሁ አካል ናቸው ብለዋል፡፡

ዓርብ የካቲት 15 ቀን 2011 ዓ.ም. የጠቅላይ ሚኒስትር ፕሬስ ሴክሬታሪ አቶ ንጉሡ ጥላሁን፣ የክልሉ ገዥ ፓርቲ ኦዴፓ ሥራ አስፈጻሚ አባልና የገጠርና ፖለቲካ ዘርፍ ኃላፊ አቶ አዲሱ አረጋና ሌሎች የክልሉ ሹማምንት በለገጣፎና አካባቢው ጉብኝት አድርገው ነበሩ፡፡ ከንቲባዋ ወ/ሮ ሐቢባ በሰጡት ገለጻ መሠረት፣ ከ12,300 በላይ ካርታ የሌላቸው ቤቶች በከተማዋ ውስጥ ይገኛሉ፡፡ በአሁኑ ጊዜ እየፈረሱ ያሉ ቤቶች በመንግሥት ይዞታ ውስጥ የሚገኙ መሆናቸውን ገልጸው፣ የማፍረስ ዕርምጃ ከመወሰዱ ሁለት ወራት በፊት ደብዳቤ ለባለ ይዞታዎቹ ደርሷል ብለዋል፡፡ የከተማ አስተዳደሩ ከመመሥረቱ ሦስት ዓመት በፊት ግብር የከፈሉበት ደረሰኝ ማቅረብ አለመቻላቸውን አስረድተዋል፡፡

‹‹ውኃና መብራት ማስገባት ዋስትና አይሆንም፤›› ያሉት ሪፖርተር ያነጋገራቸው የከተማው የኮሙዩኒኬሽን ዳይሬክተር ወይዘሮ ነፃነት ከበደ በበኩላቸው፣ ቤቶቹን የማፍረስ ዘመቻው በማስተር ፕላኑ መሠረት ይቀጥላል ብለዋል፡፡ ግንባታ የተከናወነባቸው አንዳንዶቹ ቦታዎች መንግሥት ለልማት የሚፈልጋቸውና ካሳ የከፈለባቸው እንደሆኑም አስረድተዋል፡፡ ከአርሶ አደሩ እየገዙ የሠፈሩም አሉ ብለዋል፡፡ አለ ለሚባለው ችግር ተጠያቂው ከዚህ በፊት የነበረው የአስተዳደር አካል እንደሆነ፣ ከእነዚህም ውስጥ በሕግ እየተጠየቁ ያሉ ሰዎች መኖራቸውንና አሁንም ተጠያቂ የሚደረጉ ሌሎች መኖራቸውን፣ ከአርሶ አደሮችም የሚጠየቁ እንደሚኖሩ አስረድተዋል፡፡

ቤት የፈረሰባቸው ነዋሪዎችን የፌዴራል ዕንባ ጠባቂ ተቋም ባለሙያዎች ዓርብ የካቲት 15 ቀን 2011 ዓ.ም. በቦታው ተገኝተው እንዳነጋገሯቸው ታውቋል፡፡ ዘገባው የሪፖርተር ነው።

የቀድሞ የሶማል ክልል ፕሬዘዳንት አቶ አብዲ መሐመድ ዑመር ን ጭምሮ 47 ተጠርጣሪዎች ክስ ተመሰረተባቸው

በጅጅጋና አካባቢው በተፈጠረው ብጥብጥና ሁከት አብዲ መሀመድ ዑመር (አብዲ ኢሌ)ን ጨምሮ 47 ተጠርጣሪዎች ላይ ክስ ተመሰረተባቸው።
abdimehommedumer28abdiilley29
የቀድሞ የሶማሌ ክልል ፕሬዘዳንት (ፎቶ፤ ናሆም ተስፋዬ_ሪፖርተር)

በ1ኛ ክስ ከ1-26 ያሉ ተከሳሾችን ሚመለከት ሲሆን ለጊዜው ካልተያዙ ግብረ አበሮቻቸው ጋር በመሆን በቀጥታ ወይም በመላ አሳባቸውና አድራጎታቸው የወንጀሉ ድርጊትና የሚሰጠውን ውጤት ሙሉ ተካፋይ በመሆን ድርጊቱን የራሳቸው በማድረግ በህብረትና በማደም በሶማሌ ክልል ከሰኔ ወር 2010 ዓ.ም እስከ ሐምሌ 30 ቀን 2010 ዓ.ም. ድረስ ባሉት ቀናቶች በክልሉ ውስጥ አንዱ ወገን በሌላው ነዋሪ ላይ ጥቃት በመፈፀም እና አለመረጋጋት በመፍጠር ተሳትፈዋል በሚል በቁጥጥር ስር ውለው ጉዳያቸው በፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት እየታየ ይገኛል። ተጠርጣሪዎቹ በአካባቢው በተለምዶ ሀበሻ በሚል በሚጠሯቸው የክልሉ ነዋሪዎችና በሶማሌ ማኅበረሰብ መካከል አለመግባባት እንዲፈጠር ተንቀሳቅሰዋል በሚል ክስ ቀርቦባቸዋል።

ተከሳሾቹ በግጭቱ ውስጥ የሚሳተፉ ሄጎ በሚል ስያሜ ወጣቶችን በማደራጀት፤ የተደራጀውን የሄጎ ቡድን በገንዘብ እና በተለያዩ ቁሳቁሶች በመደገፍ፣መሳሪያ በማስታጠቅ፣ ግጭቱ የሚመራበትና መልዕክት የሚተላለፍበት ሄጎ ዋሄገን (Heego waaheegan) የሚል በፌስቡክ ገጽ በመክፈትና በተለያዩ ስብሰባዎች ላይ ሰዎችን ለግጭት ሊያነሳሳ የሚችሉ ይዘት ያላቸው መልእክቶችን በማሳተም እንዲሁም በክልሉ ውስጥ የጥቃቱ ዒላማ የተደረጉ ነዋሪዎችን መግደል ፣ንብረታቸውንም መዝረፍ እና ማውደም፣ባንኮችን እና ኢንሹራንሶችን መዝረፍ ፣ቤተክርስቲያኖችን እና ነዳጅ ማደያዎችን ማቃጠል አለብን በማለት በየቦታው ተንቀሳቅሰው ትእዛዝ በመስጠት በክልሉ ውስጥ ግጭት እንዲነሳ በማድረግ፥ የሰው ህይወት እንዲጠፋ ፣ በመንግስት እና በእምነት ተቋማት እንዲሁም በግለሰብ ንብረት ላይ ጉዳት እንዲደርስ ፣ ሴቶች እንዲደፈሩና እና በርካታ የከተማው ነዋሪ እንዲፈናቀሉ ማድረጋቸው በክሱ ላይ ተገልጿል፡፡

በ2ኛ ክስ ደግሞ ከ27-47 ያሉ ተከሳሾች በኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል በጠተቀሰው ቀን በክልሉ ውስጥ አንዱ ወገን በሌላው ወገን ላይ የጦር መሳሪያ እንዲያነሳ ለማድረግ በማሰብ በሶማሌ ብሔር ተወላጆች እና በሶማሌ ክልል የሚኖሩ ከሶማሌ ብሔር ተወላጅ ውጭ በተለምዶ በአካባቢው አጠራር ሀበሻ በሚል በሚጠሯቸው የክልሉ ነዋሪዎች መካከል አለመግባባት እንዲፈጠር በማሰብ ሄጎ በሚል ስያሜ ወጣቶችን በማደራጀት ፣መሳሪያ በማስታጠቅ ሰዎችን ለአመፅ ሊያነሳሱ የሚችሉ መልእክቶችን በመቅረጽ እና የሄጎ አደረጃጀት ውስጥ አባል እና አመራር በመሆን ከሐምሌ 28 ቀን 2010 እስከ ሐምሌ 30 ቀን 2010 ዓ.ም በክልሉ በተፈጠረው ግጭት ውስጥ የተለያዩ ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉ መሳሪያዎችን በመያዝ በግጭቱ በመሳተፍ የሰው ህይወት እንዲጠፋ ፣ በመንግስት እና በእምነት ተቋማት እንዲሁም በግለሰብ ንብረት ላይ ከፍተኛ ጉዳት እንዲደርስ ፣ሴቶች እንዲደፈሩና እና በርካታ የከተማው ነዋሪ እንዲፈናቀል አድርገዋል፡፡

የፌዴራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 4ኛ ወንጀል ችሎትም ተጠርጣሪዎች አቃቤ ህግ የመሰረተባቸውን ክስ በእጃቸው አንዲደርሳቸው መደረጉም ተጠቁሟል። ፍርድ ቤቱም ተከሳሾቹ በጉዳዩ ላይ ከጠበቆቻቸው ጋር ተነጋግረው መልስ ይዘው እንዲቀርቡ ጥር 29 ቀን 2011 ዓ.ም ተለዋጭ ቀጠሮ ሰጥቷል። ተጠርጣሪዎቹም አዲስ አበባ በሚገኘው ቂሊንጦ ማረሚያ ቤት የደህንነት ችግር እንዳይገጥማቸው ለፍርድ ቤቱ ያመለከቱ ሲሆን፤ ፍርድ ቤቱም ወደፊት ከጠበቆቻቸው ጋር በመነጋገር በሚቀርቡ አቤቱታዎች ተመስርቶ ውሳኔ እንደሚሰጥ አስታውቋል፡፡

በተለይ ባለፉት 27 ዓመታት ሶማሌ ክልልን ጨምሮ በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች ሰላማዊ ዜጎች ላይ በርካታ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችና ጥቃቶች በመንግሥት አመራር አካላት ትዕዛዝና እውቅና ይፈፀሙ እንደነበር መዘገቡ ይታወሳል። መረጃው የፍደራሉ ጠቅላይ አቃቤ ህግ ነው።

የኢትዮ ኤርትራ ድንበር ተዘጋ

ብሩክ አብዱ

ሐምሌ 1 ቀን 2011 ዓ.ም. ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) በአስመራ ያደረጉትን ድንገተኛ ጉብኘት ካደረጉ በኋላ የሁለቱ አገሮች ግንኙነት በመሻሻሉ ተከፍቶ የነበረውና የኢትዮጵያና የኤርትራ ዜጎች ሲመላለሱበት የቆየው የኢትዮ ኤርትራ ድንበር፣ ከረቡዕ ታኅሳስ 17 ቀን 2011 ዓ.ም. ጀምሮ መዘጋቱ ታወቀ፡፡

ድንበሩ የተዘጋበት ምክንያት ባይታወቅም በአካባቢው ያሉ ምንጮች ድንበሩን እንዲዘጋ ያደረገው የኤርትራ መንግሥት እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ በዚህም ሳቢያ ከሁለቱም አገሮች የሚጓጓዙ ዜጎች የመንግሥታቸውን ፈቃድ ማግኘት እንደሚጠበቅባቸው ተነግሯል፡፡

የኤርትራ መንግሥት በመጀመሪያ በዛላምበሳ በኩል ያለውን ድንበር ሲዘጋ፣ በመቀጠልም በራማ ድንበር ላይ ተመሳሳይ ዕርምጃ መውሰዱ ታውቋል፡፡

የኢትዮ ኤርትራ ድንበር ከተከፈተ በኋላ በቀን ከ1,000 እስከ 2,000 ተሽከርካሪዎች ከኤርትራና ከኢትዮጵያ እንደሚመላለሱ፣ በየቀኑ ከኤርትራ ድንበር በማቋረጥ ወደ ኢትዮጵያ 390 ያህል ሰዎች ይገቡ እንደነበር ታውቋል፡፡ በድንበር አካባቢ ንግድ ተጧጡፎ የነበረ በመሆኑ በተለይ በዛላምበሳ፣ በራማና በቡሬ ከፍተኛ እንቅስቃሴ ይስተዋል ነበር፡፡

ድንበሩ ከተከፈተ ከስድስት ወራት ወዲህ ብቻ 27,000 ኤርትራውያን ኢትዮጵያ ገብተው ጥገኝነት እየጠየቁ መሆናቸው ታውቋል፡፡ በብዙ ሺሕ የሚቆጠሩም ኢትዮጵያ ገብተው መቅረታቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡
Zalanbesa town_Ethio-Eritrea border
ፎቶ፡ በድጋሚ የተዘጋው የኢትዮጵያ እና ኤርትራ ድንበር ከተማ ዛላንብሳ (ሪፖርተር)

ባለፈው ሳምንት የድንበሩ መዘጋት በርካቶችን ግራ ያጋባ ሲሆን፣ በተለይ በድንበር አካባቢ የሚኖሩ ሰዎች በኤርትራ በኩል በርካታ ወታደሮች በማየታቸው ግራ መጋባት እንደፈጠረባቸው ተሰምቷል፡፡

የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በቅርቡ ባደረገው ሪፎርም አማካይነት በአራት ዕዞች የሠራዊት ምደባ ሲያደርግ፣ በርካታ ወታደሮች ውጥረት ከነበረበት የኢትዮጵያና የኤርትራ ድንበር አካባቢ ማንቀሳቀሱን አስታውቆ ነበር፡፡

ሐሙስ ታኅሳስ 18 ቀን 2011 ዓ.ም. በነበራቸው ጋዜጣዊ መግለጫ ስለጉዳዩ የተጠየቁት የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ መለስ ዓለም፣ መረጃው እንደሌላቸው ተናግረዋል፡፡

ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ፕሬስ ሴክሬታርያት በጉዳዩ ላይ ከሪፖርተር ጥያቄ ቢቀርብም፣ መረጃው ቢኖር የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርን ስለሚመለከት እዚያው መጠየቅ እንደሚገባ ተገልጿል፡፡

በጉዳዩ ላይ ሪፖርተር ያናገራቸው የትግራይ ክልል የከተማ ልማት፣ ንግድና ኢንዱስትሪ ቢሮ ምክትል ኃላፊ አቶ ዳንኤል መኰንን፣ የፌዴራል መንግሥት ስለድንበሩ መዘጋት ለክልሉ የገለጸው ነገር የለም ብለዋል፡፡ አሁን ባለው ሁኔታም በተዘጉት ድንበሮች ወደ ኤርትራ መግባት የሚፈልግ ግለሰብ ከፌዴራል መንግሥት ፈቃድ እየተጠየቀ እንደሆነ፣ ከኤርትራም በኩል ወደ ኢትዮጵያ መምጣት የሚፈልጉት ድንበር ላይ የማለፊያ ፈቃድ ከኤርትራ በኩል እየተሰጠ እንዳልሆነ አቶ ዳንኤል ገልጸዋል፡፡

ክልሉ ከፌዴራል መንግሥት ከተወጣጡ ባለሙያዎች ጋር ሆኖ የንግድ እንቅስቃሴውን እንዴት በተገቢው መንገድ ማንቀሳቀስ ይቻላል የሚለውን አጥንቶ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ወርቅነህ ገበየሁ (ዶ/ር) ለሚመራው ኮሚቴ ማቅረቡን ያስታወሱት ኃላፊው፣ በጉዳዩ ላይ ምንም ውሳኔ ሳይሰጥበት ድንበሩ መዘጋቱ እንዳስገረማቸው አቶ ዳንኤል ተናግረዋል፡፡

በሌላ በኩል የኤርትራ መንግሥት ወደ ኢትዮጵያ ለሚጓዙ ዜጎቹ የመውጫ ቪዛ ግዴታ መጣሉ ተሰምቷል፡፡ ሁለቱ አገሮች ሰላም ከፈጠሩ በኋላ ዜጎች ለወራት በነፃ ሲዘዋወሩ ቢቆዩም፣ ካለፈው ሳምንት ጀምሮ በኤርትራ የድንበር ተቆጣጣሪዎች ኤርትራውያን ወደ ኢትዮጵያ መግባት ተከልክለዋል፡፡

በኤርትራ በኩል ወደ ኢትዮጵያ ለመጓዝ የተቀመጠው የመውጫ ቪዛ ግዴታ፣ ኤርትራውያን በከፍተኛ ቁጥር ወደ ኢትዮጵያ በመግባት ላይ በመሆናቸው እንደሆነ፣ የኢትዮጵያ ቆይታቸውን አጠናቀው ወደ ኤርትራ የመመለስ አዝማሚያቸው በመቀነሱ የተወሰደ ዕርምጃ ሊሆን እንደሚችል ምንጮች ጠቁመዋል።

ከሁለት ሳምንት በፊት የሥራ አፈጻጸምና የዓመቱን ዕቅዳቸውን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የውጭ ግንኙነትና የሰላም ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ያቀረቡት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ወርቅነህ ገበየሁ (ዶ/ር)፣ ከኤርትራ ጋር ለበርካታ ዓመታት የነበረው አለመግባባት ተፈቶ ኅብረተሰቡ ያለምንም ችግር የንግድና ማኅበራዊ እንቅስቃሴዎች እያደረገ እንደሚገኝ ተናግረው ነበር፡፡

ከኤርትራ ጋር የተፈጠረውን መልካም ጉርብትናና ትስስር አጠናክሮ ለማስቀጠል የኢሚግሬሽን፣ የንግድ፣ የታክስ፣ የመገበያያ ገንዘብ አጠቃቀምና ምንዛሪ፣ የጉምሩክና የድንበር ጉዳዮች ተቋማዊ ሆነው እንዲቀጥሉ በሁለቱ መንግሥታት መካከል ዝርዝር ውይይት በመደረግ ላይ መሆኑን ጠቁመዋል።

እስካሁን ራሳቸው የተገኙባቸው ሦስት ዙር ውጤታማ ድርድሮች መከናወናቸውን ገልጸው፣ ድርድሮቹ ተጠናቀው ስምምነት ከተፈረመ በኋላ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ በሕግ ደረጃ እንደሚፀድቅ አስረድተዋል፡፡

ሪፖርተር አዲስ አበባ ከሚገኘው የኤርትራ ኤምባሲ ምላሽ ለማግኘት ያደረገው ጥረት አልተሳካም፡፡

በብሩክ አብዱና በዳዊት እንደሻው

ምንጭ፦ ሪፖርተር

ቦምብ በመወርወር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድን ለመግደል የሞከሩ ተጠርጣሪዎች ክስ ተመሠረተባቸው

ታምሩ ጽጌ

PM Abiy Ahmed
ሰኔ 16 ቀን 2010ዓ.ም. መስቀል አደባባይ የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የድጋፍ ሰልፍ

ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም. በመስቀል አደባባይ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) ላይ ግድያ ለመፈጸም፣ ቦምብ በመወርወር ተጠርጥረው ከታሰሩት መካከል በአምስቱ ላይ ክስ ተመሠረተ፡፡

በፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ረቡዕ መስከረም 16 ቀን 2011 ዓ.ም. የተጻፈውና ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ አራተኛ ተረኛ ወንጀል ችሎት ዓርብ መስከረም 18 ቀን 2011 ዓ.ም. የቀረበው ክስ እንደሚያመለክተው፣ በወንጀል ድርጊት ተጠርጥረው ክስ የተመሠረተባቸው አምስት ግለሰቦች ናቸው፡፡ ተከሳሾቹ አቶ ግርማ ቶሎሳ፣ አቶ ብርሃኑ ጃፋር፣ አቶ ጥላሁን ጌታቸው፣ አቶ ባህሩ ቶላና አቶ ደሳለኝ ተስፋዬ መሆናቸውን ዓቃቤ ሕግ አስታውቋል፡፡

ዓቃቤ ሕግ አራቱ ተከሳሾች የወንጀል ሕግ ቁጥር 32(1ሀ) 35 እና 38ን፣ እንዲሁም የፀረ ሽብርተኝነት አዋጅ ቁጥር 652/2001 አንቀጽ 3(1) ሥር የተደነገገውን በመተላለፍ በፈጸሙት የሰው ሕይወት ማጥፋት፣ ከባድና ቀላል አካል ጉዳት ማድረስና በጠቅላይ ሚኒስትሩ ላይ ጥቃት ለማድረስ በፈጸሙት ሽብርተኝነት ድርጊት ወንጀል መከሰሳቸውን አስረድቷል፡፡ አቶ ደሳለኝ ተስፋዬ የተባለው ተጠርጣሪ ደግሞ የፀረ ሽብርተኝነት አዋጅ ቁጥር 652/2001 አንቀጽ (12) ሥር የተደነገገውን በመተላለፍ፣ የሽብርተኝነት ድርጊት የፈጸሙ ተጠርጣሪዎችን ባለማሳወቅ ወንጀል መከሰሱንም ዓቃቤ ሕግ በክሱ አብራርቷል፡፡

የዓቃቤ ሕግ ክስ እንደሚያስረዳው ተጠርጣሪዎቹ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራ መንግሥት መኖር እንደሌለበት፣ በስመ ሕዝበኝነት የራሳቸውን ዓላማ የሚራምዱ መሆናቸውንና መገደል እንዳለባቸው መዶለታቸውን ያስረዳል፡፡ ጥቃቱ መፈጸም ያለበት ቀድሞ በተደራጀ የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) ስም በሚንቀሳቀሱና ቦምብ በመወርወር ጥቃት ማድረስ በሚችሉ አባላት መሆን እንዳለበትም፣ ከግብረ አበሮቻቸው ጋር መመካከራቸውን ክሱ ያስረዳል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) በኦሮሞ ብሔር ዘንድ የማይፈለጉ መሆኑን ለማሳየት በሚረዳ መንገድ ጥቃቱ መፈጸም እንዳለበት፣ የመኖሪያ አድራሻዋ ኬንያ መሆኑ በተገለጸው ገነት ታምሩ (ቶለሺ ታምሩ) አማካይነት ዕቅድ ወጥቶና ስምምነት ላይ ተደርሶ ተልዕኮው መተላለፉንና በዕቅዱ መሠረት ወደ ትግበራ መገባቱን ክሱ ያብራራል፡፡

Meskel Square Bombering
ሰኔ 16 ቀን 2010ዓ.ም. መስቀል አደባባይ በነበረው ህዝባዊ ሰልፍ ላይ ቦንቡ ከፈነዳ በኋላ

አቶ ጌቱ የተባለው ተከሳሽ ቀኑ ባልታወቀበት ሰኔ ወር 2010 ዓ.ም. ከቶለሺ ታምሩ ጋር በስልክ በመገናኘት፣ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም. የጠቅላይ ሚኒስትሩ የድጋፍ ሠልፍ መካሄድ እንደሌለበት መክረዋል፡፡ ምክንያቱ ደግሞ መሠረታዊ ለውጥ አለመምጣቱና ሠልፉን የጠራው ኢሕአዴግ መሆኑ እንደሆነ፣ የዓቃቤ ሕግ ክስ ይጠቁማል፡፡ በተጨማሪም ኤችአር 128 የተባለውና የአሜሪካ ኮንግረስ ያስተላለፈው ውሳኔ ተግባራዊ እንዳይሆን ያደርጋል የሚልም መሆኑንም ያክላል፡፡ በመሆኑም አቶ ጌቱ ሰኔ 15 ቀን 2010 ዓ.ም. ከአቶ ብርሃኑ ጃፋር ጋር ሱሉልታ ከተማ በመገናኘት ቦምብ እንዲዘጋጅና የሚወረውር ሰው እንዲያፈላልግ፣ ለሦስተኛ ተከሳሽ አቶ ጥላሁን ጌታቸው ስልክ በመደወል ተልኮ እንደሰጡት ክሱ ያስረዳል፡፡

ሁለተኛ ተከሳሽ አቶ ብርሃኑ ሁለት ኤፍዋን እና አንድ የጭስ ቦምቦች ያሉት መሆኑን ለአንደኛ ተከሳሽ አቶ ጌቱ ነግሮት ሰኔ 15 ቀን 2010 ዓ.ም. ሱሉልታ ከተማ በመገናኘት፣ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም. በድጋፍ ሠልፉ ቦታ ተገኝተው ጥቃቱን ለመፈጸም ከተስማሙ በኋላ፣ አቶ ብርሃኑ ቦምቡን የሚወረውር ሰው እንዲያዘጋጅ ለአቶ ጌቱ ተልዕኮ እንደሰጠውም በክሱ ተብራርቷል፡፡

አንደኛ ተከሳሽ አቶ ጌቱ ለሦስተኛ ተከሳሽ አቶ ጥላሁን ደውሎለት ቦምቡን እንዲወረውርና እንዲያፈነዳ ሲነግረው፣ አቶ ጥላሁንም ለአራተኛ ተከሳሽ አቶ ባህሩ ቶላ ደውሎ በድጋፍ ሠላማዊ ሠልፉ ላይ ቦምብ ለመወርወር ማቀዱን እንደገለጸለትና ለመመካከር በቡራዩ ከተማ በሚገኘው አምስተኛ ተከሳሽ አቶ ደሳለኝ ተስፋዬ ቤት መገናኘታቸውንም ክሱ ያስረዳል፡፡ አቶ ደሳለኝ ቤት ሲመካከሩ ካደሩ በኋላ አንደኛና ሁለተኛ ተከሳሾች ማለትም አቶ ጌቱና አቶ ብርሃኑ ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም. ከንጋቱ 11፡00 ሰዓት፣ አቶ ብርሃኑ በሚያሽከረክረው የሰሌዳ ቁጥሩ 02-26235 (አ/አ) በሆነ ተሽከርካሪ ሁለት ኤፍዋን ቦምቦችና አንድ የጭስ ቦምብ ለአቶ ጥላሁን ጌታቸውና ለአቶ ባህሩ ቶላ መስጠታቸውንም ክሱ ያስረዳል፡፡ ሁለቱ ተከሳሾች የጠቅላይ ሚኒስትሩ ምሥል ያለበትን ቲሸርት ገዝተው በመልበስና ፍተሻውን በማለፍ ከሕዝቡ ጋር ተቀላቅለው በመግባት፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር አድርገው ሲጨርሱ ከመድረኩ በቅርብ ርቀት ላይ ቦምቡን ጥለው ማፈንዳታቸውን ዓቃቤ ሕግ በክሱ አስረድቷል፡፡

በደረሰው ፍንዳታም ሙሳ ጋዲሳና ዮሴፍ አያሌው የተባሉ ሁለት ግለሰቦች ሕይወት ሲያልፍ፣ ከ163 በላይ ሰዎች ከባድና ቀላል የአካል ጉዳት እንደደረሰባቸውም ተገልጿል፡፡ አንድ ኤፍዋን ቦምብ ግዮን ሆቴል መግቢያ አጠገብ ናኒ ሕንፃ ፊት ለፊት በሚገኘው ትንሹ ስታዲዮም ውስጥ ቢወረውርም ሳይፈነዳ መቅረቱን፣ አራተኛ ተከሳሽ ለአንደኛ ተከሳሽ በስልክ ሪፖርት ማድረጉም በክሱ ተጠቅሷል፡፡

ተከሳሾቹ በቡድን በመደራጀት በግብረ አበሮቻቸው በተሰጣቸው ተልዕኮ መሠረት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ ላይ ጥቃት ለማድረስና ሠልፉን ለመበተን በወረወሩት ቦምብ፣ የሰው ሕይወት በማጥፋትና አካል በማጉደል የሽብርተኝነት ድርጊት መፈጸማቸውንና ክሱን እንደመሠረተባቸው ዓቃቤ ሕግ በክሱ አብራርቷል፡፡

የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት አራተኛ ተረኛ ወንጀል ችሎትም ክሱን ለተከሳሾች በችሎት አንብቦላቸዋል፡፡ ክሱን ካነበበ በኋላ በራሳቸው ጠበቃ ማቆም ስለመቻላቸውና በክሱ ላይ ተቃውሞ ካላቸው ለመስማትና የእምነት ክህደት ቃላቸውን ለመስጠት ተለዋጭ ቀጠሮ ለጥቅምት 2 ቀን 2011 ዓ.ም. ሰጥቷል፡፡ ሁለት ተከሳሾችን በቤቱ ያሳደረው አምስተኛ ተከሳሽ አቶ ደሳለኝ የተከሰሰበት አንቀጽ ዋስትና እንደማይከለክል ተናግሮ የዋስትና መብቱ እንዲከበር ቢጠይቅም፣ ፍርድ ቤቱ ሳይቀበለው ቀርቷል፡፡ ዘገባው የሪፖርተር ነው። Abiy Ahmed

ድብቁ የኢትዮጵያ እስር ቤት ግፍ እና የወልቃይቱ ተወላጅ ዘካርያስ ገብረፃዲቅ

ለገሠ ወልደሃና

Ethiopian General Attorney

አቶ ዘካርያስ ገብረፃዲቅ የወልቃይት ጠገዴ ተወላጅ ነው። በአዲስ አበባ በንግድ ስራ ተሠማርቶ ውጤታማ ነገዴ መሆን የቻለ ሰው ነበር። በአዲስ አበባ ላይ ጎጆ ቀልሶ ንግዱን እያከናወነ ይኖር የነበረው አቶ ዘካርያስ ነሐሴ 14 ቀን 2000 ዓ.ም. አዲስ አበባ ውስጥ በደህንነቶች ቁጥጥር ስር ዋለ። በቁጥጥር ስር ያዋሉት ግለሰቦች መጀመሪያ አዲስ አበባ ፓሊስ ኮሚሽን (በተለምዶ 3ኛ ፖሊስ ጣቢያ)አሰሩት። ከተወሰነ ወራት በኋላ ወደ ቦሌ ፓሊስ መምሪያ ቀየሩት። እንደገና ከወራት በኋላ አራዳ ክ/ከተማ የሚገኝ ፓሊስ ጣቢያ አዛወሩት። ከዚህም ከወራት በኋላ ልደታ ክ/ከተማ የሚገኝ ፓሊስ ጣቢያ ያዛወራል። ከልደታ ወደ ቃሊቲ ተወስዶ ለወራት ከታሰረ በኋላ ወደ ቅሊንጦ በመጨረሻም አሁን ወደሚገኝበት ቃሊቲ አዛውረው ያስሩታል።

ከእስር ቤት እስር ቤት እያዘዋወሩ ያሰሩት አቶ ዘካርያስ ከሶስት አመት ክርክር በኋላ ፍርድ ቤት ነፃ ይለዋል። “እስካሁን ያሰረኝን ሳላውቅ። ሶስት አመት ተንገላታሁ። አሁን ነፃ ተብያለሁ። ፍቱኝ” የሚል ጥያቄ ያቀርባል። “አዎ! በዚህ ነፃ ተብለሃል። ግን ተጠይቆብሃል ተብሎ ፍች ሲጠብቅ በይግባኝ እስር ቤት ሆኖ ለ2 ዓመት በክርክር ያሳልፋል። ከ5 ዓመት እስር በኋላ ነፃ ይወጣል። “አሁን ነፃ ወጥቻለሁ ፍቱኝ!” የሚል ጥያቄ ያቀርባል። “አዎ በዚህ ክስ ነፃ ተብለሃል!ግን ሌላ የ17 ዓመት ፍርድ አለብህ!” ይባላል። 

አቶ ዘካርያስም “ማን ከሶኝ? መቼስ ክስ ደረሰኝ? በየትኛው ፍርድቤት ቀርቤ ተከራክሬ ነው የተፈረደብኝ? የፈረደብኝ ፍርድ ቤት ውሰዱኝ!” የሚል ጥያቄ ያቀርብና ፍርድ ይወስዱታል። ፍርድ ቀርቦ “17 ዓመት የተፈረደብኝ በምን ወንጀል ነው? ክስ አልደረሰኝ። የመሳሰለውን ጥያቄ ያቀርባል። ዳኛው “እኛ አልፈረድንም። የምናውቀው ነጻ መውጣትህን ነው።” ይለዋል። “ታዲያ ማነው 17 ዓመት የፈረደብኝ ማነው? እኔ ተከራክሬ ነፃ ወጥቻለሁ መፍቻ ፃፉል!! የሚል ጥያቄ ለዳኛ አቅርበ። ዳኛው “ያንተ ጉዳይ አስቸጋሪ ነው። መፍቻ አልፅፍም” የሚል መልስ ይሰጠዋል። ዘካርያስ ከዳኛ ጋር ሰጣ ገባ ይጀመራል። ዳኛው ለዘካርያስ መፍቻ ከመጻፍ ይልቅ 6 ዓመት ቅጣት ጨምሮ በድምሩ የ24 ዓመት ፍርድ ተፈርዶበት ወደ ቃሊቲ እስር ቤት በልዩ ቅጣት ኮንቴነር ቤት ወደሚባለው ጨለማ ቤት ይወረወራል።

ዘካርያስ ጉዳዩን የሚከታተሉለት ጠበቆች ቢያቆምም በስውሩ እጅ የሱን ጉዳይ እንዲተው በማስፈራራት 8 ጠበቆች አባረውበታል። በዚህ ሁኔታም ሆኖ ዘካርያስ ተስፋ ሳይቆርጥ ለፍትህ ሚኒስትር አቤቱታ ያቀርባል። ፍትህ ሚኒስቴር በዚህ የመዝገብ ቁጥር ዘካርያስ ገ/ፃዲቅ የሚባል ሰው አናውቅም። “በዚህ መዝገብ ቁጥር አማን ከሊፋ የሚባል ሰው ነበር የተከሰተው እሱም በሽምግልና ጉዳዩ በማለቁ መዝገቡ ተዘግቷል” የሚል መልስ ፍትህ ሚኒስትር ለዘካርያስ ገ/ፃዲቅ ደብዳቤ ይልካል። 

ዘካርያስም አቤት የሚልበት ተቋም በማጣቱ ከነሐሴ 14 ቀን 2000 ዓ.ም. ጀምሮ በልዩ ልዩ እስር ቤት ዛሬም ድረስ የመከራ ጊዜውን እየገፋ ይገኛል። በተለይ ቃሊቲ እስር ቤት ከገባበት ጊዜ ጀምሮ እስከ ሰኔ 26 ቀን 2010 ዓ.ም. ድረስ ከሰው ተለይቶ መታሰሩን ገልጿል። ከሰኔ 26 ቀን 2010 ዓ.ም. ጀምሮ ቃሊቲ ዞን 6 ከሰው ተቀላቅሎ ማን እንዳሰረው ማን እንዳሳሰረው ለምን እንደታሰረ ሳያውቅ 11 ዓመታት አስቆጥሯል። የግፍ እስረኛው ምንም እንኳ ከተመሰረተበት ክስ በተደጋጋሚ በፍርድ ቤት ነፃ ቢባልም ይህ እስከተዘገበበት መስከረም 20 ቀን 2011 ዓ ም ቃሊቲ ወህኒ ቤት አልወጣም። ዘካርያስ ገብረፃዲቅ አሁንም ፍትህ ይሻል።

ለመንግሥት ሀላፊዎች 

ላለፉት 27 ዓመታት ልክ እንደ ዘካርያስ ገብረፃዲቅ በግፍ የታሰሩ በርካታ ዜጎች በማንነታቸው እና በአገዛዙ ሰዎች ቀጭን ትዕዛዝ በርካታ ዜጎች በግፍ ታስረው እንደሚገኙ የታወቀ ነው። በአሁኑ ሰዓት የመንግስትነት ስልጣን የጨበጣችሁ ሰዎች በመላ ሀገሪቱ በሚገኙ እስር ቤቶች ላይ ፍተሻ በማድረግ ያለ አግባብ የታሰሩ ሰዎች ነፃ እንዲወጡ ታደርጉ ዘንድ ጥሪየን አቀርባለሁ።
ለሰብዓዊ መብት ተከራካሪዎች 

ዘካርያስ ገብረፃዲቅ እና እንደሱ በግፍ የታሰሩ ወገኖችን ጉዳይ በመላ ሀገሪቱ በሚገኙ እስር ቤት የተወረወሩ ወገኖችን ጉዳዩ በማጣራት ከግፍ እስር ነጻ እንዲወጡ ጥረት እንድታደርጉ ጥሪ አስተላልፋሁ።

%d bloggers like this: